Phan Tấn Hải biên dịch
Nhà
thơ Vladislava Simonova ngồi trước hình ảnh Ukraine đổ nát vì bom,
dòng
chữ tiếng Anh là bài thơ haiku của cô: “Với giới nghiêm, mất điện / Chưa bao
giờ
trong
đời tôi / Đã thấy nhiều ngôi sao như thế.” (Hình:
YouTube NHK)
Nhà
thơ Vladislava Simonova (Hình: YouTube NHK)
Nhà thơ nữ
Vladislava Simonova, 27 tuổi, nổi tiếng với thể thơ Haiku và được vinh danh tại
Nhật Bản nhưng gần như vô danh ngay trên chính quê hương Ukraine của cô. Bản
tin AFP ghi lời nhà thơ Simonova rằng trong nhiều năm, cô đã nghiên cứu các bậc
thầy Nhật Bản — Basho, Buson, Issa — và sáng tác hơn 600 bài thơ Haiku.
Một chiếc thang máy hay "trở chứng" dẫn lối đến
căn hộ chung cư ở miền trung Ukraine của một nữ thi sĩ 27 tuổi — người được
vinh danh tại Nhật Bản nhưng lại gần như vô danh ngay trên chính quê hương
mình. Với mái tóc màu hồng, chiếc áo len màu tím hoa cà cùng đôi tất đồng màu,
Vladislava Simonova kể lại câu chuyện về sự nghiệp đang thăng hoa của mình tại
một đất nước cách quê nhà cô 7.800 km (4.850 dặm) — nơi mà cô chưa từng một lần
đặt chân tới.
Thế nhưng, ngay tại thành phố Poltava thuộc miền trung
Ukraine này, cô lại sống gần một trạm xe điện — vốn chỉ là một trong số những mục
tiêu bị máy bay không người lái của Nga nhắm tới; tiếng vo ve không ngớt của
chúng luôn khiến cô sống trong tâm trạng căng thẳng, bất an.
Đúng lúc cô vừa thốt lên từ "tiếng nổ" để diễn
tả nỗi kinh hoàng trước các đợt tấn công của Nga, một chiếc máy bay không người
lái bỗng vụt bay qua đầu cô rồi phát nổ ở phía xa.
Ngay bên cạnh cô, trên một chiếc kệ là 15 cuốn sách với
phần gáy đầy màu sắc — một tuyển tập các tác phẩm của những thi sĩ Ukraine
đương đại — cùng hai chiếc ấm trà Nhật Bản, ba bức tranh tôn giáo và một bức tượng
nhỏ nhân vật Phoebe Buffay trong loạt phim truyền hình "Friends".
"Tôi chưa bao giờ nghĩ rằng mình sẽ viết về chiến
tranh," cô chia sẻ với hãng tin AFP. "Theo thời gian, tôi dần nhận ra
rằng... những chi tiết nhỏ bé đôi khi lại có thể truyền tải bi kịch của cuộc
chiến vĩ đại này một cách sâu sắc hơn nhiều so với hàng tá bản tin hay bài
phóng sự," cô nói thêm.
Simonova là đại diện cho cả một thế hệ nghệ sĩ đang làm
chứng cho cuộc xâm lược đã tàn phá đời sống văn hóa của Ukraine.
Simonova cho biết cô đã tìm thấy niềm đam mê với thơ
Haiku — thể loại thơ mà cô yêu thích nhất — vào năm 2013, khi cô vẫn còn là một
thiếu nữ.
Những bài thơ ba dòng theo thể loại Haiku này, bao gồm 17
âm tiết được sắp xếp theo cấu trúc 5-7-5, đã được định hình thành thể thức chuẩn
mực từ thế kỷ 17 tại Nhật Bản nhằm ghi lại vẻ đẹp của thiên nhiên, đời sống thường
nhật và những khoảnh khắc thoáng qua một cách đầy giản dị.
Trong suốt nhiều năm, cô đã miệt mài nghiên cứu các bậc
thầy thơ Haiku Nhật Bản — Basho, Buson, Issa — và sáng tác hơn 600 bài thơ;
theo lời cô kể, những bài thơ này dần dần trở nên bớt "vụng về" hơn
theo thời gian:
Bước đi thật kiêu hãnh,
Trên những cánh mai mềm,
Chú mèo nhỏ mũm mĩm này.
24.04.2015
Chẳng màng chi mưa gió,
Tôi run rẩy bước về nhà,
Cùng một cây thông non.
16.10.2014
‘Sự Giao cảm’
Vào năm 2018, Simonova đã giành chiến thắng trong một cuộc
thi do một tổ chức của Nhật Bản tổ chức.
Khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện vào tháng 2 năm
2022, cô đang sinh sống tại Kharkiv. Lực lượng Nga đã tìm cách chiếm giữ thành
phố nằm ở phía đông bắc này, và kể từ khi bị đẩy lùi, họ vẫn liên tục nã pháo
vào đây. Trong suốt ba tháng đầu tiên khi quân đội Nga vừa vượt qua biên giới,
cô đã sống sót nhờ trú ẩn trong một hầm ngầm.
Thay vì trận bão —
Những tiếng nổ ầm vang.
Mùa xuân đã tới.
14.05.2022
Ngôi nhà hoang tàn.
Qua lỗ thủng trên mái,
Các vì sao lấp lánh.
14.05.2022
Vào tháng 3 năm 2022, từ nơi trú ẩn của mình, Simonova đã
thực hiện một cuộc phỏng vấn qua văn bản với tờ báo The Asahi Shimbun của Nhật
Bản.
Vài tuần sau đó, nữ thi sĩ danh tiếng Madoka Mayuzumi đã
liên hệ với cô. Bà chia sẻ với hãng tin AFP rằng cô Simonova có một "sự thấu
hiểu sâu sắc" về bản chất của thơ haiku. "Ngay cả giữa khói lửa chiến
tranh, cô vẫn ngước nhìn trăng sao và thưởng ngoạn những đóa hoa... những bài
haiku của cô phản chiếu sự giao cảm với thiên nhiên," nhà thơ Mayuzumi nhận
định. "Mặc dù mang những chủ đề có phần u buồn, các tác phẩm của cô vẫn
toát lên một tinh thần lạc quan," bà Mayuzumi nói thêm.
Đàn ong vô tư
Còi hú báo động núp bom
Những cây đoan đang nở hoa.
19.06.2022
Cùng với khoảng 10 người khác, nhà thơ Mayuzumi đã hỗ trợ
cô Simonova dịch và xuất bản tập sách đầu tay của cô tại Nhật Bản vào năm 2023.
Cuốn sách đã nhận được "những lời tán dương nồng nhiệt", theo
Mayuzumi cho biết.
Bà nói thêm rằng, xuyên suốt chiều dài lịch sử Nhật Bản,
người dân vẫn luôn sáng tác thơ haiku trong những giai đoạn tăm tối, bao gồm cả
sau các vụ ném bom nguyên tử năm 1945 và thảm họa sóng thần năm 2011.
“Hoa anh đào”
Vào tháng 8 năm 2022, hầm trú ẩn dưới lòng đất ở Kharkiv,
nơi Simonova từng sống, đã bị một tên lửa Nga phá hủy. Cô chuyển đến thị trấn
Poltava. Cô xuất bản tập thơ thứ hai tại Nhật Bản vào năm 2024, tiếp theo là một
tập khác tại Đan Mạch vào đầu năm 2026. Cô mơ ước được xuất bản một tập thơ ở
Ukraine.
Trước chiến tranh, cô viết bằng tiếng Nga. Sau đó, cô
chuyển sang tiếng Ukraina. Việc dịch các bài thơ rất phức tạp. Hai ngôn ngữ có
liên quan này thường sử dụng các từ có độ dài khác nhau — ví dụ, từ “umbrella”
(cái dù, cái ô) chỉ có một âm tiết trong tiếng Nga, nhưng lại có bốn âm tiết
trong tiếng Ukraina.
Cô Simonova không đọc văn xuôi, cô chỉ đọc thơ. Và đọc
Kinh Thánh. Cô thuộc về cộng đồng Công giáo nhỏ bé ở Poltava.
Trong chuyến thăm của AFP, cô đề nghị đi đến công viên,
cô chào tạm biệt chồng — người chồng ở lại nhà — trước khi vội vã xuống cầu
thang của khu chung cư thời Liên Xô. Thang máy không hoạt động. Đó là một ngày
Chủ nhật mùa xuân lạnh lẽo và công viên gần như vắng bóng người. Cô ngồi trên
cành cây gần ao, mặc một chiếc áo khoác phồng nhiều màu.
Từ thơ ấu, Simonova đã mắc bệnh tim nghiêm trọng khiến cô
luôn trong tình trạng kiệt sức. Cô phát hiện ra thơ haiku trong một bệnh viện,
trong một tuyển tập cũng có cả “thơ Ba Tư” (“Persian poems”).
Khi gió đang thổi, cô đứng dậy và đọc to lần đầu tiên nơi
công cộng, đọc mỗi bài thơ hai lần.
Bài thứ nhất cô đọc cho những người bạn không còn hiện diện.
Họ tan tác bay đi,
Như hoa anh đào trong gió
Những người tôi trân quý.
Bài thứ hai là ký ức về Kharkiv.
Tôi siết trong lòng bàn tay
Vài mảnh vỡ tên lửa
Cơn đau không rời tôi.
Cô lật giở tập thơ bìa hồng của cô, rồi chọn ra bài thơ
cuối cùng.
Bầu trời tuyệt diệu
Vậy mà từ bầu trời
Mưa tên lửa rơi trên chúng tôi.
PTH
Bạn cũng có thể xem video của đài NHK Television dài 6:10
phút về nhà thơ nữ Vladislava Simonova:
Chú ý: video có thể chuyển sang phụ đề tiếng Việt hay tiếng
Anh bằng cách chọn cc: rồi điều chỉnh bằng nút răng cưa.
No comments:
Post a Comment