Hòa bình trên Trái Đất 2026
Gửi 20 triệu cư dân ĐBSCL
Gửi Nhóm Bạn Cửu Long
NGÔ
THẾ VINH
Dẫn Nhập: Sau khi đọc bài viết thứ 7 mới đây, một chuyên gia về môi
trường từ Đại học Cần Thơ nhận định: “Hiện nay, giữa Thái Lan – Cam Bốt đang có đấu pháo tranh chấp biên
giới, chưa dừng được, phần thua thiệt có lẽ nghiêng về phía Cam Bốt nhiều hơn,
dù ông TT Trump có gọi điện can thiệp. Có lẽ dự án kênh Funan Techo tiếp
tục bị "treo", khó triển khai lúc này, dù đã gần 3 năm Hun Sen
phát lệnh khởi công.” Một số bạn đọc ở trong và
ngoài nước cũng có cùng nhận định như vậy. Và đây là bài viết thứ 8 như một
Đánh giá Phân tích Ảnh hưởng cuộc xung đột biên giới giữa Thái Lan – Cam Bốt
trên Tiến độ Công trình Xây dựng Kênh đào Funan Techo. Bài này được viết từ
ngày 07.12.2025 khi cuộc chiến tranh biên giới Cam Bốt – Thái Lan tái bộc phát,
cuộc chiến đã bước sang ngày thứ 20 với nhiều thương vong cho cả hai bên. Cuộc
hoà đàm diễn ra từ ngày 24.12.2025, tới ngày 27.12.2025, cuối cùng hai bên cũng
đạt được một thoả thuận hưu chiến, với thời gian quan sát 72
giờ nhằm “xác nhận rằng lệnh ngừng bắn là có thật”. [Bangkok
Post, 27.12.2025]. Chưa có hoà bình bền vững, nhưng trước mắt cư dân hai
nước trong vùng giao tranh, cũng có được ít ngày tạm bình yên, để hoà mình với Thế Giới đang hân hoan chờ những
giây phút đếm ngược, chào đón ngày đầu tiên của Năm Mới 2026.*
Hình 1: trái, Bản đồ vùng Tranh chấp [màu
cam] Cam Bốt – Thái Lan 2025. Vương quốc Cam Bốt ngày nay, với diện tích
180.035 km2, dân số 17,9
triệu, nằm giữa 2 nước lớn: Thái Lan phía tây với diện tích 511.000 km2,
dân số 71,6 triệu (mà người Khmer miệt thị gọi là bọn Xiêm), Việt Nam phía đông
diện tích 310.070 km2 , dân số 100,2 triệu (mà người Khmer gọi là bọn
Yuon), và Lào phía bắc, diện tích 235.000 km2 dân số 7,9 triệu. Đó
là một thực tế lịch sử và địa dư hiện nay mà triều đại họ Hun không muốn chấp
nhận và cả không ngừng đòi hỏi lấy lại phần đất đai của quá khứ. [Britannica.com];
phải,
Quatre Bras / Nơi hội tụ 4 nhánh sông: (1) Mekong Thượng, (2) Sông Tonlé
Sap, (3) Mekong Hạ / có tên Sông Tiền (4) Sông Bassac / có tên là Sông Hậu khi
chảy vào Việt Nam. Đường chỉ đỏ nối sông Bassac và tỉnh Kep là sơ đồ
của con kênh Funan Techo của Cam Bốt khởi công vào tháng 8 năm 2024 và dự trù hoàn
tất năm 2028. [nguồn
RFA: Bản đồ cập nhật với ghi chú của Ngô Thế Vinh]
CHỦ
NGHĨA DÂN TỘC VÀ GIẤC MỘNG PHÙ NAM CỦA HỌ HUN
“Kênh Funan Techo không chỉ là một đường thủy vận nhưng đó còn là một tượng đài sống động có ý nghĩa lịch sử về Đế chế Phù Nam [Funan] vĩ đại, là tiền thân của đất nước Cam Bốt chúng ta ngày nay. Với đường thủy thuận lợi, đã từng là nơi trao đổi buôn bán với nước lớn Trung Hoa và cả với Đế quốc La Mã, con kênh này đã đóng một vai trò thiết yếu trong giao thương, và cả trong giao thoa với những nền văn minh từ xa. Nếu con kênh từng đem lại lợi ích cho tổ tiên chúng ta từ 2.000 năm trước, nó cũng hữu ích với chúng ta ngày nay”. [TT Hun Manet, 05.08.2024]
Hình 2: trái, sơ đồ Vương quốc Phù Nam – nơi còn ghi nhận di tích con kênh Phù
Nam, bao gồm các vùng đất phía nam Việt Nam, Cam
Bốt sang tới Thái Lan và bán đảo Mã Lai. Phù Nam chỉ tồn tại tới thế kỷ thứ VII
sau đó bị Chân Lạp [Chenla] thôn tính; kế tục Chân Lạp là Đế Quốc Khmer hùng mạnh, phải, với diện tích bao trùm nam Việt Nam, Cam Bốt, Lào, Thái Lan và
bán đảo Mã Lai, ra đời từ thế kỷ thứ IX và rồi tiêu vong vào
thế kỷ thứ XV,
nhưng còn lưu lại một quần thể kiến trúc Angkor [Đế Thiên Đế Thích] như một kỳ
quan của thế giới – và còn rải rác những phế tích khác như ngôi đền Hindu Preah
Vihear. Tiếp sau Đế chế Khmer Angkor, chỉ
còn lại một Vương quốc Cam Bốt nhỏ bé với lịch sử thăng trầm cho tới ngày
nay. (nguồn:
Wikipedia)
CHỦ
NGHĨA DÂN TỘC VÀ GIẤC MỘNG PHÙ NAM CỦA HỌ HUN
“Kênh Funan Techo không chỉ là một đường thủy vận nhưng đó còn là một tượng đài sống động có ý nghĩa lịch sử về Đế chế Phù Nam [Funan] vĩ đại, là tiền thân của đất nước Cam Bốt chúng ta ngày nay. Với đường thủy thuận lợi, đã từng là nơi trao đổi buôn bán với nước lớn Trung Hoa và cả với Đế quốc La Mã, con kênh này đã đóng một vai trò thiết yếu trong giao thương, và cả trong giao thoa với những nền văn minh từ xa. Nếu con kênh từng đem lại lợi ích cho tổ tiên chúng ta từ 2.000 năm trước, nó cũng hữu ích với chúng ta ngày nay”. [TT Hun Manet, 05.08.2024]
Mới đây, sau khi Trung Quốc “tái khẳng
định sự ủng hộ và cam kết tài trợ” cho Dự án Kênh đào Funan Techo, điều này
sẽ giúp cha con Hun Sen - Hun Manet có được bảo đảm là dự án FTC sẽ “hoàn thành
theo dự kiến vào năm 2028” [Cambodia Daily,
18.09.2025].
Tuy có một giai đoạn Bắc Kinh đã tỏ ra
không mặn mà với khoản đầu tư 100% cho FTC – khiến dự án hầu như bị khựng lại, nhưng
không phải chỉ vì khoản tiền 1,7 tỉ USD thiếu hụt, mà chính là vấn đề yểm
trợ kỹ thuật để thực hiện xây dựng dự án.
Bởi vì trước đó, khi xây dựng một công
trình hạ tầng hiện đại như Techo International Airport / TIA trị giá lên
tới 2,3 tỉ USD, Phnom Penh vẫn có khả năng huy động vốn từ trong nước [lớn hơn 1,7
tỉ USD] theo mô thức PPP [Public-Private Partnership] với yểm trợ kỹ thuật xây
dựng từ Anh Quốc và vận hành ban đầu từ một công ty Pháp.
Nhưng với dự án FTC, Cam Bốt không những
chỉ cần tiền – mà quan trọng hơn nữa là cần phần yểm trợ kỹ thuật của Công ty
Quốc doanh Cầu Đường Trung Quốc – vì Hun Sen & Hun Manet biết rất rõ
rằng sẽ không có quốc gia Tây phương hay Á châu nào như Nhật Bản, Đại Hàn lại
muốn dính dáng vào một công trình hạ tầng quy mô lớn như FTC có thể gây nhiều
tai tiếng, do những ảnh hưởng môi sinh trong khu vực mà trực tiếp là hai vùng
châu thổ Tonlé Sap của Cam Bốt và ĐBSCL của Việt Nam.
Nay vượt qua được hai bước khó khăn cả về
kỹ thuật và tài chánh*, Chính phủ Cam Bốt lại hào hứng tăng tốc chuẩn bị cho “Giai
đoạn Hai” của công trình xây dựng Kênh Funan Techo, trong khi các công
việc nền tảng vẫn đang được tiến hành theo kế hoạch.
*Riêng khoản tài chánh, theo nhận định của
giới chuyên gia, thì ngân sách 1,7 tỉ USD được xem là quá thấp so với số kinh
phí 8,3 tỉ USD còn thiếu hụt, và đây mới chính là nút thòng lọng của bẫy nợ mà
Trung Quốc muốn thòng vào cổ đất nước Cam Bốt. [Phạm Phan Long, Mongabay
15.07.2024]
THÊM MỘT ĐƯỜNG THỦY KẾT NỐI KHU VỰC KÊNH ĐÀO FUNAN TECHO VỚI SÂN BAY QUỐC TẾ TECHO (TIA)
Phnom Penh cho biết sẽ có thêm một “dự án tuyến đường thủy trị giá 100 triệu USD” nhằm kết nối khu vực kênh đào Funan Techo với Techo International Airport (TIA) - một công trình trị giá 2,3 tỉ USD mới hoàn tất cuối năm 2025. Điều này càng cho thấy vai trò quan trọng của kênh đào FT trong mạng lưới hạ tầng vĩ mô của quốc gia Cam Bốt.
_ Kênh Funan Techo (III) được kể là dự án hạ tầng vĩ mô thứ ba của Cam Bốt, được quảng bá rầm rộ nhất như một biểu tượng độc lập và lòng yêu nước của dân tộc Khmer.
Hình 4: TT Hun Manet con trai Hun Sen, hứa hẹn sẽ cấp đất cho người dân phải di dời. Hình bên là minh họaKênh đào FunanTecho của Cam Bốtkhi hoàn tất – và cũng để thỏa Giấc mộng phục hưng Đế Chế Phù Nam của gia tộc họ Hun.[Nguồn: Peng Huoth].
Cùng với FTC, phải kể tới hai công trình hạ tầng vĩ mô khác đã hoàn tất cũng mang tên Techo bao gồm:
Hình 5: Techo International Airport / TIA (II)– Sân bay Quốc tế Techo rất mới và hiện đại, công suất thiết kế ban đầu cho khoảng 13 triệu khách/ năm, với kế hoạch mở rộng 30 triệu khách vào năm 2030. TIA được khai trương từ ngày 9 tháng 9 năm 2025 và hoạt động như một đầu mối giao thông hàng không quốc tế trong khu vực Đông Nam Á.
Hình 6: Morodok Techo National Stadium (I) / Morodok Techo National Sports Complex là Khu liên hợp thể thao quốc gia Morodok Techo và sân vận động chính, được xây dựng với nguồn tài trợ không bồi hoàn từ chính phủ Trung Quốc, tổng chi phí ước tính khoảng 150 triệu USD, để tổ chức SEA Games 32 (2023).
Nhìn chung, đây là ba công trình hạ tầng lớn và hiện đại nhất của Cam Bốt cùng được mang tên Techo – là một phần danh hiệu của Hun Sen, theo tiếng Khmer có nghĩa là “mạnh mẽ / uy lực”. [ Samdech Akka Moha Sena Padei Techo Hun Sen ]
(1) Morodok Techo National Stadium, (2) Techo International Airport, (3) Kênh đào Funan Techo, được xem như là “di sản của triều đại gia tộc họ Hun” [a legacy of the Hun family].
Còn có thể kể thêm nhiều công trình khác có mang tước danh Techo của TT Hun Sen như: (4) Morodok Techo Mega Interchange, còn được gọi là Morodok Techo Flyover [Cầu vượt Morodok Techo], (5) Techo Sen Koh Thom Hospital, Kandal[Bệnh viện Techo Sen Koh Thom], (6) Techo Peace Museum Siem Reap [Bảo tàng Hoà bình Techo], (7) Techo Santepheap Russey Chrum Bridge [Cây cầu cao nhất Cam Bốt], (8) Techo Aphivadh Building (Tòa nhà Y tế Techo Aphivadh), (9) Samdech Techo Hun Sen Boulevard [một đại lộ lớn ở Phnom Penh]…
Cho dù cuộc xung đột biên giới với Thái Lan đang diễn ra gay gắt, chừng nào vẫn còn ngự trị gia tộc họ Hun, dự án Kênh đào Funnan -- được coi như tấm căn cước (Identity), cũng là di sản (Legacy) và là biểu tượng lòng yêu nước, nhằm đáp ứng giấc mộng vĩ cuồng [ 偉 狂= Megalomania ] “Phù Nam – Khmer Angkor” của Cha Con Hun Sen – và theo dự đoán của người viết, FTC sẽ vẫn được tiến hành, cho dù nhanh hay chậm – bất chấp những lo ngại về tác động môi trường – không phải chỉ trên các quốc gia Mekong lân bang mà ngay cả trên đất nước Cam Bốt.
CUỘC XUNG ĐỘT BIÊN GIỚI CAM BỐT - THÁI LAN
_ Ngày 07.12.2025, cuộc xung đột tái bộc phát, với điểm nóng ban đầu là ngôi đền Hindu Preah Vihear có từ thế kỷ thứ 11, sau đó lan rộng ra suốt chiều dài 817 km đường biên giới giữa Cam Bốt và Thái Lan. Cuộc chiến diễn ra căng thẳng, với giao tranh, pháo kích, không kích, cùng thương vong của cả hai bên, chưa kể hơn nửa triệu dân cư đã phải di tản, mà đa số là người Khmer phải bỏ hết nhà cửa tài sản để tránh xa khỏi vùng giao tranh.
Hình 7: Đền Hindu Preah Vihear (tiếng Khmer: Prasat Preah Vihear) thờ thần Shiva của Ấn Độ giáo có lịch sử gắn liền với Đế chế Khmer Angkor kéo dài từ thế kỷ IX đến XII. Ngôi đền được UNESCO công nhận là Di Sản Văn Hoá Thế Giới vào năm 2008, trở thành tâm điểm tranh chấp lãnh thổ giữa Cam Bốt và Thái Lan. Năm 1962 và 2013, đã hai lần Tòa án Công Lý Quốc tế ICJ (International Court of Justice) đưa ra phán quyết: ngôi đền Hindu Preah Vihear là thuộc Cam Bốt. Thái Lan chấp nhận phán quyết của ICJ về ngôi đền, nhưng vẫn không hoàn toàn đồng ý về vùng đất xung quanh. Và đó là nguyên nhân của những tranh chấp giữa hai quốc gia cho tới nay.
