TRÔI GIẠT

Tô Đăng Khoa

 

Salvador Dali ship with butterflies

 

Ba tháng sau khi Liễu bỏ đi, tôi nhận được một lá thư do chính mình gửi.

 

Tên tôi, địa chỉ nhà tôi, nét chữ cũng là của tôi -cái kiểu chữ nghiêng sang phải, chữ g luôn hở bụng mà Liễu từng bảo trông như một người chạy ra khỏi nhà chưa kịp mang giày. Dấu bưu điện đóng từ một thị trấn ven biển phía Bắc, nơi tôi chưa từng đến. Tôi đã định quẳng nó vào đống thư quảng cáo nếu không nhìn thấy ngày gửi: mười bảy tháng Mười Một, ba tuần nữa mới đến.

 

Tôi mở phong bì bằng con dao Liễu vẫn dùng cắt trái cây. Bên trong không có thư, chỉ một tấm vé tàu một chiều: ghế 17A, khởi hành lúc 4 giờ 20 chiều ngày mười bảy tháng Mười Một. Điểm đến là một ga nhỏ mang cái tên tôi chưa từng nghe: TRÔI GIẠT.

 

Tôi tra bản đồ. Không có thị trấn nào như vậy. Tôi tra hãng tàu. Chuyến tàu có thật, nhưng lịch trình kết thúc ở San Luis Obispo. Khi tôi đọc mã vé cho tổng đài, người phụ nữ ở đầu dây gõ bàn phím một lúc rồi xác nhận vé hợp lệ, đã thanh toán bằng thẻ tín dụng mang tên tôi.

 

“Tôi đã mua vé ngày nào?” tôi hỏi.

“Ngày mười bảy tháng Mười Một.”

“Ý cô là năm ngoái?”

 

Một khoảng im lặng rất nhỏ, rồi cô đáp: “Năm nay.”

Tôi cúp máy. Nếu chuyện này xảy ra trước khi Liễu đi, có lẽ tôi đã chụp tấm vé gửi cho cô. Liễu thích những chuyện hơi lệch khỏi trật tự bình thường: một căn nhà chỉ có cửa mà không có cửa sổ, một người đàn ông nuôi chim nhưng sợ bầu trời, một câu trong sách tình cờ lặp lại đúng câu người ta vừa nghĩ. Cô không tin vào điềm báo. Cô chỉ thích khoảnh khắc sự vật chưa kịp giải thích được chính nó.

 

Tôi thì ngược lại. Tôi kiếm sống bằng cách tìm nguyên nhân và ý nghĩa. Có lẽ vì thế, sau khi Liễu đi, tôi đã mất gần hai tháng để tìm ra nguyên nhân cho sự ra đi của cô.

 

Ngày cuối cùng của chúng tôi không có gì đáng để trở thành ngày cuối cùng.

 

Liễu về nhà lúc sáu giờ hơn, đặt túi xuống chiếc ghế cạnh cửa rồi hỏi còn cơm không. Tôi hâm cá kho. Cô cắt một quả dưa leo. Chúng tôi ăn trong bếp vì bàn ăn đầy giấy tờ của tôi. Giữa bữa, cô nói:

 

“Em thuê được chỗ rồi.”

Tôi đang gỡ xương cá nên phải mất vài giây mới hiểu.

“Chỗ gì?”

“Chỗ ở.”

 

Tôi đặt đũa xuống. Liễu không khóc. Tôi nhớ rất rõ điều đó, bởi nhiều tuần sau tôi đã dùng nó làm bằng chứng rằng cô chuẩn bị chuyện này từ lâu.

“Có ai khác không?”

“Không.”

“Anh đã làm gì sai?”

“Không phải vậy.”

“Vậy là gì?”

 

Liễu nhìn xuống đĩa cơm. Cô lấy đầu đũa đẩy một hạt cơm dính trên vành chén rồi nói một câu mà về sau tôi đã nhớ theo ít nhất năm cách khác nhau. Phiên bản tôi nhớ nhiều nhất là: “Em không còn biết em là ai khi ở cạnh anh.”

Nhưng có đêm tôi nhớ cô nói: “Em không còn biết mình đang ở đâu.” Có lần khác: “Em không biết làm sao ở lại mà không thành một người khác.” Và một buổi sáng, ngay sau khi thức dậy, tôi hoàn toàn chắc chắn câu cô nói chỉ là: “Em mệt rồi.”

Tôi từng nghĩ trí nhớ là một kho chứa. Sau Liễu, tôi bắt đầu nghi nó giống một căn phòng được sửa mỗi đêm, rồi sáng ra người chủ nhà cứ tưởng những bức tường đã đứng ở đó từ đầu. Suốt nhiều tuần tôi quay lại căn bếp ấy trong đầu, xem lại từng ánh mắt, từng câu nói, từng lần Liễu im lâu hơn bình thường. Một sự im lặng trở thành dấu hiệu. Một chuyến công tác trở thành khoảng cách. Một câu “em mệt” trở thành thời điểm cô bắt đầu rời khỏi tôi.

Dần dần, tôi biết chính xác chuyện gì đã xảy ra. Ít nhất tôi tưởng vậy, cho đến một hôm cố nhớ giọng Liễu khi nói câu cuối cùng ấy và phát hiện mình không còn chắc giọng nào là của cô nữa.

Tôi không định đi chuyến tàu, nhưng sáng ngày mười bảy tháng Mười Một, tôi thức dậy lúc năm giờ và việc đầu tiên là nhìn tấm vé trên bàn.

 

Ba tháng qua, căn nhà đã dần mất dấu Liễu. Đầu tiên là bàn chải đánh răng, sau đó quần áo. Chai dầu gội trong phòng tắm hết mùi. Một buổi chiều tôi bước vào phòng khách và nhận ra chiếc ghế cô thường ngồi đã trở lại thành một chiếc ghế. Riêng tấm vé thì càng ngày càng có vẻ thuộc về căn nhà.

Ba giờ chiều, tôi mặc áo khoác. Tôi vẫn tự nói mình chỉ ra ga để hỏi cho rõ. Nhưng khi nhân viên quét mã và cánh cửa toa tàu mở ra, tôi đã bước lên trước khi kịp nghĩ “hỏi cho rõ” thực ra có nghĩa gì.

Ghế 17A cạnh cửa sổ. Ghế bên cạnh có một bà cụ khoảng bảy mươi tuổi, tóc bạc cắt ngắn, đang bóc một quả quýt. Bà nhích túi sang một bên cho tôi ngồi rồi đưa tôi một múi.

“Anh đi tới đâu?”

Tôi suýt nói San Luis Obispo.

“Tôi không chắc.”

Bà nhìn tôi. “Tới đâu mà không chắc?”

“Tấm vé ghi một nơi tôi không tìm thấy trên bản đồ.”

Bà gỡ một sợi trắng khỏi múi quýt. “Vậy thì bản đồ đỡ được một việc.”

Tôi chờ bà cười. Bà không cười.

 

Tàu chạy khỏi thành phố. Nhà kho thấp biến thành khu dân cư, khu dân cư thưa dần thành đồng ruộng. Những đường dây điện kéo dài bên đường ray như cố theo kịp chúng tôi. Tôi nhìn cảnh vật trượt lùi ngoài cửa kính và nghĩ tới Liễu.

Điều ấy đã thành một phản xạ. Một phụ nữ buộc tóc lên làm tôi nhớ buổi Liễu nấu ăn. Một bài hát trong siêu thị đưa tôi về chuyến xe lên Napa. Mùi áo mưa nhựa đưa tôi về một tối ở Seattle. Bất cứ thứ gì cũng có thể trở thành một đường dẫn về cô. Tôi vẫn gọi đó là nhớ.

 

Bà cụ nhìn tôi một lúc rồi hỏi: “Vợ anh à?”

“Từng là người yêu.”

“Từng là người yêu hay từng là người anh đang nghĩ?”

Tôi quay sang. Bà đã nhìn ra cửa sổ.

 

Sự không tò mò của bà làm tôi khó chịu một cách vô lý. Tôi muốn bà hỏi thêm. Tôi muốn kể Liễu đã đi thế nào, tôi đã ở lại thế nào, có những thứ người ta không thể bỏ ngang như vậy thế nào. Tôi muốn trình bày câu chuyện đủ rõ để một người hoàn toàn xa lạ cũng phải thấy tôi có lý. Nhưng vì bà không hỏi, câu chuyện nằm nguyên trong miệng tôi, và lần đầu tiên tôi nhận ra nó có vị hơi lạ.

 

Khi tàu đến Santa Barbara, bà cụ xuống mua cà phê. Tôi ở lại. Một đôi trẻ phía trước đang cãi nhau rất khẽ. Người con gái quay mặt ra cửa kính. Người con trai cứ lặp lại: “Anh đâu có ý đó.” Tôi chỉ nghe được vài mảnh nhưng gần như lập tức biết câu chuyện: anh ta vô tâm, cô ấy chịu đựng đã lâu, rất có thể có người thứ ba.

 

Tôi đã gần hoàn tất toàn bộ quan hệ của hai người xa lạ thì chợt nhận ra tôi chẳng biết gì về họ. Ngay lúc ấy, một ký ức bật lên.

Một tối cách đây hơn nửa năm, Liễu và tôi ăn ở một quán Thái. Cô gần như không nói, liên tục nhìn điện thoại. Trên đường về, cô im lặng gần hết quãng đường. Sau khi cô bỏ đi, tôi đã quay lại tối ấy hàng chục lần: đó là lúc cô bắt đầu xa tôi; có lẽ đã có ai khác; có lẽ tin nhắn cô chờ hôm đó đã quyết định mọi chuyện.

Tôi nhớ rất rõ cảm giác ấy. Nhưng khi tàu bắt đầu rời Santa Barbara, một chi tiết khác hiện lên, nhỏ đến mức lúc đầu tôi tưởng mình vừa nghĩ ra.

Mẹ Liễu nhập viện hôm đó.

 

Tôi ngồi bật thẳng người. Không phải một phát hiện. Tôi từng biết chuyện ấy. Chính tôi lái xe đưa Liễu tới bệnh viện sáng hôm sau. Vậy mà trong câu chuyện tôi đã kể đi kể lại suốt ba tháng, chi tiết ấy biến mất hoàn toàn. Sự im lặng của Liễu còn lại, chiếc điện thoại còn lại; người mẹ ở đầu kia biến mất.

 

Tôi lấy điện thoại mở những tin nhắn cũ. Càng đọc, tôi càng có cảm giác mình đang xem lại một bộ phim đã bị ai đó cắt dựng. Có những câu không hề mang giọng tôi nhớ. Những ngày tôi cho là lạnh nhạt lại đầy những chuyện rất bình thường: mua sữa, lấy thuốc, nhớ đóng tiền điện.

 

Rồi tôi tìm thấy một tấm ảnh Liễu gửi từ lâu: một dòng sông trong buổi chiều, mây trắng trên trời, bóng mây trên nước. Tôi vẫn nhớ nó như một trong những thứ cuối cùng giữa chúng tôi, nhưng ngày gửi cho thấy nó đến gần một năm trước khi cô đi.

Bên dưới ảnh, Liễu viết: “Mây trên trời trôi một lần. Xuống nước trôi thêm lần nữa.”

Tôi đã trả lời bằng một trái tim. Chỉ vậy. Không mật mã, không lời tiên báo.

 

Tôi nhìn bức ảnh rất lâu và lần đầu tiên có cảm giác điều đáng sợ không phải trí nhớ của mình đã phai, mà là nó đã làm việc quá tốt.

 

Khoảng sáu giờ, trời tối hẳn. Tôi mở bản đồ theo dõi hành trình và thấy con tàu vừa đi qua ga cuối theo lịch trình, nhưng nó không dừng.

Tôi gọi một nhân viên.

“Chúng ta đi đâu vậy?”

Anh ta quét tấm vé trong tay tôi.

“Ga của anh còn một chặng.”

“Ga nào?”

“Trôi Giạt.”

 

Tôi nhìn quanh. Không ai có vẻ thấy điều gì bất thường. Một người đàn ông ngủ há miệng. Hai đứa trẻ chơi game. Người phụ nữ phía trước đang dùng khăn giấy lau son môi. Bà cụ đã trở lại từ lúc nào, ly cà phê nằm giữa hai bàn tay.

“Bà cũng xuống ga đó?”

“Không.”

 “Ga sau nó?”

Bà nhìn tôi một lúc. “Trước hay sau tùy anh đi hướng nào.”

 

Tôi bật cười, nhưng tiếng cười nghe không giống của mình. Tôi hỏi bà ga đó là gì, tại sao nó không có trên bản đồ, tại sao tôi nhận được một tấm vé do chính mình mua từ tương lai. Bà nghe hết rồi hỏi:

“Anh làm nghề gì?”

Tôi trả lời bà.

Bà gật đầu. “Khổ.”

“Khổ gì?”

“Cái gì cũng phải có nghĩa.”

Trước khi tôi kịp trả lời, tàu giảm tốc. Ngoài cửa kính không còn nhà cửa, chỉ có một sân ga nhỏ nằm giữa bóng tối.

Tôi là người duy nhất xuống. 

Ga chỉ có một căn phòng chờ, một máy bán nước đã tắt và dãy ghế gỗ quay mặt ra đường ray. Không bảng giờ. Không nhân viên. Tôi quay lại định hỏi khi nào có chuyến về, nhưng đoàn tàu đã bắt đầu chuyển bánh. Qua cửa kính, bà cụ giơ tay; tôi không biết bà chào hay chỉ đang chỉnh rèm. 

 

Trong phòng chờ treo hàng chục bức ảnh đen trắng. Tôi nhận ra căn bếp trước tiên -căn bếp của tôi và Liễu. Trong ảnh, Liễu đứng bên bồn rửa, quay lưng về phía máy ảnh. Tôi đứng ở cửa, khuôn mặt chìm trong bóng tối. Bên dưới là một tấm thẻ nhỏ: NGÀY CÔ ẤY BẮT ĐẦU RỜI ĐI.

Bức kế tiếp là quán Thái: LẦN CUỐI CÔ ẤY CÒN YÊU. 

 

Rồi bệnh viện, bờ biển, phòng ngủ, một chiếc ghế, một hành lang khách sạn. Tôi chưa từng chụp những bức ảnh ấy, nhưng từng cảnh đều thuộc về đời mình. Dưới mỗi bức là một cái tên: DẤU HIỆU ĐẦU TIÊN. NGƯỜI Ở LẠI. NGƯỜI BỊ BỎ. ĐIỀU KHÔNG THỂ THA THỨ. NGƯỜI YÊU NHIỀU HƠN. 

Tôi đứng giữa căn phòng và có cảm giác kỳ lạ rằng mình đang nhìn thấy nội thất bên trong đầu mình. Tôi tháo bức NGÀY CÔ ẤY BẮT ĐẦU RỜI ĐI xuống. Sau nó chỉ là tường trắng. Tôi tháo tiếp LẦN CUỐI CÔ ẤY CÒN YÊU. Vẫn tường trắng.

Đến bức NGƯỜI BỊ BỎ, một vật nhỏ rơi xuống sàn: một tấm vé tàu, cùng chuyến, cùng ghế 17A. Nhưng tên hành khách là LIỄU. Ngày đi: ba tháng trước.

Tôi đọc lại ba lần, rồi một lần nữa. 

 

Trong suốt ba tháng, tôi đã biết Liễu đi đâu, vì sao cô đi, cô nghĩ gì, điều gì trong cô đã thay đổi. Tôi đã dựng một Liễu hoàn chỉnh đến mức không còn chỗ nào trong cô mà tôi không thể giải thích. Vậy mà có một chuyến tàu cô từng đi, một nhà ga cô từng đến, một phần đời cô đã sống qua, và tôi hoàn toàn không biết.

 

Tấm vé run nhẹ trong tay tôi. Lần đầu tiên kể từ ngày cô đi, tôi cảm thấy Liễu ở rất gần — không phải vì tôi hiểu cô hơn, mà vì đột nhiên tôi không hiểu cô nữa.

Bên kia đường ray là một con sông rộng. Tôi ra ngoài ngồi xuống ghế. Trời gần sáng. Một cụm mây nhạt trôi trên mặt nước, chậm đến mức nếu không nhìn lâu, người ta sẽ tưởng nó đứng yên. Tôi nhớ tấm ảnh: “Mây trên trời trôi một lần. Xuống nước trôi thêm lần nữa.”

Tôi từng nghĩ câu ấy đẹp. Bây giờ tôi nhìn cụm mây trên trời và bóng của nó dưới sông, rồi bất giác tự hỏi cái nào mới là thật. Ngay khi câu hỏi xuất hiện, tôi thấy nó làm gì: nó muốn chọn một cái, giữ một cái, rồi gọi cái còn lại là bóng. 

Tôi không trả lời. Rất lâu sau đó, những ký ức về Liễu bắt đầu tự đến, không theo thứ tự, không xin phép.

Liễu im lặng trong xe, và ngay phía sau ký ức ấy câu quen thuộc xuất hiện: Cô ấy đã bắt đầu hết yêu.

Liễu nhìn điện thoại trong quán ăn: Cô ấy đang chờ một người.

Liễu nói: “Em mệt.” Cô ấy muốn rời khỏi tôi.

 

Lần đầu tiên tôi nghe rõ khoảng cách giữa hai thứ: một cái xảy ra, một cái đến sau. Tôi đã sống trong cái đến sau quá lâu đến mức tưởng nó có mặt ngay từ đầu.

Rồi tôi nhận ra một chuyện khác. Trong mỗi câu chuyện về Liễu luôn có một người khác được dựng lên cùng lúc: người ở lại, người bị bỏ, người yêu nhiều hơn, người hiểu muộn, người mang vết thương.

 

Tôi. 

 

Tôi đã tưởng mình đứng ở đầu câu chuyện để chứng kiến mọi thứ xảy ra. Nhưng ngồi bên con sông ấy, lần đầu tiên tôi tự hỏi liệu cái “tôi” mà tôi đã sống cùng suốt ba tháng có phải cũng được ghép lại từ chính những mảnh chuyện kia hay không. 

Câu hỏi làm tôi lạnh người. Nếu bỏ chúng xuống, còn gì?

Tôi nhìn hai bàn tay. Không có câu trả lời. Điều kỳ lạ là sự không có câu trả lời ấy không giống một cái hố. Nó giống căn phòng sau khi người ta vừa chuyển hết đồ đi: vẫn còn sàn, còn cửa sổ, còn ánh sáng đang bò dần lên một bức tường mà trước đây chưa bao giờ được nhìn trọn.

 

Mặt trời lên. Cụm mây đã đi khỏi mặt sông từ lúc nào, tôi không biết.

 

Chuyến tàu đầu tiên đến lúc 6 giờ 12. Tôi bước lên mà không hỏi nó đi đâu. Ghế 17A trống. Bà cụ không còn ở đó. Tôi đặt hai tấm vé lên chiếc bàn nhỏ cạnh cửa sổ: một mang tên tôi, một mang tên Liễu. 

 

Khi tàu chạy, điện thoại bắt đầu có sóng. Một tin nhắn hiện lên từ Liễu.

Tôi nhìn tên cô rất lâu mới mở. Không lời, chỉ một tấm ảnh: một dòng sông trong buổi chiều, mây trên trời, bóng mây dưới nước.

Ngay lập tức, tất cả những gì quen thuộc trong tôi thức dậy: “Tại sao cô gửi lúc này? Cô có biết tôi đang ở đâu không? Cô nhớ tôi? Đây có phải một dấu hiệu? Có phải cô cũng—” 

 

Tôi gần như đi hết con đường cũ. 

 

Rồi tàu ôm một khúc quanh. Ánh mặt trời bất ngờ tràn qua cửa kính khiến tôi phải nheo mắt. Khi nhìn lại màn hình, bức ảnh vẫn chỉ là một bức ảnh: mây, nước, bóng mây.

 

Một điều gì đó trong tôi muốn gọi tên khoảnh khắc ấy. Buông bỏ. Hiểu ra. Tha thứ. Có lẽ còn một chữ đẹp hơn nữa nếu tôi chịu khó tìm.

Tôi nhận ra cả đám chữ đang đứng ở cửa. Lần này tôi không mời chúng vào.

Không phải vì không còn gì để nói. Trái lại, có một điều quá thật vừa đi ngang qua, và tôi không muốn làm nó nhỏ đi bằng cách biến nó thành lời.

Hai tấm vé trên bàn rung theo nhịp đường ray. Từ từ, chúng trượt về phía mép.

Tôi đưa tay định giữ.

Rồi thôi.

TÔ ĐĂNG KHOA