‘LỜI CỦA QUÁ KHỨ’. TẬP TRUYỆN KHẾ IÊM

Phan Tấn Hải

Bìa tập truyện “Lời của Quá Khứ” ấn bản 2020.

Tình thân không giúp chúng ta có thể hiểu hết mọi chuyện về nhau. Đặc biệt là khi khảo sát về các lộ trình tâm có thể dẫn tới những dòng thơ. Có phải thơ là thuần cảm hứng từ những kiếp xưa rơi xuống, hay là từ một chuỗi lý luận phức tạp? Khế Iêm là một trong vài nhà thơ, theo tôi nhận thấy, có lộ trình tâm rất mực phức tạp, đầy những dây nhợ rắc rối y hệt như các dàn phóng phi thuyền vũ trụ của NASA. Nhưng hôm nay, bài này sẽ chọn một phương diện khác của Khế Iêm để suy nghĩ, tập truyện “Lời Của Quá Khứ” (LCQK), một ấn phẩm năm 2020, phiên bản mới của nhà xuất bản Văn Mới 1996.

Giao tình của tôi với Khế Iêm có lẽ cũng đã gần 3 thập niên, ban đầu là qua nhà văn Mai Thảo. Là những người mê chữ gặp nhau, nhưng mỗi người là một thế giới riêng. Ngay cả nhiều năm trước, những khi ngồi với Khế Iêm nơi quán cà phê góc đường Westminster/Euclid ở Santa Ana, niềm vui của tôi là được nghe kể chuyện sách vở, thơ ca… Tôi không phải là học giả nên không ưa suy luận, bản thân chỉ là một nhà báo đôi khi làm thơ, cho nên không bận tâm chuyện lý thuyết, chỉ quan tâm về chuyện chữ gì đã được viết lên giấy, nghĩa chữ đó ra sao, vì sao và tác động ra sao. Nghĩa là, tôi nhìn thơ, truyện và các bạn văn qua con mắt nhà báo, bất kể họ trường phái nào và bất kể họ tranh luận ra sao.

Khế Iêm không có nhiều độc giả. Bản thân anh cũng ít bằng hữu, không phải vì thiếu cơ hội quảng giao, nhưng tự nhiên như thế là như thế. Nghĩa là, một trái nghịch hoàn toàn với tôi: một nhà báo phải sẵn sàng viết tràng giang đại hải ngày đêm khi độc giả cần tới, và phải viết sao cho dễ hiểu. Khế Iêm là khó hiểu thượng thừa. Thân hình anh chỉ là một nhúm xương và da, có lẽ đã khô quắt queo vì tim máu đã vắt cạn cho chữ? Khế Iêm không bày tỏ bận tâm về lý luận siêu hình, nhưng bạn sẽ bất ngờ khi thấy anh nói lên những ngôn ngữ như vọng lại từ những chân trời đạo học Đông Phương. Thí dụ, như mấy dòng đầu của bài thơ Nắng Vàng, trích:

Tôi đứng ở bãi đậu

xe nhìn bâng khuâng một

vùng nắng vàng (và trong

lúc này) tôi không biết

tôi là nắng hay nắng

là tôi con đường phía

trước một hướng ra biển

còn hướng kia lên đồi

Trong khi đó, ngôn ngữ Tây Phương rất minh bạch: nắng là nắng, tôi là tôi, không thể có chuyện “tôi không biết tôi là nắng hay nắng là tôi”… Thứ tự ngôn ngữ “tôi là” và “nắng là” đều nằm trong ngữ pháp hiện sinh. Nếu chúng ta xóa bỏ động từ “là” thì tức khắc cả trang giấy như dường bất động. Bạn thử đọc lại, rất chậm mấy dòng thơ trên, và sẽ thấy trang giấy như dường đang lay động, như dường một cánh bướm đang làm Trang Tử ngẩn ngơ. Cũng như thái độ nhìn chung quanh đều thấy mới lạ, như nhân vật được ghi là “chàng” trong truyện Gặp Gỡ (truỵện thứ 3 trong tập truyện “Lời Của Quá Khứ”) khi nói với nhân vật được ghi là “ông già” nơi trang 32: “Mọi thứ dần dần cũ đi. Phố xá đầy người mà không quen ai. Tôi có cảm tưởng như mình đang dẫm lên mảnh đất lạ. Gió mang một mùi vị khang khác…”

Vâng, gió mang một mùi vị khang khác. Trên các trang giấy của Khế Iêm, luôn luôn phảng phất một làn gió khang khác. Trong khi chúng ta quen suy nghĩ như A phải khác không-A, cũng như nước mắt không thể là nụ cười, văn phong Khế Iêm đưa ra cái nhìn về thực tại có khi rất mơ hồ giữa thực và mộng. Như tâm thức của cô Trúc trong truyện “Thời Của Kẻ” khi thăm ngôi chùa trên đồi, trích: “Những bậc đá dài suýt làm nàng trượt chân. Nụ cười tắt theo những giọt nước lăn trên má. Ban mai, nhưng không phải ban mai. Chẳng có bằng chứng nào cho sự tồn tại…” (trang 103, LCQK).

Ban mai không phải ban mai, chẳng có bằng chứng nào cho sự tồn tại… hiển nhiên là có phong vị của sắc tức là không. Nhưng thực ra, chữ nghĩa Khế Iêm không thể được xếp loại đơn giản là ảnh hưởng tư tưởng nhà Phật, vì tới một nơi khác, nơi một trang khác, ngôn ngữ văn học của tác giả lại là một chất vấn về ý nghĩa bi kịch của khả thể, những băn khoăn kiểu tư tưởng Hy Lạp, khi chứng kiến những nền văn minh nhân loại hình thành và rồi hủy diệt, như dường sinh ra là để biến vào hư vô và như là chẳng có ý nghĩa gì cho đời.

Cũng như trong truyện Chàng Và Nàng, nhân vật Phúc nói với cô Nga về cô Trúc, trích: “Cho đến quá nửa đời người, trong tôi bỗng bật dậy một tình yêu thương. Cái tài, cái sắc đã làm hỏng đời nàng. Nàng cứ tự hủy hoại mình, uống cho say khướt men cay đắng. Để làm gì nhỉ? Tôi mãi bị ám ảnh bởi những cánh hoa tan tác bay, những linh hồn nhỏ. Và Trúc đó, xa tắp như những ảo ảnh không thực. Đôi lúc tôi ngỡ nàng là kẻ thánh thiện bị ma ám, hoặc một nhân vật của bi kịch trên cái sân khấu mênh mông là trời đất. Tôi uống hết một phần rượu đời, đã quá say, nhưng vẫn tỉnh táo để muốn đốt lên ngọn lửa, thứ lửa chẳng có ở trần gian. Cho Trúc.” (trang 84, LCQK)

Bạn có thể hình dung nhóm 10 truyện ngắn trong tập truyện Lời Của Quá Khứ chỉ là 10 chương của một truyện dài, trong đó nhân vật chính là một phiên bản của chính tác giả Khế Iêm. Trong cả 10 truyện ngắn đó, độc giả có thể nhìn thấy các nhân vật như dường bước ra từ các truyện cổ tích đau đớn, nơi đó hiện thân của các nhân vật chỉ là nêu lên các băn khoăn đời người, tự thân mỗi nhân vật là những chất vấn về khó hiểu của kiếp người.

Ngay cả các nhân vật nữ cũng rất mực khuôn phép, như dường không thể có thực trong thế kỷ 20 và 21. Chúng ta không thấy nhân vật nữ nào mặc áo hai dây hay váy ngắn, hay nói cười lẳng lơ. Truyện Khế Iêm là thế đấy. Chàng có vẻ như không muốn kể về những chỗ nhân gian không thể hiểu. Thế thì đời thực của tác giả đã từng làm cái gì với một giai nhân mà chẳng hề ghi lại? À, hình như có chỗ, Khế Iêm cho chàng nắm tay nàng. Và chỉ nắm tay hai lần trong tập truyện thôi, chỉ vì hữu sự. Nhưng trời ạ, nắm tay lần đầu là để kéo nàng dợm bước, và lần thứ nhì là là để bỏ chạy hốt hoảng.

Truyện ngắn “Đối Thoại” kể về nắm tay, trích: “Chàng kéo nàng dợm bước, nhìn những mái nghiêng không đều, những phên liếp, những quán lá mập mờ. Không gian bị đẩy lùi làm hiện ra những đám mây, cây xanh, nhà cửa. Chàng xoải nhanh, mắt đăm đăm, chậm lại.” (Trang 25, LCQK)

Và cũng truyện ngắn đó, kể về lần nắm tay nàng bỏ chạy, trích: “Chàng và nàng đứng trước quầy vé, đắn đo. Căn phòng trống, không người. Đột nhiên, chàng kéo nàng, bỏ chạy hốt hoảng, bị đẩy ngược lại bởi một sức cản kỳ lạ cho đến khi rơi vào một tình thế khốn cùng, không thể nào thoát được.” (Trang 30, LCQK)

Nói cho công bằng, có một chỗ truyện Khế Iêm vi phạm luật “nam nữ thọ thọ bất thân” khi cho nàng nép vào người chàng, nhưng có vẻ như bất đắc dĩ vì lúc đó bị đám đông xô đẩy, theo truyện “Đối Thoại” ghi lại, chỉ có mấy chữ “Nàng nép người vào chàng, sợ hãi” sau khi “...bất thình lình đám người trở nên hỗn loạn, xô đẩy, cấu xé nhau dữ dội. Hàng người tản đều ra khắp phòng nhập vào cơn huyên náo. Chàng và nàng ngờ nghệch giữa những điệu bộ quay cuồng...” (Trang 28, LCQK)

Và sau khi để độc giả đọc suốt 10 truyện ngắn đầy những ngôn ngữ nghiêm túc, những dòng cuối của truyện thứ 10 (truyện ngắn “Thời Của Kẻ”) mới cho chàng “cầm lấy bàn tay nhỏ, mềm mại của Thục”… và thế đấy, không thêm chi tiết nào ngoài cảm giác “mềm mại” của tay nàng.

Hình ảnh những dòng cuối truyện thứ 10 là “Thục ngả người vào ngực chàng” và rồi “Thục mỉm cười, quàng tay qua cổ chàng kéo xuống. Chàng hôn trên môi nàng, nụ hôn không bao giờ dứt.” Phải chăng, khi viết rằng nụ hôn “không bao giờ dứt” chính vì Khế Iêm không muốn kể them những cuồng nhiệt, nếu có, ở các nơi khác trên cơ thể? Cũng nên ghi nhận rằng, nhan đề truyện hình như đánh máy nhầm, nơi trang 89 ghi là “Thời Của Kẻ” nhưng nơi trang Mục Lục ghi là “Thời Của Những Kẻ Bị Ma Nhập.”

Tập truyện còn có 2 vở kịch đặt nơi cuối sách. Vở kich “Một Cành Cây, Một Đám Mây” (trang 121-125, LCQK) chỉ có hai nhân vật là Vân và Thu, với cảnh ghi sau lưng họ là “bầu trời trống trơn. Không có gì cả. Thật im lặng.” Đối thoại kịch của Vân và Thu cũng kiệm lời, có khi thốt một chữ, có khi hai chữ, và không có câu thoại nào dài tới hai dòng. Câu dài nhất là 7 chữ, do cô Vân nói: “Tôi đang nói về mây xanh mà.” (Trang 122, LCQK).

Vở kịch thứ nhì, cũng là cuối tập, có nhan đề “Lúc Mà” (trang 127-142, LCQK) cũng chỉ có hai nhân vật, tên ghi là “Người Đàn Ông” và “Người Bạn” (nhân vật “Người Bạn” này cũng là một người đàn ông, vì được gọi là “anh”). Đối thoại trong kịch này nhiều lời hơn, và đoạn kết rất khó hiểu, nếu diễn trên sân khấu khi người xem nhìn hai diễn viên thực hiện động tác kịch. Nếu chỉ đọc trên giấy, nơi cuối vở kịch có thể liên tưởng bí hiểm tới hình ảnh hai người đàn ông “ôm lấy nhau. Ngã xuống… dây dưa một lúc. Những tiếng kêu thất thanh không dứt. Đến khi cả hai bất động, không nhúc nhích nổi. Im lặng. Một lúc sau.” Bí hiểm, cực kỳ bí hiểm, khi đọc tới chỗ hai người đàn ông ôm nhau trên sân khấu và ngã xuống, dây dưa một lúc, bất động, không nhúc nhích nổi.

Truyện và kịch Khế Iêm là như thế, hư hư thực thực, tất cả nhân vật đều sương khói, nói rất kiệm lời, suy nghĩ đầy những chất vấn về ý nghĩa bất toàn của cõi người, và tận cùng là vô ngôn, là niềm tịch lặng mênh mang của cõi người. Trong vở kịch cuối, mấy dòng chữ cuối là hai người đàn ông ôm nhau, té xuống, im lặng… Trong vở kịch trước đó, kịch “Một Cành Cây, Một Đám Mây” nơi các dòng chữ cuối là hình ảnh: “Im lặng. Mắt nhắm nghiền, bất động. Một lúc sau.” Nơi các dòng chữ cuối truyện thứ 10, là hình ảnh rất buồn của “Bóng tối vây hãm xung quanh, và chàng cứ bơi mãi ngược dòng về một xứ sở chim muông. Thiên nhiên mộc mạc, mà chàng là kẻ đang gieo vào nguồn đất mầm cay đắng.”

Tạp chí Diễn Đàn Thế Kỷ đã nhận định về tập truyện “Lời Của Quá Khứ” và nhận định này được Khế Iêm dùng làm Lời Giới Thiệu (trang 9-10, LCQK) cho ấn bản 2020 cho thấy rằng Khế Iêm viết không giống ai. Lời Giới Thiệu của DĐTK viết, trích:

“Tập truyện của Khế Iêm sẽ đem lại một nét lạ trong làng truyện ngắn hải ngoại hiện nay. Bây giờ không thấy ai viết kiểu như thế. Sách có chin truyện, truyện đầu (Ánh Trăng) được viết tại Sài Gòn năm 1973, và truyện cuối (Thời Của Những Kẻ) viết tại Pulau Bidong 1988. Nội dung các truyện chứa đựng trong quãng thời gian ấy, thời gian người Việt Nam ở miền Nam chịu đựng nhiều nỗi đau khổ, của chiến tranh, của thua trận, của vượt biên... Nhưng truyện của Khế Iêm ít khi bày ra cảnh đời cụ thể, tất cả chỉ được trình bày như một cảm thức, không giống như đời thực, chẳng khác nào vật thể được nhìn qua sự khúc xạ của nước hoặc không khí. Chính hiện tượng khúc xạ ấy - và môi trường khúc xạ ở đây là tâm hồn và cái nhìn của nhà văn - đã biến truyện Khế Iêm nhiều khi thành những tùy bút, hoặc những đoạn thơ văn xuôi. Có những đoạn tuyệt hay. Chính những đoạn ấy nói lên được những gì tác giả cần nói hơn là toàn thể “truyện” thường chỉ là một khối xúc cảm được diễn đạt bằng ngôn từ và hình ảnh rất trừu tượng. Ngôn từ là cái đáng kể ở đây, chúng đã đóng tối đa vai trò của chúng để tạo nên hình tượng, ấn tượng, mang rất nhiều tính chất tượng trưng. Cả nhân vật, những chàng, những nàng cũng chỉ là tượng trưng, impersonnel, và ngôn ngữ đối thoại của họ lại càng như thế, những câu cô đặc không có trong đời thực.”

Khế Iêm sinh năm 1946 (khai sinh 1947) tại Lê Xá, Vụ Bản , Nam Định. Học Luật tại Sàigòn. Ông sáng lập và chủ biên Tạp chí Thơ tại California, Hoa kỳ từ năm 1994-2004. Chủ biên trang Thơ Tân Hình Thức (thotanhinhthuc.org). Tác phẩm đã xuất bản: Hột Huyết (kịch, Sàigòn 1972), Thanh Xuân (Thơ, California 1992), Lời của Quá khứ (Truyện, California 1996-tái bản 2020), Dấu Quê (Thơ, California 1996), Thơ Khác / Other Poetry (Tan Hinh Thuc Publishing Club 2013), Vũ Điệu Không Vần (tiểu luận, THTPC, 2018).

Tập truyện Lời của Quá khứ có bìa Thái Tuấn, phụ bản Thái Tuấn, Ngọc Dũng, Đinh Cường, 150 trang, giá $12.00. Liên lạc: nxb Văn Mới, 1528 S. La Cienega Bl. Los Angeles, CA 90035, USA.

PTH

BAO GIỜ TẬN THẾ ?

Huyền Chiêu

Tranh Salvador Dali

Thuở bé tôi đã từng nghe nói năm 2000 tất cả loài người trên trái đất sẽ chết hết. Điều đó gọi là tận thế. Và trái đất cứ vài triệu năm lại có một lần tận thế rồi sau đó vài triệu năm lại có một loài người kiểu mới được sinh ra…

Từ đó tôi tưởng tượng năm 2000 sẽ có một sao chổi va vào trái đất và trái đất sẽ nổ tung hoặc trái đất càng ngày càng tiến gần đến mặt trời làm băng tan chảy và nhấn chìm tất cả…

Thuở ấy tôi chưa biết gì về hóa học.

Thuở ấy tôi lớn lên trên một trái đất rất hồn nhiên, chân thật và thánh thiện.

Xuân, Hạ, Thu, Đông cứ lần lượt đưa tôi lớn lên trong mùi hương của tháng ngày.

Tôi yêu mùi hoa bưởi trong vườn, mùi lá chuối đậy trên nồi cơm, mùi bồ kết trong nồi nước gội tóc của mẹ, mùi nhang trầm đêm giao thừa.

Mỗi khi về thăm quê nội, tôi yêu cánh đồng thơm mùi lúa chín, yêu cả mùi phân bò nồng nồng, ngai ngái khi bước chân vào cổng ngôi nhà mái ngói âm dương phủ đầy rêu.

Tuổi 15 tôi bắt đầu yêu màu sắc và mùi hương trừu tượng, lãng đãng trong thơ văn:

“Màu thời gian không xanh

Màu thời gian tím ngắt

Hương thời gian không nồng

Hương thời gian thanh thanh”

(Màu Thời Gian – Đoàn Phú Tứ)

Lớn hơn chút xíu, tôi mơ mộng với lời đường mật của Đinh Hùng:

“Từ giã hoàng hôn trong mắt em

Tôi đi tìm những phố không đèn

Gió mùa thu sớm bao dư vị

Của chút hương thầm kia mới quen”

(Một Tiếng Em – Đinh Hùng)

Cuộc sống thuở ấy thật đáng yêu với những sắc màu trời cho.

Thật thú vị khi vào bếp nhìn mẹ chiết xuất màu xanh từ lá dứa, màu vàng từ củ nghệ, màu đỏ từ quả gấc, màu tím từ lá cẩm…

Tôi yêu buổi chiều của Phạm Duy có màu áo chàm in bóng trên miền rừng núi trung du:

“Chiều ơi! Áo chàm về quảy lúa trên vai

In hình vào sườn núi chơi vơi, ới chiều”

(Nương Chiều – Phạm Duy)

Chiếc áo chàm này chắc chắn không nhuộm bằng phẩm màu hóa học.

Rồi không biết từ lúc nào những phát minh, ứng dụng của hóa chất từ các phòng thí nghiệm đã âm thầm len lỏi vào cuộc sống của loài người trên khắp trái đất.

Sau hơn 20 năm vương đầy mùi thuốc súng, đất nước tôi “tự hào” sánh vai cùng thế giới bước vào cuộc sống văn minh vật chất ngập tràn hóa chất.

Chẳng cần phải đi tìm lá dứa, củ nghệ, lá cẩm, … vào hàng tạp hóa bà nội trợ sẽ có ngay hàng chục ống nước màu để lựa chọn. Kem va-ni, kem sô-cô-la, kem dâu, kem sầu riêng ư? Toàn là hóa chất. Dầu gội, sữa tắm, nước hoa, muốn mùi thơm nào cũng có…

Từ ngày tìm ra dầu lửa, người ta cũng làm ra vải ny-lông. Từ đây bông vải, tằm tơ phải lui bước cho hàng triệu triệu mét vải với đủ màu sắc rực rỡ.

Chỉ có nửa thế kỷ mà loài người đã ngập ngụa trong hóa chất.

Hãy xem trong xe đẩy của một người đi siêu thị.

Xà phòng, dầu gội, sữa tắm, nước rửa tay, chai xịt gián, nước lau nhà, nước rửa chén, ngay cả chai nước mắm, xì dầu, tương ớt cũng được pha chế từ hóa chất.

Các kỹ sư hóa học, các phòng thí nghiệm luôn tất bật tìm ra những hóa phẩm phục vụ cho cuộc sống thụ hưởng của loài người.

Rồi chuyện gì đến phải đến.

Kẻ ác đã tận dụng phòng thí nghiệm để làm ra bom vi trùng.

Nếu một quả bom nguyên tử chỉ giết chết dân của một thành phố thì bom vi trùng sẽ tận diệt loài người.

Loài người chỉ có thể sống sót khi trái đất không còn kẻ tham và ác.

Nhưng dường như cuộc sống vật chất, hưởng thụ càng cao tỷ lệ thuận với cái tham cái ác.

Phải có ngày tận thế, ngoại trừ loài người bỏ hết xe hơi, máy bay, máy cày, kem va-ni, nước hoa, sữa tắm, thuốc xịt gián, … quay về mặc áo chàm, quảy lúa trên vai trong tiếng trâu bò về giục mõ xa xôi.

“Chiều ơi! Lúc chiều về mọc ánh trăng tơ

Cho ngày mùa bài hát nên thơ, ơi chiều

Chiều ơi! Mái nhà sàn thở khói âm u

Cô nàng về để suối tương tư, ới chiều”

(Nương Chiều – Phạm Duy)

Đã bao lâu rồi chúng ta không còn ngắm trăng mọc.

Đã bao lâu rồi chúng ta phải sống hối hả không còn thì giờ để tương tư?

HUYỀN CHIÊU

Ninh Hòa, Tháng 5-2020

QUẾ HƯƠNG. MỘT BÀI THƠ CỦA PHẠM CÔNG THIỆN

Thiếu nữ. Tranh Đinh Cường

Trời mưa Nữu Ước cây mọc

Nhớ em trời mưa ngày tháng

Nhớ em đường hoang mái vắng

Nữu ước chỉ còn em trong giấc ngủ

Trên bến điện nghiến nát

Tim anh tràn máu

Con chim đã bay về rừng đạn

Em còn ca hát

Anh không còn làm thi sĩ

Anh chỉ còn em trong giấc ngủ

Anh chỉ còn máu để đổ vào tim em

Quê hương anh làm hỏa ngục yêu quí

Thiên đàng làm lá đổ trên những đường mòn

Trên bước chân em trong giấc ngủ

Trên đôi mắt cà phê đen của Greenwich Village

Tóc anh mọc dài để che chở em những lúc mưa rơi

Những lúc đông lạnh

Những lúc lá rụng

Những lúc chim chiều đi mất

Những lúc anh chỉ còn em

Quế hương là em trên hồ quế mọc

Trên hồ thơm cây quế

Cây Quế Hương

Mười năm rồi

Cây Quế Hương vẫn nở hoa trên tim anh

Trên hơi thở anh

Trên những bước chân buồn phố mẹ ngày xưa

Trên những bước chân chiều phố lạ hôm nay

Mưa làm tóc anh thơm

Thơm mùi cây quế

Nở hoa chiều ba mươi Tết

Khi em còn nhỏ

Khi anh còn trẻ

Cây quế mọc

Như mặt trời mọc

Mặt trăng mọc

Mặt em mọc

Và nở hoa

Trên đôi mắt anh khi còn trẻ

Khi anh còn ca hát

Bây giờ em còn ca hát

Hay em đã quên

Như anh đã quên

Cây quế

Cây quế hương

Mọc mười năm trước

Và vẫn mọc hôm nay

Giữa quán cà phê Ý Đại Lợi

Tại phố Greenwich Village

Giữa lúc đêm mưa

Khi anh còn nhớ

Khi anh không còn khóc được

Nhưng anh vẫn còn máu để đổ vào những đêm khuya

Để đổ vào tám tách cà phê đen

Mà anh thường uống mỗi đêm

Tại Greenwich Village

Tại làng thi sĩ

Tại đường khói bay

Tại em trong giấc ngủ

Tại chiều ba mươi ở Việt Nam

Bây giờ anh ở xa Việt Nam

Đến mấy đại dương xanh

Anh xa Quế hương đến mấy phương trời cỏ mọc

Mấy phương trời quế mọc

Mấy phương trời em khóc

Em ơi

Em còn nói

Em còn phơi áo

Em còn đứng giữa phố buồn

Em còn cười

Cây Quế Hương vẫn mọc

Trên đầu anh

Trên mắt anh trong giấc ngủ

Trên môi anh

Trên mười ngón tay

Trên hai bước chân anh

Giữa đêm khuya ở Greenwich Village

Giữa lúc mưa

Giữa lúc anh buồn

Và hỏi

Anh đã làm gì cho chim

Anh đã làm gì cho lá

Anh đã làm gì cho cỏ

Anh đã làm gì cho những con đường

Anh đã làm gì cho những cánh đồng

Anh đã làm gì cho cây quế

Cây quế hương giữa chiều ba mươi Tết

Anh đã làm gì cho đời anh

Trả lời đi

Chim rừng

Lá rừng

Đường rừng

Cây Quế rừng

Mọc giữa hồ

Giữa Hồ Quế Hương

Anh vẫn ngồi đây

Anh vẫn còn thở

Vẫn uống cà phê

Vẫn nghe nhạc buồn

Vẫn trời mưa

Mưa trên phố đêm

Mưa trên quán cà phê Ý Đại Lợi

Mưa trên cây quế giữa hồ

Mưa trên chiến tranh

Của quê hương

Của Quế Hương

Của anh

Còn em.

PHẠM CÔNG THIỆN

Paris, 11.3.2011

*theo Thi Vũ trên Gio-o.

‘RINASCERÒ. RINASCERAI’. TÔI SẼ SỐNG LẠI. BẠN SẼ SỐNG LẠI

nguyễnxuânthiệp

Tôi sẽ sống lại. bạn sẽ sống lại

Tôi sẽ sống lại. bạn sẽ sống lại.

Khi tất cả sẽ kết thúc,

chúng ta sẽ lại ngắm các vì sao…

      Lời trên là trích từ bài hát Rinascerò Rinascerai trong khúc phim video Rinascerò. Rinascerai (Tôi sẽ tái sinh. Bạn sẽ tái sinh) –khúc phim đã có tới 9 triệu lượt người xem trên Youtube.

      Roby Facchinetti là ca nhân và là đồng tác giả (người kia là Stefano d’Orasio) ca khúc Rinascerò Rinascerai. Khúc hát lồng trong phim video được Danilo Ballao dàn dựng với kỹ thuật phối khí của Marco Barusso, phần hát bè do một nhóm các giọng hát của thành phố Bergamo, đã thành công rực rỡ và trở thành hiện tượng khi vừa mới tung ra.

       Một bài hát được viết ra để hỗ trợ cho sự khẩn cấp gây nên bởi virus corona, đặc biệt là dành tặng cho thành phố Bergamo đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi Covid-19, tất cả số tiền thu được do tải từ trên mạng xuống, bản quyền và quyền biên tập (Facchinetti/d'Orazio) sẽ được quyên góp hoàn toàn cho bệnh viện Papa Giovanni XXIII ở Bergamo để mua thiết bị y tế.

       Nhà báo Nguyễn Hiền ghi nhận: Roby Facchinetti, tác giả của bài hát, nói, “Sau khi xem trên TV những hình ảnh của những chiếc xe vận tải quân đội chở thi thể của đồng bào, tôi bị choáng ngợp, bàng hoàng vì xúc động; những giọt nước mắt và sự tức giận đã dẫn tôi đến với cây đàn piano và trong vài phút, phần nhạc đã ra đời với tựa đề "Rinascerò, rinascerai". Đó là một nguồn cảm hứng và một thôi thúc phải hành động tức thời, tôi cảm thấy rằng tôi phải làm một cái gì đó, đặc biệt là cho thành phố của tôi, bị ảnh hưởng nặng nề bởi dịch bệnh... Tôi đã gọi cho Stefano, xin anh ấy hỗ trợ tôi trong dự án và giao cho anh ấy bản nháp, để anh diễn tả một cách hoàn hảo những gì tôi cảm nhận, một cuộc hôn nhân toàn bích giữa âm nhạc và ngôn từ.”

       Bài hát là niềm mong muốn tái sinh và hy vọng, dâng tặng cho những người đã rời bỏ chúng ta và gia đình của họ, cảm ơn tất cả những người làm việc không ngừng vì lợi ích của người khác: bác sĩ, y tá và tất cả nhân viên bệnh viện, là những anh hùng của những ngày này. Một lời cầu nguyện cho một thành phố không bỏ cuộc”.

       Stefano d’Orasio kể lại: “Vài ngày trước, Roby gọi tôi bằng giọng nói vỡ òa vì nước mắt”. Stefano tiếp lời “giữa một hơi thở và một sự im lặng mà anh ấy nói với tôi về cảnh tượng đau xót tột cùng ngay trước mắt anh​​..., nửa tiếng sau tôi đã nghĩ ra lời thích hợp nhất cho bản nhạc của anh, lời diễn tả sự đau đớn, niềm tin, sự cứu chuộc. Bergamo là thành phố thứ hai của tôi, một thành phố đã cưu mang tôi, đã chào đón tôi và là nơi tôi đã trải qua những năm tháng làm việc tốt nhất. "Rinasceró, Rinascerai" muốn được, bằng cách đơn giản, góp phần nhỏ bé cho cuộc chơi của chúng ta: chúng tôi biết cách phải làm sao. Âm nhạc, cho một bài thánh ca về tương lai của một thành phố bị thương là “khi mọi chuyện kết thúc, chúng ta sẽ quay lại để nhìn ngắm những vì sao”.

       Linh Mục John Trần Công Nghị cũng viết: Những hình ảnh trong bài hát là của thành phố xinh đẹp hiền hoà Bergamo (cách Milan khoảng 50km ) nơi hứng đại dịch nặng nề nhất nước Ý. Bergamo là giáo phận đầu tuyến Bắc Italia, nơi rất thanh bình, núi rừng cao xanh, làm tôi hồi tưởng lại bao kỷ niệm mà trước đây khi tôi du học tại Roma, trong một mùa Hè năm 1968 tôi đã được gửi tới đến đây 2 tháng trời tập sự mục vụ tông đồ. Bergamo là thành phố nổi tiếng vì đạo đức và từ đó xuất thân nhiều vị Giáo Hoàng.

       Bergamo nơi mà chỉ cách đây một thời gian ngắn không có ai biết con Covid-19 là cái gì! Nhưng nay cả một thế hệ đã đang mất đi, những hình ảnh trong nhà thờ chật ních những quan tài, ngoài phố xá văng tanh, đôi khi có hình ảnh linh mục kiệu Mình Thánh Chúa trên các nẻo đường ban phép lành cho dân chúng, nơi đây cũng có tới mấy chục linh mục đã qua đời vì bệnh dịch… Bài hát “Tôi sẽ tái sinh Bạn sẽ tái sinh” đang vang vọng lên niềm hy vọng… Nơi mà mai đây mọi người sẽ gạt nước mắt để bắt đầu lại từ đầu... trong bàn tay Quan Phòng yêu thương của Thiên Chúa.”

     Rinascerò Rinascerai. Tôi sẽ sống lại, bạn sẽ sống lại.

     Câu chuyện không còn là của riêng thành phố Bergamo nước Ý nữa. Chúng ta tất cả đều qua cơn dịch chết chóc. Nhưng rồi tất cả sẽ sống lại. Nguyễn tôi khi lần đầu tiên xem khúc phim video và nghe ca khúc Rinascerò Rinascerai đã bàng hoàng xúc động và ghi lại trong thơ. Hôm nay xin gởi đến bạn bè và anh em đọc và cùng chia sẻ niềm hy vọng.

NHƯ TỪ BỨC TRANH SIÊU THỰC

như từ bức tranh siêu thực

chúng ta sẽ sống lại

anh sẽ sống lại

em sẽ sống lại

sau cơn bão. mọi người sẽ sống lại. cùng ngắm sao trời

hoa sẽ nở trong vườn. cho bàn tay cô bé emily hái

và những con chim én. sẽ quay về làm tổ. dưới mái nhà thờ xưa

phố xá mở cửa. chào đón người

anh sẽ đưa em vào quán rượu. có một chút paris

hay hà nội. như thanh tâm tuyền

và những nhà thơ của chúng ta

những nhạc sĩ

sẽ hát lại khúc ca bên bờ sông danube

hay come back to sorrento

những bạn bè sẽ gọi tên nhau. cho đỡ nhớ

bên ly cà phê sáng

hay tách trà giữa khuya

và anh sẽ hôn em

dưới bóng cây hoàng lan ngày nào

tất cả sẽ tái sinh

như từ bức tranh siêu thực…

NXT

(Tổng hợp)