Huế,
ngày mưa
Huế mưa
Ban Mai & Siphani ở phòng tranh Đinh Cường
trên Gác Trịnh tháng 11. 2013
Huế đón
tôi dưới cơn mưa phùn, bầu trời xám đục. Chị Hiền xuýt xoa vì gió lạnh tạt vào
mặt, tôi vòng tay ôm, dụi mặt vào lưng chị tìm chút hơi ấm, xe len lỏi dưới
những con đường rợp bóng cây. Huế khác nhiều so với ngày xưa tôi đến.
Con đường yên tĩnh nhà chị, với những căn
biệt thự xưa cũ, nay trở thành hotel gia đình đèn neon xanh đỏ nhấp nháy, những
bảng hiệu choáng hết lề đường. Bên trái, bên phải, trước mặt đều là hotel, chỉ
còn ngôi nhà chị lọt thỏm sau cánh cổng. Tôi nói lạy trời, Huế kỳ này đừng làm
em thất vọng, như 10 năm trước tìm về thôn Vỹ.
Bé Bon mở rộng cánh cổng đón tôi, cô bé chút
xíu ngày xưa giờ đây là một nữ sinh với mái tóc quăn tự nhiên, đôi mắt đậm nét
Trung Đông làm tôi thích thú. Tôi đùa, chị Hiền mua ngay con chó Berger giữ nhà
đi chị. Chị bật cười khanh khách, tiếng cười phóng khoáng như tâm hồn của chị.
Buổi tối, nhà văn Lữ Quỳnh đón tôi và chị
Hiền đến nhà hàng, vợ chồng anh Nguyên Minh, TC Quán Văn, anh chị Trương văn Dân
– Elena, em gái và người bạn gái anh Nguyên Minh từ Mỹ về đã đến trước. Nhóm
bạn nghệ sĩ ở Huế của anh Đinh Cường đến cùng lúc với anh Bửu Ý và chị Tường Vy
(vợ cố họa sĩ Bửu Chỉ). Anh Đinh Cường chiêu đãi các loại bánh Huế. Trời lạnh,
ngồi trong căn phòng ấm không gì thú bằng nhâm nhi ly trà nóng, nghe các anh
chị kể giai thoại văn chương và thưởng thức những chiếc bánh nhỏ bé, tinh tế
của xứ này: nào là bánh nậm, bánh bột lọc, bánh rán, bánh khoái, chả tôm, chả
giò và các loại chè cung đình nữa. Ôi trời tôi thích món chả tôm ở nhà hàng này
quá, ngon chưa từng thấy. Anh Lữ Quỳnh tặng tập sách mới xuất bản: “Những giấc
mơ tôi”, tập nhạc “Thành phố Mùa Đông”;
anh Đinh Cường gửi tặng cuốn “Cũng cần có nhau” của Hoàng Xuân Sơn. Tôi
xúc động khi nhận được cuốn sách viết về nhà văn Nguyễn Mộng Giác, kỷ niệm 1 năm
ngày mất của ông “Nguyễn Mộng Giác và bằng hữu”. Cuốn sách quý vì có hai trang
chữ ký tên tuổi của các nhà văn Miền Nam trước 1975 mà tôi ngưỡng mộ, họ ký
tặng anh Lữ Quỳnh làm kỷ niệm, anh mang về tặng lại cho tôi.
Nhà sưu tầm tranh xứ Huế, mời đến quán cà
phê của ông trên đường Nguyễn Huệ. Với khuôn viên rộng, xây kiểu Tây, ông để
một mảng sân vườn làm quán. Bài trí trang nhã. Cô vợ trẻ đài các mời chúng tôi
vào phòng khách. Ông tiếp đón nồng hậu, chỉ cho chúng tôi xem các bức tranh ông
mua vào những năm 60. Nghe anh Bửu Ý nói, ông là một trong những người đầu tiên
dấy lên phong trào mua tranh ở Huế. Ông cởi mở kể vanh vách lịch sử các bức
tranh mà ông mua, thời nào, bao nhiêu tiền và lý do. Tôi thích ngắm chị Tường
Vy nói chuyện, chị duyên dáng, nền nếp đúng chất e ấp của các cô gái Huế xưa.
Buổi sáng, chị Hiền gọi đi tập thể dục với
chị bên bờ sông Hương, nhìn đồng hồ 5h15 nhưng trời vẫn còn mờ mịt tối, tôi làm
biếng, lạnh quá chị ơi. Chút xíu nữa bé Bon đi học, đi ăn sáng rồi dạo bờ sông
nghen chị. Trùm chăn, tôi ngủ nướng.
6h30
bầu trời vẫn xám đục, mưa bay lất phất, sông Hương mờ sương, những con đò
trôi lững lờ trên khói sóng. Mặt nước yên tĩnh như lòng tôi yên tĩnh.
Tự nhiên, chị Hiền nhắc, em còn nhớ QY không?
năm thứ tư QY vượt biên bây giờ không biết trôi dạt nơi nào. QY tay guitar nổi tiếng của Đại học tổng hợp
Huế? Em nhớ mà.
Tôi đến Huế lần đầu tiên khi là sinh viên năm
thứ ba. Ngày ấy tôi trong đội văn nghệ trường tham dự Festival các trường Đại
học. Ban tổ chức, cho các Trường Đại học tập trung tại khách sạn trên đường Lê
Lợi để dễ sinh hoạt. Hôm đầu tiên ráp nhạc, QY phong trần, lãng tử, tự nhận mình
bị sét đánh khi gặp tôi. QY theo tôi mải miết suốt thời gian tôi ở Huế. Đêm dạ
vũ, Ban tổ chức tổng kết ở hội trường, QY xin phép thầy Tùng cho phép đưa tôi
về trước. Hai đứa đi bộ, lang thang khắp các con đường ngập ánh trăng. Huế ngày
ấy thơ mộng, không gian thật yên tĩnh, thỉnh thoảng vài chiếc xe đạp lướt qua.
Trên con đường rợp bóng cây, chỉ có tiếng bước chân của chúng tôi và tiếng xào
xạc của gió. Ngày ấy, tôi biết QY có tình cảm với mình, nhưng tôi lại xem QY như
một người anh. Ngày xưa, tâm hồn chúng tôi thật trong sáng. Tôi biết QY thật lòng,
khi sáng hôm sau đoàn tôi về Quy Nhơn, anh đã đứng đợi ngoài cổng từ sớm. Và
những ngày tháng sau thư từ Huế tới tấp bay về Trường tôi. Rồi một hôm QY viết
sẽ ra Quy Nhơn thăm. Tôi sợ, tôi nói tôi đang đi học, và anh đừng ra. Ngày ấy,
tôi cũng không ngờ cuối năm thứ ba tôi lại đính hôn. Và cuộc đời tôi rẻ sang một con đường khác. Năm
thứ tư, tôi nghe tin QY vượt biển.
Tô bún bò Huế thơm lừng bên bờ sông Hương,
với những lát ớt cay nồng làm mắt tôi ướt, tôi vừa ăn vừa xuýt xoa, ngoài hiên
mưa đang rơi, những giọt mưa tí tách
bung vỡ trên nền gạch hắt vào người tôi lạnh buốt. Bà chủ quán nói, mưa mây đó
mấy cô nì, răng mà mưa suốt mấy tuần ni.
Đường Trịnh Công Sơn dọc bờ sông Hương vắng
lặng, con đường nhỏ, ngắn với những hàng quán im lìm. Tôi đến nhà sách Phương
Nam tìm xem có sách gì mới, thăm phòng tranh Lê Bá Đảng để biết Không gian Lê Bá
Đảng là gì? khi đọc bài phê bình của chị Thụy Khuê, để cảm nhận: “ ...Nghệ
thuật của ông như muốn “thoát hài”, đập vỡ cổ kính để tạo ra không gian phi
thời gian, gồm thâu quá khứ, vị lai, địa tầng, địa chất, cõi này, cõi khác
trong khoảnh khắc một cái nhìn. Độc đáo, cô đơn. … Đó là sự gặp gỡ giữa nhiều
ngành nghệ thuật: Kiến trúc, điêu khắc, hội họa, Lê Bá Đảng không chỉ vẽ mà ông
tạo hình. Đó là mối tương quan giữa người, vật và vũ trụ” (1)
Huế, đầu thập kỷ 60 thời kỳ nở rộ của chủ
nghĩa hiện sinh Phương tây với Jean Paul Sartre, Albert Camus gây ảnh hưởng lớn
đến suy nghĩ của một tầng lớp thanh niên. Trịnh Công Sơn hợp cùng với Đinh Cường,
Trịnh Cung, Ngô Kha, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Lữ Quỳnh, Bửu Ý, Bửu Chỉ…lập thành
một nhóm văn nghệ trẻ rất có thế giá. Nói như Hoàng Xuân Sơn: Họ ăn bận theo
lối Tây, đội mũ nồi, ngậm pipe, khăn quàng cổ hoa hoè, thong thả dạo chơi dưới
trời xám lạnh. Đinh Cường, Trịnh Cung đem những nét mới mẻ Tây Phương vào hội
họa, Ngô Kha, Hoàng Phủ Ngọc Tường là những giáo sư dạy Triết có tiếng ở học đường
trung học, Bửu Ý uyên bác, giỏi ngoại ngữ giáo sư dạy Pháp văn thuộc type ăn bận
đàng hoàng, cổ điển. Huế của thời Diễm xưa, Lời buồn thánh…nhạc Trịnh Công Sơn
ngôn ngữ trừu tượng, siêu hình… những ca từ như…dài tay em mấy thuở mắt xanh
xao… hát nghêu ngao mà không hiểu tác giả muốn nói gì. Chỉ hát vậy thôi (2). Nhóm
bạn khởi từ Huế, sau đó thành danh khắp Miền Nam. Qua bao bể dâu, tứ tán khắp
bốn phương trời, người còn người mất, nay tất cả đều ở lứa tuổi xế chiều, nên
họ rất trân quý thời gian. Lần này anh Đinh Cường về Huế bày tranh trên căn gác
Trịnh cũng là nhớ đến bạn mình và mong gặp lại bạn xưa.
Buổi chiều trời nắng đẹp. Tôi đến dự khai
mạc phòng tranh Đinh Cường - Phan Ngọc Minh trên căn gác nhỏ đường Nguyễn Trường
Tộ. Không gian nhỏ, ấm áp với những bạn bè cũ của anh. Có lẽ đây là sự kiện văn
hóa của thành phố. Gác Trịnh đông kín khách viếng thăm và phóng viên báo đài đưa
tin…khó khăn lắm tôi và chị Tường Vy, Siphani, Bửu Ý, Lữ Quỳnh mới chụp chung được
một tấm ảnh kỷ niệm. Từ lan can căn gác Trịnh, tôi ngắm nhìn các cô gái thướt
tha đi lễ nhà thờ Phú Cam. Có lẽ ngày xưa, Trịnh Công Sơn và các bạn ông cũng đã
từng xao xuyến bước chân giai nhân đi dưới hàng cây long não lá li ti này.
Buổi tối, anh Bửu Ý mời đến nhà dùng cơm
muối. Trong một email trước đây, tôi tưởng anh Đinh Cường đùa khi hứa kỳ này đến
Huế anh sẽ đãi món cơm vắt muối sả. Đọc lại tài liệu ẩm thực xứ Huế, tôi bất
ngờ vì món cơm muối lại là món ăn cầu kỳ, tinh tế, chế biến công phu của các
gia đình hoàng tộc Huế xưa.
Đêm lạnh, ngồi quanh mâm cơm thân tình, tôi
nghe các anh kể chuyện bạn bè ngày cũ. Lần gặp ở Đà Lạt anh Bửu Ý thâm trầm,
kiệm lời. Lần này anh cởi mở, nói cười dí dỏm, có lẽ lâu rồi từ ngày cô Lợi
mất, hôm nay bạn bè cũ về đông nên anh vui đến vậy.
Chị
Siphani từ Pháp về, chị là bạn của Trịnh Công Sơn và các anh thời trai trẻ. Mới
nhìn trông chị bình dị, nhưng anh Bửu Ý nói, chị giả dạng đó em. Chị Siphani
lấy người chồng tên Gérard trong dòng Hầu tước, sở hữu một tòa lâu đài ở Pháp,
chị than đây là di sản quốc gia nên gia đình chị muốn bán cũng không được, bảo
quản trùng tu thì lại quá tốn kém. Anh Bửu Ý đùa đặt cho chị biệt danh là “người
mở cửa”, vì anh nói nếu tính thời gian mở tất cả các cánh cửa sổ của tòa lâu đài,
cũng là lúc phải đóng các cánh cửa. Nội một việc đóng và mở cửa sổ thôi là đúng
một ngày. Anh nói, anh đã đến ngủ ở tòa lâu đài đó một đêm, và hôm sau các anh đi
ngay không ngủ lại nữa. Tòa lâu đài của chị tọa lạc ở một nơi hoang vắng, đêm
nghe gió hú, và tiếng đập cánh của bầy dơi, tiếng cào cửa của những con sóc,
giống tiếng chân người. Chị Siphani cười, kể tiếp. Có lần mấy người bạn Miên đến
thăm chơi, chị bố trí mỗi người một phòng ngủ. Sáng dậy chị đến gõ cửa thấy tất
cả tập trung một phòng, người nào cũng xanh xao, thì ra nửa đêm họ sợ quá chui
vào một phòng ngủ chung. Tôi nghe mà cười ngất, chẳng gì đến họ, em cũng sợ ma
kinh hoàng. Các con chị đều ở Paris, không đứa nào chịu về tòa lâu đài sống,
tụi nó than buồn. Anh Đinh Cường lúc nào cũng hiền lành, im lặng ngồi nghe anh
Bửu Ý và chị Siphani kể chuyện.
Món muối sả nhà anh Bứu Ý ngon tuyệt, đến
nỗi chị Siphani xin đem về Pháp.
Nói là cơm
vắt với muối, nhưng thực chất không phải vậy. Ngoài món chủ đạo muối sả làm
bằng thịt nạc băm với sả, với ruốc, với mè, xáo cho đến tơi khô là một kỳ công,
còn có món thịt tôm kho riêu, canh thơm cá mó, chả giò, chả tôm. Cơm trắng vắt
tròn, xắt thành miếng mỏng, từng lát cơm vắt dẻo thơm chấm với muối sả ăn thật đậm
đà, húp một thìa canh thơm cá mó vị ngọt thanh ở đầu lưỡi, đó là bữa cơm ngon ý
nhị nhất mà tôi từng ăn. Chị Tường Vy đem đến món bánh ít Huế và món khoai lang
luộc anh Đinh Cường nói thèm quá muốn ăn.
Chị Vy khoe tôi xem cuốn “Bửu Chỉ đường bay
nghệ thuật và ký ức trần gian” gia đình và bạn bè mới xuất bản, để tưởng nhớ 10
năm ngày mất chồng chị. Cuốn sách tập hợp các bài viết, tranh ảnh Bửu Chỉ, tự
tay chị biên tập, nó là tình yêu của chị dành cho anh. Những ngày làm luận văn,
sưu tầm tư liệu tôi đã từng xem hai bức tranh sơn dầu Bửu Chỉ vẽ Trịnh Công Sơn
“Tuổi đá buồn” và “Trăng thiên cổ”, nên tôi rất ấn tượng người họa sĩ này. Anh
Bửu Ý tặng tôi 3 cuốn sách anh mới vừa in: “Tâm tình với Trịnh Công Sơn”; “Ngày
tháng thênh thang”, “Nước chảy qua cầu” tập hợp tất cả những bài viết tản mạn
của anh từ trước đến nay. Sách bìa cứng, giấy trắng in đẹp, trang nhã. Cầm trên
tay những cuốn sách nặng tình nghĩa
những bậc đàn anh mà tôi kính trọng, tôi
biết mình thật may mắn, bao giờ họ cũng cưng chìu tôi, xem tôi như cô em gái
nhỏ.
Huế,
những ngày mưa lạnh buồn bã với tôi đã trở nên ấm áp bởi tình cảm nồng ấm của
bạn bè, nó giúp tôi hiểu hơn ý nghĩa tình bạn trong cuộc đời phù du này.
Xin cho tôi tạ ơn đời, tạ ơn những người
bạn mà tôi có hạnh ngộ gặp gỡ trên đường đời. Rồi một ngày nào đó, tất cả rồi
cũng sẽ chìm trôi, nhưng tôi tin tình bạn mãi trường tồn, nó là báu vật trần
gian mà cuộc đời mang tặng chúng ta. Bạn ơi, hãy yêu thương, tận hưởng và sống
như là giây phút cuối.
BAN MAI
14/12/2013
(Hình & bài Ban Mai gởi)
-----------------
(1) Họa trường Lê Bá Đảng – Sóng từ trường III –
Thụy Khuê, NXB Văn Mới (tr 181)
(2) Cũng cần Có Nhau – Hoàng Xuân Sơn, NXB Nhân
Ảnh (tr 16)
