BÓNG TRÒN: KHI CHẠY THEO BANH LÀ HẠNH PHÚC

Phan Tấn Hải

Messi. trận Argentina vs Austria World Cup 2026

(Hình YouTube)

 

   Xin thú nhận: sẽ không lãng mạn tí nào khi nói rằng hạnh phúc là lúc chạy theo banh. Biết làm sao được, chắc chắn rằng có nhiều tỷ người trên địa cầu này đồng ý như thế, kể cả những người đã từng trải qua một thời tuổi nhỏ đã tưng bừng chạy nhảy, với trang phục quần đùi và áo thung, đuổi theo banh trên sân cỏ hay nơi các góc vỉa hè.

Tôi tin rằng hầu hết, nếu không phải tất cả, người Việt Nam trong và ngoài nước đều có một số kỷ niệm thời thơ ấu với môn bóng tròn, chữ xưa còn gọi là túc cầu, bây giờ thường gọi là bóng đá. Nghĩa là, nếu bạn không từng tham dự trận banh nào, không từng mang giày và chạy ra sân, hẳn là bạn cũng từng ngồi bên sân cỏ để nhìn bằng hữu và trẻ em trong làng, trong xóm rủ nhau chạy theo banh, hay đang đưa chân nhồi banh vượt qua hàng hậu vệ của đội phòng thủ. Và khi một cầu thủ nhi đồng nào đó đưa chân sút, hẳn là bạn cũng há hốc mồm nhìn theo quả banh rồi vung tay và hú lên, dù để mừng vui hay thất vọng.

Tôi học chơi bóng tròn từ thời trung học cơ sở, chữ xưa gọi là trung học đệ nhất cấp. Tôi nghĩ rằng đó là cơ may rất đẹp và nhiều kỷ niệm, khi một đứa học trò như tôi từ trường Trần Lục ở Sài Gòn được tập ở sân Hoa Lư vào một giờ nào đó vào cuối tuần, theo vị thầy thể dục thể thao ấn định khung giờ trước. Trong những buổi tập đó, thường là từ 7 giờ sáng tới 9 giờ sáng, nếu tôi nhớ không nhầm, cha tôi đánh thức tôi lúc 4 giờ sáng, lấy xe Mobylette, một loại xe hai bánh xưa cổ chạy xăng, chở tôi ra một quán cà phê của người Hoa ở góc đường Lê Văn Duyệt (bây giờ đổi tên thành Cách Mạng Tháng 8) và Tô Hiến Thành (không rõ đổi tên gì) ngồi một chặp, để ba uống ly cà phê và hút xong điếu thuốc, và để tôi ăn xong một cái bánh bao, rồi mới chở tôi tới sân Hoa Lư, nơi theo tôi nhớ là cách Sở  Thú (Thảo Cầm Viên) khoảng 5 hay 7 đoạn đường. Một thời gian sau, ba mua cho tôi cái xe đạp. Từ đó, tôi phải tự tới trường. Nhưng mê bóng tròn vẫn là mê không rời.

Có khi bọn học trò rủ nhau đá banh, mê quá, quên cả trời đất. Lúc đó, thỉnh thoảng, tôi làm thơ lục bát (hồi đó, đệ lục, tức là lớp 7 bây giờ, là phải học làm thơ). Trong đó, có mấy dòng, nhớ mang máng, có chữ vương vướng âm vận, bây giờ chỉnh lại, như sau.

Banh lăn qua cỏ sân trường

Làm cho thằng nhóc mê hồn chạy theo

Đá cho chiều vướng trăng treo

Đá cho nắng sớm cũng trèo vô xem

Pele tới ngó ngoài hiên

Hú trong giấc ngủ nửa đêm tưng bừng.

Tôi nhớ những buổi sáng ở sân Hoa Lư, nhiều nhóm học trò từ nhiều trường và nhiều lớp khác nhau chia ra các nơi trên sân cỏ để tập. Hơi sương buổi sáng sớm mang hơi mát ngấm vào người, chạy một chặp thì hơi nóng khắp người. Nhưng cũng nơi sân cỏ, nhiều tháng sau, tôi nhận ra mình không có năng khiếu về bóng tròn, và tự biết có tập cỡ nào cũng luôn luôn thua nhiều bạn. Chạy không nhanh bằng người là hỏng rồi. Kỹ thuật đưa chân lạng qua, lạng lại để lừa banh, dẫn banh không khéo cũng là hỏng. Tuy nhiên, bóng tròn hay tuyệt vời là chỗ, bạn chỉ cần ngồi bên lề và nhìn thấy banh lăn trên sân cỏ là đủ thấy hạnh phúc rồi. Nghĩa là, chỉ ngó banh là đủ để hạnh phúc.

    Tuy nhiên, thời gian chơi bóng tròn nơi sân cỏ không nhiều trong niên học. Thời đó, xã hội mình chú trọng điểm học nhiều hơn. Tôi và đám bạn lại tìm ra môn chơi bóng mới: đá banh bàn. Thường là nơi một tiệm tạp hóa, hay một tiệm bi-da vẫn có một hay hai bàn bóng đá. Kiểu chơi cũng đơn giản. Đó là một chiếc bàn hình chữ nhật mô phỏng sân bóng tròn thu nhỏ, có thành băng cao để bóng không bay ra ngoài. Có tổng cộng 8 thanh sắt xuyên qua hai bên thành bàn (mỗi bên 4 thanh). Trên các thanh này có gắn cố định các quân người máy nhỏ bằng nhựa hoặc gỗ đại diện cho cầu thủ. Ở hai đầu bàn có hai lỗ khoét sâu xuống, đóng vai trò là cầu môn của mỗi bên. Quả bóng nhỏ, cứng, có kích thước tương đương hoặc nhỏ hơn quả bóng bàn (ping-pong) một chút, thường làm bằng nhựa cứng hoặc gỗ nhẹ để lăn và nảy tốt. Tôi và đám bạn học thường lui tới các nơi có bàn đá banh bàn ở khu Tân Định. Hễ tan trường là tới chơi chừng nửa giờ rồi mới về nhà. Tuy nhiên, la cà như thế, tôi lại học thêm, biết chơi môn bi-da (Billiards), nhưng chỉ biết môn bi-da loại bàn 3 banh, về sau thấy có loại cả chục quả banh (gọi là bi) thì lạ rồi. Khi chuyển trường sang Chu Văn An thì tự nhiên tôi mất thói quen chơi banh bàn và bi-da.

Có nhiều lý do. Trong đó, tôi nghĩ là mê đọc nhiều hơn. Sách đã làm tôi lười ra sân cỏ hơn. Tôi mê truyện. Nhưng thỉnh thoảng, khi có các trận banh trực tiếp truyền thanh, tôi lại ra quán hớt tóc đầu xóm Chuồng Bò trong đường Nguyễn Thông để ngồi chung với vài người hàng xóm, lắng nghe qua sóng phát thanh giọng cụ xướng ngôn viên Huyền Vũ trực tiếp kể về các trận banh. Thực sự, cha tôi có một máy phát thanh (chữ Miền Bắc gọi là đài, chữ Miền Nam gọi là radio), nhưng tôi không dám đụng tới, vì chủ yếu là cha tôi dùng để nghe tin quốc sự trên các đài BBC, VOA. Và hình như, theo tôi nhớ, có thể là cha nghe cả truyền thanh từ Miền Bắc tới. Tôi đoán là Miền Nam cấm nghe đài Miền Bắc, vì những lúc như thế, ba tôi áp tai sát vào chiếc máy radio hiệu Panasonic của Nhật, mặt rất nghiêm và buồn. Tôi nghĩ rằng cha muốn nghe tin về Hà Tĩnh, nơi cha ra đời, nhưng chẳng bao giờ tôi dám hỏi cha nghe những gì. Thêm nữa, quốc sự là cái gì rất xa lạ với bọn học trò như tôi thời đó.

    Có những buổi trưa, buổi chiều vui tưng bừng, là khi các bác, các anh trong xóm rủ nhau tới tiệm hớt tóc và nghe trực tiếp truyền thanh các trận banh. Tôi không nhớ chính xác các diễn biến, chỉ nhớ trong ký ức những đứa học trò như tôi cũng vô nghe ké, rồi hô lớn vô, vô, vô... cùng với các bác người lớn. Có khi tôi cầm theo một cuốn sách ra tiệm hớt tóc, vừa ngồi nghe, vừa đọc khi không có những âm thanh vang dội. Nghĩa là, càng lớn, tôi càng nghe một cách lơ là, không kiểu nghe từng lời của bác Huyền Vũ. Bây giờ, tất cả những hình ảnh và âm thanh hiện lên trong trí nhớ như một giấc mơ.

Cầu thủ Pele lúc đó là một huyền thoại, một thiên tài. Hồi xa xưa đó chưa có truyền hình. Bây giờ, có lúc vô YouTube tìm xem Pele, thì phim đen trắng cũ mèm, mờ mờ ảo ảo. Tội nghiệp Pele. Không thể nào như Messi hiện nay, hình màu TV, xem trên YouTube rực rỡ màu sắc âm thanh là dư sức phê rồi. Sau khi nhóm học sinh Trần Lục chuyển trường sang Trung học Chu Văn An, thế là được nâng cấp: tập thể dục thể thao ở sân Phan Đình Phùng (sân này không rõ đổi tên mới là gì). Nhiều thầy nổi tiếng hơn, thế là học trò đứa nào cũng tự thấy trang nghiêm hơn. Thêm nữa, phải lo thi cử. Rồi bẵng đi nhiều năm nữa.

Có mấy dòng thơ còn nhớ mang máng, từ khi tôi nghĩ rằng mình hiểu được lờ mờ Tâm Kinh, lúc đó mừng vô cùng tận, bây giờ chỉnh lại cho ý nghĩa ngay ngắn. Dù vậy, lúc đó tôi vẫn nói chuyện đá banh cho giảm bớt chất thơ mộng.

Banh đi qua tuổi học trò

Lăn theo đồi núi sông hồ biển xa

Sút một cú, trời mưa hoa

Cúng dường vô lượng ta bà sắc không.

Nửa khuya thức ngó mười phương

Thấy ngàn mây dạt vầng dương ửng hồng.

    Rất nhiều năm về sau, khi vào nghề báo, có lúc tôi nghĩ mình nên viết một truyện ngắn có ý nghĩa liên hệ tới bóng tròn. Tôi nhớ rằng trong thời gian Cuộc Chiến Việt Nam 1954-1975, có lẽ đợt ngừng bắn chính thức lâu nhất (ít nhất là trên danh nghĩa) khoảng hơn một tháng sau khi ký Hiệp định Paris. Nghĩa là, từ ngày 28 tháng 1/1973 trở đi. Thời gian ngưng bắn cũng là hai phía Nam quân và Bắc quân rủ nhau cắm cờ, lấn đất, giành dân... trước khi tiếng súng bùng phát dữ dội trở lại, vì khi hai bên cùng lấn đất thì sẽ đụng nhau để bùng nổ các đợt tấn công mới.

Tôi nghĩ ra một truyện ngắn, nội dung sơ lược là: trong những ngày mới ngưng bắn sau Hiệp định Paris, quân hai miền Nam, Bắc còn choáng váng, còn ngây ngất vì niềm vui ngưng bắn, thì tại một ngôi làng nào đó ở Miền Trung, nơi bọn thanh niên hồi nhỏ học chung trường tiểu học, rồi học lên trung học, có nhiều kỷ niệm khi chia phe đá banh. Tới khi chiến tranh bùng nổ khắp nơi, có lẽ nên ghi là khoảng giữa thập niên 1960s, sau khi quân Mỹ bắt đầu vào Đà Nẵng, thì các thanh niên mới lớn trong làng liền chia đôi, y hệt như thời Rồng Tiên ly dị, một nửa lên núi tòng quân cho VC, và một nửa xuống biển nhập ngũ cho VNCH.

Đúng vậy, thời gian một tuần lễ sau khi ký Hiệp định Paris là lúc ngưng bắn thực sự ở rất nhiều ngôi làng. Thế rồi tại ngôi làng đó, một trận đá banh được các bạn học cũ – bấy giờ nửa kia là du kích và nửa kia là địa phương quân -- sắp xếp. Các bạn này ở cấp bậc quá thấp, nên không hề nghĩ rằng ngưng bắn chỉ là tạm. Nhưng các chàng hẹn nhau sẽ gặp nhau để đá một trận banh cho tưng bừng ngày bạn cũ gặp lại, tuy rằng đứng ở hai màu cờ nhưng tình bạn vẫn không quên nhau. Cuối cùng, tôi không viết được truyện ngắn đó, vì trong lòng tự nhiên thấy bất an. Nhưng tôi vẫn nghĩ rằng sân banh là nơi tuyệt vời nhất để bạn cũ gặp nhau so giày, bất kể các lá cờ cắm hai phía khác màu.

   

    Tôi không nghĩ nhà văn chọn đề tài bóng tròn là hỏng. Bởi vì, chuyện gì rất là con người cũng đều tốt đẹp và có thể lay động lòng người. Thí dụ, một nhà văn điển hình đã sống trọn lòng, trọn dạ cho bóng tròn là Eduardo Galeano (1940-2015). Theo Wikipedia, ông tên đầy đủ là Eduardo German María Hughes Galeano, là một nhà báo, nhà văn và tiểu thuyết gia người Uruguay; ông được ca ngợi là "nhà văn khổng lồ của phe cánh tả Mỹ Latinh" và là "nhà văn lỗi lạc nhất thế giới về đề tài bóng đá."

Khi Galeano từ trần, bình luận gia văn học Hoa Kỳ Bill Littlefield, đã viết một bài tưởng niệm và đọc trên làn sóng truyền hình WBUR. Bài viết của Littlefield có tựa đề "Remembering Eduardo Galeano, Writer And Soccer Lover" (Tưởng nhớ Eduardo Galeano -- Nhà văn và Người đam mê bóng đá) đăng ngày 15/4/2015, trích như sau:

“Có rất nhiều cuốn sách dở viết về đề tài thể thao.

Có lẽ tệ nhất là những cuốn sách được cho là do các huấn luyện viên viết. Những cuốn sách này dựa trên một tiền đề thiếu vững chắc: rằng việc dẫn dắt một nhóm vận động viên giành chức vô địch đồng nghĩa với việc đủ tư cách để dạy các nhà môi giới chứng khoán hay quản lý tại các tiệm ăn McDonald's về cách biến nhân viên của họ thành những người chiến thắng.

Nhưng ông [Galeano] cũng viết về bóng đá, và ông kiên quyết không để sự thương mại hóa hay các màn tiếp thị làm vẩn đục niềm vui mà ông tìm thấy trong những khoảnh khắc huy hoàng nhất của môn thể thao này.

Trong cuốn sách tuyệt vời mang tên "Children of the Days" (Những đứa con của tháng ngày), Galeano kể câu chuyện về Manuel Alba Olivares. Cậu bé mới 11 tuổi khi chứng kiến bàn thắng mà cầu thủ Diego Maradona ghi được sau pha đi bóng vượt qua sáu cầu thủ Anh tại World Cup 1986. Ngay khoảnh khắc lưới rung lên báo hiệu bàn thắng, cậu Olivares nhỏ bé liền bị mù. Đó là hình ảnh cuối cùng cậu nhìn thấy. Tuy nhiên, theo lời nhà văn Galeano, cậu Olivares vẫn có thể mô tả chi tiết và chính xác từng cử động của cầu thủ Maradona.

Đó là tài năng mà Eduardo Galeano trân trọng. Trong cuốn "Soccer in Sun and Shadow" (Bóng tròn dưới ánh mặt trời và bóng râm), nhà văn Galeano viết: ‘Tôi đi khắp thế giới với bàn tay ngửa ra, và tại các sân vận động, tôi khẩn cầu: 'Hãy cho tôi thấy một pha bóng đẹp, Trời ạ.' Và khi bóng đá đẹp xuất hiện, tôi tạ ơn phép màu đó mà chẳng hề bận tâm đội bóng hay quốc gia nào đã tạo ra nó.’

Nhà văn Eduardo Galeano được ca ngợi rộng rãi như một đối trọng với những người viết lịch sử từ góc nhìn của kẻ chiến thắng. Ông dành sự ưu tiên cho những câu chuyện về những con người với những cuộc đấu tranh dũng cảm nhưng đã bị lãng quên.

Song, khiếu hài hước luôn hiện hữu trong giọng văn của ông cũng là một phần không thể tách rời trong những thành tựu mà ông đạt được. Trong bài viết có tựa đề "Author’s Confession" (Lời thú tội của tác giả), chủ đề chính là bóng tròn và bản thân ông, nhưng đó cũng là câu chuyện về mọi người hâm mộ ở bất cứ đâu từng ấp ủ một giấc mơ.

‘Giống như mọi đứa trẻ Uruguay khác, tôi từng muốn trở thành cầu thủ bóng tròn,’ nhà văn Galeano viết. ‘Tôi chơi khá hay. Thực ra, tôi chơi cực kỳ xuất sắc, nhưng chỉ là trong những giấc mơ khi tôi đang ngủ mà thôi.’” (Hết trích)

Thực ra, nhà văn Eduardo Galeano còn rất nhiều phương diện khác cũng độc đáo. Ông là một nhà văn cánh tả, từng bị cánh hữu bắt giam, đẩy ra nước ngoài lưu vong, rồi lại có lệnh truy nã và nhiều sóng gió nữa. Nhưng đó là chuyện khác.

Nơi đây chúng ta chỉ nói chuyện bóng tròn. Và tôi nghĩ rằng, người dân già trẻ lớn bé trong ngôi làng giả tưởng ở Miền Trung sẽ rất là hạnh phúc nếu được chứng kiến một trận bóng tròn giữa các chàng trai từng sinh và lớn lên trong làng và lúc đó là đã chia thành hai phe – phe du kích VC và phe địa phương quân VNCH – đá một trận banh cho đã đời, trong những ngày tạm ngưng bắn để cắm cờ giành dân hồi năm 1973. Tất cả những cậu bé sau khi chứng kiến trận banh đó sẽ không bao giờ quên được trận banh đó. Vì đó là trận banh cuối cùng giữa các chàng trai, trước khi họ sẽ tìm nhau để giết nhau.

Vậy mà tôi không viết được. Cũng không nghĩ ra cốt truyện để cho một cậu bé sẽ mù sau đó nhưng rất là hạnh phúc từ khi xem trận banh đó. Đúng như thế: khi chạy theo banh là hạnh phúc. Kể cả trong giấc mơ.

PTH

 

QUA VƯỜN PHỦ ĐỆ

Huỳnh Liễu Ngạn

 

Thiếu nữ và nón bài thơ

 

qua vườn phủ đệ hỏi thăm

bóng người tôn nữ phù trầm giữa đêm

trăm năm vua chúa ngã thềm

chỉ còn một giải lụa mềm lạnh căm

 

qua vườn phủ đệ trăng rằm

thấy hoa trên nhánh tơ tằm gọi mơ

đem che nửa mảnh trăng mờ

làm cây sứ trăng rụng hờ hương bay

 

rụng thêm vài giọt sương gầy

mà thao thức cả trời mây thuở nào

qua vườn phủ đệ nhìn sao

cho đêm ướt lá xanh xao giữa trời

 

bởi vua giờ bỏ đi rồi

tường rêu còn dấu tay ngời đề thơ

đó là lúc tôi ngẩn ngơ

viết lên cao những mộng mơ kiếp đời

 

bao nhiêu năm tháng xa vời

tôi mải miết quên nụ cười đã xưa

nên đành như nắng với mưa

như đọt sắn nhớ đọt nưa trưa nồm

 

mẹ tôi xong việc ao chuôm

thổi nồi cơm với rạ rơm mót về

khói vòng lan tới chân đê

tôi quên mẹ tôi quên quê vì tình

 

qua vườn phủ đệ u minh

một vầng trăng rớt sinh linh trên đầu

tôi đi lượm lại mối sầu

bởi người phủ đệ bỏ cầu qua sông

 

bởi tôi cũng đã non bồng

lên trên núi để hóa rồng mà say

tiếc chi rày đó mai đây

mà thành thi sĩ đọa đày đến nay

 

qua vườn phủ đệ lắt lay

bên khung cửa bụi vẫn bay vào tròng

huế buồn nhất vào mùa đông

mà tôi cứ đợi mưa giông mới về

 

qua vườn phủ đệ nhiêu khê

mẹ tôi chửi bởi tôi mê muội rồi

tôi giận mẹ tôi giận đời

giận luôn chiếc nón che người tôi thương.

 

16.6.2026

 

HUỲNH LIỄU NGẠN

  

WORLDCUP. FIFA

Tố Nghi

 World Cup 2026

Giải túc cầu thế giới FIFA tổ chức mỗi 4 năm, tại một xứ thành viên FIFA

Xưa worldcup mang lời hậu hĩnh về cho nước chủ nhà (tổ chức giải). Nhưng rồi... tình hình kinh tế chánh trị quân sự an ninh di chuyển ngày càng rối rắm, tổ chức giải trở thành khó khăn, lời hổng còn, lắm khi lỗ chỏng gọng, buộc các nước trong vùng phải chung lưng đấu cật cùng nhau. Worldcup 2026 hiện đang diễn ra tại bắc mỹ, do USA, Canada và Mexico đồng tổ chức
 
Hồi nẳm bộ môn thể thao chưa nhiều. Bình dân lao động cật lực kiếm sống, thiếu cả giờ lẫn địa, chỉ lòng vòng quanh mấy trái bóng giải khuây (bóng tròn, bóng chuyền bóng rổ), và túc cầu đứng đầu bảng.
Túc cầu là chữ đúng nghĩa nhứt, vì banh đá bằng chân, ném bằng tay - từ ngoài lằn biên hay từ vùng cấm địa - đẩy bằng ngực, đội bằng đầu.
Trong nam biểu "coi đá banh" vì đá là chánh, ngoài ngoải nói "coi bóng đá" để phân biệt với các loại bóng không đá khác. Tui đồ chừng vậy thôi chớ hổng chắc lắm - thêm cái đồ nữa cho xôm, đồ ni học được từ Hồ tiên sanh lối xóm, nói trại từ chữ độ, độ chừng, trong nghĩa đoán mò -
 
Fans bóng đá hổng ngồi nhà nghe mình ên, mà rủ nhau tụ năm tụ ba ngoài quán cóc, uống bia lạnh hay cà phê sữa đá, và cá độ chút đỉnh, cho vui thôi. Thiệt sự ăn thua là mãi sau này, khi mỹ đổ quân vào, và xã hội đổi thay tới chóng mặt.
Khi ấy TV chưa có, đá banh nghe trực tiếp trong la dô, do ký giả Huyền Vũ tường thuật.
Nguyên đám xúm xít quanh chiếc la dô điện vừa nặng vừa to - chỉ dân nhỉnh túi mới sắm nổi - vểnh tai chăm chú nghe rồi la theo cầu trường mần màn tăng "hiệu ứng". Và cầu trường lớn nhứt hẳn là sân vận động Cộng Hoà.
Rồi la dô transitor chào đời và từ từ phổ cập, giúp chiệng nghe đá banh dễ dàng hơn.
 
Không như la dô điện, transitor xài pin, gọn nhẹ, dễ di chuyển, hạp túi tiền.
Chỉ phiền cái tiếng nó dễ rè khi có "nhiễu xạ", do sóng phát quá xa tầm với của antenna, đẩy la dô lọt khỏi vùng phủ sóng.
Chủ nhơn chiếc la dô nắm cần ăng ten, kéo lên xuống qua lợi, mần màn "tranh thủ mặt bằng" để nó nhích lợi gần hơn.
Nhưng hổng phải lúc mô cũng đặng. Nên rồi... rè quá khó nghe, lắm khi tuột luôn sóng.
Chiệng nghe kết thúc cái rột ngay lúc trái banh đang lăn lộn tiến vô vùng cấm địa.
Fans đá banh đứng phắt lên, ép inh ỏi một chập cho họng bớt ngứa, rồi tiu nghỉu tan hàng, ai về nhà nấy (... và ép tiếp cho hạ hỏa)
 
Chừ tui vẫn nhớ như in lối tường thuật của Huyền Vũ.
Cũng đã có những phóng viên thể thao khác, nhưng thiệt là không ai, chưa ai đủ khả năng thay thế.
Âm sắc giọng vừa đủ, không cao chói ráy cũng không thấp mờ mịt thanh âm, lên bổng xuống trầm y chang ca sĩ opera thứ thiệt.
Đặc biệt là kho từ vựng quá sức dồi dào, cả phẩm lẫn lượng. Chữ dùng chánh xác, fantasy tới "gợi cảm, gợi hình" sanh phấn kích vàn trời mây, thính giả tưởng như sân cỏ cầu trường đang ngay trước mặt.
Ông biến lưới của cái gôn thành màng, màng lưới. Sút vô gôn kêu bằng phá lưới, tung lưới, lọt lưới. Cú sút làm bàn đầu tiên dĩ nhiên sẽ "phá thủng màng lưới trinh bạch". "chúng ta đang ở phút thứ 50, và màng luới đôi bên vẫn còn trinh bạch" mang nghĩa tỉ số đang không đều, 0-0.
Nghe Huyền Vũ miết sanh nhập tâm các thuật ngữ tiếng việt của túc cầu, rồi chỉ biết chúng bằng tiếng việt thôi. Hồi ra ngoại quốc, nghe tiếng anh tiếng pháp sanh ấm ớ. Tuần trước tò mò, coi TV một trận banh với "thuyết minh" tiếng việt... cộng. Thuật ngữ túc cầu có khác chút (trọng tài trưởng thay vì chánh, trọng tài biên thay vì giám biên...), xui cái giọng hải phỏng khúc khuỷu gập ghềnh. Lỗ tai ấm ớ với ngôn ngữ đỉnh cao, sanh chia trí chóng mặt nhức đầu, khổ cực biết nhiêu nói!!!
 
Thỉnh thoảng có các đội banh khách quốc tế, thường là từ á châu - gần gần có thái lan miên lèo, xa xa có đài loan nam hàn miến điện - tới VN tranh giải vùng hay đấu giao hữu. Theo chiếc la dô, thành phố Sài gòn nóng rực cùng trái banh lăn.
Những trận đấu trong nước luôn luôn có Huyền Vũ sốt dẻo tường thuật.
Ngoài xứ còn tùy, ông chỉ theo những trận đặc biệt, như là giải túc cầu đông nam á Seagames hay vài worldcup finals -
Giờ phát sóng của đài phát thanh sài gòn khi ấy còn giới hạn, sáng trưa chỉ vài ba tiếng, chiều tối phát dài hơn chút nẹo. Dịp đá banh, đài phát chương trình đặc biệt, loan báo cả tuần trước đó để thính giả đón nghe.
Sau này, SG có thêm đài phát thanh quân đội, với thời lượng còn giới hạn hơn nữa!
 
Hồi chưa đi học, tui đeo theo tía nghe đá banh. Tía mở la dô rà đài, sửa soạn hành nghiệp.
Vừa ngồi xuống ghế y phép má từ bếp bưng liền ra ly trà nóng và dĩa đồ ngọt giải lao (mè xửng, kẹo đậu phọng, bánh in bánh đậu xanh). Tía uống trà, nhâm nhi bánh kẹo chờ trọng tài ra sân phất cờ khai mạc, có quý nữ ngồi sát bên để được xoa đầu gãi lưng và ăn ké.
Lắm khi trận banh chỉ mới khởi sự mà mắt nó đã nhíp xuống vì chán (nghe mà hổng hiểu gì).
Giây phút hiểm nguy, Huyền Vũ cùng toàn cầu trường la làng (banh lọt lưới, đụng xà ngang, bị phá ra ngoài...) thì nó choàng tỉnh. Rồi lại nghe tiếp đớp tiếp, ngủ tiếp cho tới hết trận.
Hồi lớn dọng dọng, chơi với đám anh em họ, phải nghe đá banh nữa và chán tiếp - do "thiếu ý chí" thành cứ vẫn hiểu hổng ra.
Xui cái... sau còn lập gia đình với một fan soccer thứ thiệt. Hên cái... hổng nghe nữa nhưng coi, coi trên màn ảnh nhỏ.
Coi đỡ chán hơn nghe, coi miết rồi cũng dần dà ngộ ra chút đỉnh, cả trò chơi lẫn luật chơi của bóng đá.
 
*
 
Thời lượng trận banh 90 phút, chia đều thành hai hiệp, chen giữa khoảng 2-3 chục phút nghỉ giải lao
Sân đấu chia vùng cho hai đội banh, cuối mỗi vùng có khung thành với chình ình cái màng lưới nọ.
Giải lao xong, sang hiệp hai sẽ đổi vùng.
Đội banh nhiều cầu thủ, nhưng xỏ giày ra sân chỉ 11 trự. Đám còn lại ngồi chờ thế chỗ ngay dưới khán đài chánh.
Cầu thủ dĩ nhiên cần đôi chơn vàng, nhưng thủ môn cần hết tứ chi, chơn vàng và tay kim cương.
Thủ môn đứng trước khung thành, đeo găng bắt banh, giữ lưới.
Trong đội banh, nhiệm vụ công thủ phân chia đồng đều.
Công thuộc hàng tiền đạo, lấn đất giành sân để làm bàn, biến màng lưới trinh bạch đối phương thành "xì cúc" - nhiều nhiêu tốt nhiêu - xì cúc là tiếng lóng giang hồ, mang nghĩa... hết gin !
Thủ thuộc hàng phòng ngự (với tiền, trung và hậu vệ) bảo vệ lưới nhà sao cho nguyên vẹn đừng thủng rách tới phút cuối.
 
Luật túc cầu cấm chạm tay vào banh trong sân, trừ lúc ném banh, cấm thế việt vị, cấm xô đẩy chen lấn uýnh lộn, triệt để tôn trọng tinh thần thượng võ.
Cú làm bàn xảy ra trong các tình huống cấm này, đương nhiên sẽ bị hủy, công lao đổ vào sẽ biến thành công cốc - hổng biết lao nhưng biết cốc. Cốc là em họ của cò, đỏm dáng đeo kiềng sát cổ giựt le, chừng nuốt thức ăn sanh... chết nghẹn - Tùy lỗi phạm nặng nhẹ, cầu thủ sẽ được trọng tài tặng thẻ, thẻ vàng cảnh cáo, thẻ đỏ đuổi khỏi sân (không có thay thế).
 
Huấn luyện viên là vua không ngai của đội banh, toàn quyền sanh sát, ông (bà chưa nghe trong túc cầu, lý do hổng rõ) tuyển chọn, hướng dẫn, dạy dỗ thanh sát đội nhà. Trước khi tranh tài, còn phải trông trước trông sau, "điều nghiên" kỹ càng ngón nghề riêng của đối phương, mà chọn bày thế trận thích ứng tình hình. Mục đích sau cùng là bảo toàn màng lưới và màu cờ sắc áo đội nhà nguyên vẹn.
Trọng tài là vua sân cỏ (thiếu ngai), điều khiển trận banh, áo khác màu để dễ phân biệt. Trọng tài thổi còi phất cờ ra dấu hiệu khởi đầu và kết thúc trận banh, tá thở chạy theo banh suốt trận đấu. Chỉ một trọng tài chánh với 2 giám biên (trọng tài phụ) trông chừng lằn ranh sân cỏ.
Suốt trận đấu, tuyển thủ có thể được huấn luyện viên đưa đồng đội vào thay thế, nhưng tổng cộng số lần thay có giới hạn - bao nhiêu lần tui chưa học tới -
 
Thời cộng hoà trong xứ, 2 đội banh nổi tiếng nhứt là AJS (cảnh sát quốc gia) và Tổng tham mưu (quân đội). Sau có thêm Quan thuế, Điện lực, và các đội khác nữa (tui quên ráo rồi) -
Tía chấm được vài cầu thủ đá banh, khen lấy khen để một trự, rằng thẳng "xuống sâu xuống lẹ nên làm bàn dễ và ngọt " - sâu lẹ vậy ắt phải là trung phong hở ? Nhưng tên chi, đội chi tui hết nhớ ra - Riêng thủ môn Rạng, nghe bình luận vầy : tay nó bôi keo nên bắt banh dính cứng. Thủ môn nào bắt hụt banh bị chê "tay bôi mỡ nên tuột banh". Qúi nữ suy nghĩ rồi ý kiến ý cò : Keo mỡ mà sức thẳng vô tay, chừng xỏ găng coi như ăn trét. Rồi nghe thở dài, rằng hổng biết chừng mô nó mới vỡ trí khôn !
 
Lúc cải lương chi bảo Bạch Tuyết gánh Dạ lý hương cáp duồn, xí lộn, cáp độ Tam Lang (trung vệ vs hậu vệ), phóng viên báo chí, cả thể thao lẫn kịch trường, mỗi bữa mỗi đưa tin rồi luận bàn mệt xỉu.
Em H bạn học ngồi chung bàn, noi gương theo, cách nào hổng rõ, cáp liền kép cầu thủ trẻ của một đội banh tiếng tăm.
Mỗi bận muốn đi coi kép tập dượt, em được cái xe van (đã đầy tuyển thủ) tới nhà đón, rồi thẳng đường ra sân vận động
Đám trai gái lối xóm lậm soccer ngó theo lé xẹ mắt luôn. Chúng căn me rình mò, cửa xe vừa mở cho em leo vô, chúng xấn liền tới, dáo dác ngó vào, tìm kiếm "ý trung nhơn xyz" xin chữ ký.
Em H biểu : Sau mỗi trận banh, cầu thủ xuống ký rưỡi - 2 ký trọng lượng là thường, do mất nước là chánh, đừng tưởng bở đá banh dễ chơi dễ sống heng.
Mà... mỗi bận chun vô chiếc van, em H. được mấy anh tuyển thủ lớn đón tiếp vui vẻ, và y phép kèm lời nhờ vả kiếm đào dùm. Thì cũng chỉ nghe kể vậy thôi chớ tui có chơi với em đâu mà biết !
 
Kép cầu thủ trẻ nọ được bọn con gái âu yếm tặng liền danh hiệu "hậu vệ cẳng giữa", giải thích giải trình rằng... do thẳng có đôi chơn vàng (18 hay 24 chi đó).
Chuyện nghĩ ra danh hiệu tinh quái của đám con gái nọ đã chỉ ra một sự thiệt xã hội kinh hoàng và kinh dị: Nhứt quỉ nhì ma, thứ ba tới... nữ !
Thành ngữ nọ ít nghe, bởi nó đã bị một tục ngữ khác quất sụm : Kính nữ đắc đạo.
Đạo đây là đạo thờ bà, đạo của nhửng qúi ông muốn sống vui sống thọ!
TN
 

ĐAM MÊ VÀ SÁNG TẠO

 

Tranh Nguyễn Trọng Khôi

Đam mê và sáng tạo

Ôi quả táo
quyển sách rách bìa
và những viên sỏi
Tôi yêu biết bao
thế giới này
 
Cảm ơn bạn Nguyễn Trọng Khôi
 

NHỮNG KHÚC BIẾNTẤU

nguyễnxuânthiệp

 

Sông Giăng. Nghệ Tĩnh

 

TIẾNG CHIM & ĐÔI MẮT

 

    *gởi người ngày xưa

 

tiếng chim. tiếng chim

trên cành bàng

một sáng mùa thu

ngồi bên khung cửa lớp học

cô bé chợt nhìn lên

bầu trời cổ tích

 

đôi mắt. và tiếng chim

từ đó. nằm trong bóng lá

tôi làm tên hề của tranh chagall

leo lên cây

hái được

và

mang theo

trong hành trang. rách rưới. đời mình

làm người nghệ sĩ troubadour

chiều. trên quảng trường thời đại

ngồi ôm đàn

hát

bên chiếc nón

có những đồng quarter

và tờ bạc lẻ

cùng với tiếng chim

và đôi mắt

ngày nào

Đầu thu 2017

 

 

PHỐ ÔN NHƯ HẦU

 

hồn trà mi

phố khuya

tôi đi từ cổ độ

về qua lối phù dung

thấy ngọn lửa vô thường. cháy

gầy. yểu

mảnh trăng treo nóc nhà

lặng nghe

mùa trong cây

ngọn gió thu thổi rộn, rạp mái đường thi

gạch trong gạch. đá rổ. tường so le

khúc khủy. lối xe bon

cành khô gãy

dội âm u. phố người

mấy thuở chưa phai vệt máu ngày đi

thời gian

thời gian

mở mắt

những ngọn đèn. cửa ô xưa

xanh cây. xanh khuya

phần thư xanh

về phố ôn như

 

hỡi ôi

một lần qua cầu thệ thủy

thấy người

và mây

trôi

trôi hết những tà huy

1990

 

 

CHIỀU BÊN SONG GIĂNG

 

Bên bờ sông Babylon       

     Ta ngồi ta khóc

                          (Psalm 137)

1.

buổi chiều bên sông giăng

ta ngồi ta hát

khúc hát buồn chia đôi

một nửa. theo dòng sông

một nửa. vương bãi bờ

dòng sông thì mãi trôi đi

riêng mình ta dừng lại

 

buổi chiều chở cát bên bờ sông giăng

ta ngồi ta khóc

trông về phương nam

ngọn gió hoan châu. rào rào cát chạy

nghìn dặm. bóng chim bay. nước sóng sánh bờ

những tấm lưới giăng qua ngày rộng

chiều lên

chiếc thuyền ai đỏ lửa

và vệt khói mờ trong mắt ta

dưới trời xưa. cuộc động quan. có phai

                                                  vàng. nát đá

giọt lệ nào rơi. chiều nay

ta xót ta. thân dã tràng. xe cát

biển đông. sóng dội. xô bờ

nỗi oan khiên một thời không bóng vang

 

buổi chiều. vớt sỏi. dưới lòng sông giăng

ta cười trong tiếng sóng

ai kia. đưa ta lên rừng

ai kia. đưa ta ra đầu ngọn suối

tượng đài ngươi đọ được với thời gian

tiếng cười ta

đánh thức. lớp cuội mòn. chiều nay

bia đá nghìn năm. bồi hồi. xao động

nói gì với mai sau

nói gì với các thị trấn bên bờ nước biếc

một tiếng cười dài. vang vọng. hư không

 

buổi chiều. kéo gỗ. bên bờ sông giăng

ta đọc bài cổ thi

câu nhớ. câu quên. lời tan trong gió

lòng ta ơi. mãi không yên

nghìn năm. cơn đau. sóng vỗ

 

chiều bên sông giăng. và ta

chiều động giấc mơ ngàn

hồn ta theo trăm cây gỗ lớn

gập ghềnh lối voi đi. trâu kéo. mưa nguồn

giăng giăng bến cát

những ngày qua. nằm dưới cơn mưa cố lũy

trắng trời lau thưa

mắt gỗ vàng. và mắt ta. qua thế kỷ

đã thấy vết chàm in sậm mặt người

 

buổi chiều bên sông giăng

chờ một vầng trăng mọc

chưa kịp nhìn trăng. trở gót ta về

hẹn với khoang thuyền khuya nay

hẹn cùng dòng sông. và bè gỗ

đón cho ta vầng trăng

một thời ngủ mê trong cơn sốt đỏ

giấc mơ ta ơi còn lại chiều nay

 

2.

chiều tháng ba. sấm động

ta kẻ cuối cùng rời bãi sông giăng

bước mỏi. trèo lên quán dốc

nhìn nước. nhìn trời. trời nước mang mang

hồn xưa chợt hiện

voi thiêng nghìn cỗ. bằng ngàn

rú gầm

ngả rạp. rừng trâm hương

quan san

quan san

rùng rùng vó ngựa

chớp ánh lửa nguồn

ta gọi ai

ai gọi ta

những cõi người thất lạc

này tiền kiếp của ta ơi

thức dậy

thức dậy. cuộc diễu hành qua cõi đá vàng

ta thấy ta đi trên dặm trường sa mạc

ta thấy ta đi tận cuối rừng lau

theo ta đám dân du mục đói nghèo

đã khuất dưới trời đại nạn

ta thấy ta đi giữa rừng tuyết ủng

áo rũ bạc màu trăm mảnh xác xơ

mặt mũi gầy nhom

đâu cô bé chăn dê cho ta bầu sữa

hồi sinh. giữa giấc. càng đau

lá bối chép kinh đã tàn ánh lửa

riêng một góc đời chưa rạng chiêm bao

 

chiều sông giăng

tháng ba ù ù sấm động

những tấm lưới phơi giờ xếp lại

thuyền về bến xa

ai thổi lên cho ta chiếc còi vỏ ốc

âm thanh khuất cuối bãi ngàn

năm năm đời ta ngọt bùi chẳng biết

đường đi. mỗi bước. một dài

lán cỏ. giường tre. cơn mơ đã mỏi

đợi một tiếng gà mòn giấc canh khuya

năm năm. những chíếc roi. quất ngược

cửa hiện thời búa bổ. ngày rơi

chiều bên sông giăng

tháng ba bồi hồi sấm động

màu ráng trời rớt xuống hồn ta

cháy đỏ

những vệt sầu cổ thi

này hiền sĩ xưa ơi. cuộc lãng du ai

        quên nỗi đói nghèo. ngày lại ngày

        dắt lũ chó vàng đi săn chồn cáo. bước

        chân qua chín mươi chín ngọn non

        hồng

chiều đang gọi qua truông

về chưa. về chưa

tháng ba. quanh trời. sấm động

chiều nghi xuân. u uất. màu mây

ai xưa. múa con dao dài. chặt giang đốn

           củi. ngày ngày theo ông vượn vào

           hang sâu. nhặt trái gấm ăn xót dạ.

           hồn xanh đắm giạt mây ngàn

ngày về chết bãi sông tương

tràng an ơi. san sát bờ lau sậy xa

thơ ai. chảy máu bầu trời

 

ôi nguyễn du. đỗ phủ

tôi nay cùng đường

dừng lại bên sông

hái ngọn rau lang. chiều reo. mệt lả

gọi cùng mây nước trôi đi

chiều bên sông giăng

tháng ba đi trong tiếng sấm

lòng ta. trái khô rơi. mấy mùa

nắng đã phai vàng trên mái rạ

tháng ba ơi

đâu tiếng gà đầu thôn cỏ đưa hơi ấm nồng

gió lên rồi. gió lên

gió trên những đường dây. giăng qua trời rộng

mùa này khua rộn sắc âm

giục giã

chiều. theo cánh chim quen. bay vòng. qua biển bắc

tìm một cành biếc trong mưa

biển cũng bồn chồn như lòng ta mở

                          ra khi chiều tối

 

chiều sông giăng

ai trên đường về. nón lá tả tơi

hứng những giọt mưa đầu mùa. rơi qua đồng nội

mang trong nếp áo

dư vang sấm động

thôi hãy về. khêu cao ngọn đèn che gió.

                                     qua khuya

bởi trời tháng ba nơi đây chẳng còn chút lửa

người đi. dấu cỏ. mịt mờ cầu sương

tháng ba ơi

bông nhãn đã tàn

bông muối rụng dày trên mặt đất

lòng ta. chùm bông giẻ. chiều nay

phai rũ

quê nhà có còn áo phơi

hay đã bay lên trời.tắt nắng

thoảng mùi nhựa thông trong ký ức

mùi hương ấu thời

hương những đồng cỏ cháy ban trưa

tuổi nhỏ ta về dưới mái tranh gió thổi

nụ cười trong mơ

thôi đã tắt hết. sắc màu. mùi hương. ánh sáng

đêm nay áo mỏng thân gầy

nằm nghe. chớp bể mưa nguồn. về tự

                              sông giăng

dưa muối quê người lòng ta càng xót

em dưới trời cố quận

có cùng nghe. sấm dội. chiều đi qua

 

3.

hẹn mùa sau hái bông giẻ vàng

thả trôi theo dòng nước sông giăng

mùi hương ngái tự trong lòng đất

bao năm rồi không tan

của ta. một chút tình hoang dại

của thể kỷ này. một nỗi sầu vang

gửi tặng em. tặng đời u uất

một chiều nào chết bến sông giăng

NXT

Nghệ Tĩnh, 1980

 

Mời nghe Chiều Bên Sông Giăng. Từ Công Phụng phổ nhạc và hát

https://tainhacmienphi.biz/bai-hat/326468/tai-nhac-hot-ben-dong-song-quotgiang-quot-mien-phi.html