Nguyên Giác
Phan Tấn Hải
Lê An Thế. California 2026.
Photo Phan Tấn Hải
Mây trắng là hình ảnh của cái vốn không có
hình dạng sắc màu nhưng biến hiện ra vô cùng hình dạng sắc màu. Mây trắng là
hình ảnh của vô thường, của sinh và diệt không ngừng, của xa lìa tất cả các
nhãn hiệu bất kể là căn cước của da vàng hay da trắng, của Nam hay Bắc, của Việt
hay Tây, Tàu, Mỹ, Nhật... Mây trắng là hiển lộ của tự do, của bình an. Nơi mây
trắng không có bạo lực, không có níu kéo buộc ràng hay uốn nắn gắng gượng. Thơ
của Lê An Thế là thơ của những ước mơ mây trắng, là lá cờ của mây trắng thong
dong như thế.
Nhà thơ Lê
An Thế trong các năm gần đây đã ấn hành hai thi tập để tặng. Thơ không bán, vì
thực ra không mấy ai làm thơ để bán. Khi Lê An Thế về thăm Quận Cam những ngày
đầu tháng 3/2026, anh mang theo hai thi tập -- Vòng Không, ấn hành năm
2022; và Bản Thảo Từ Những Khoảng Trống, ấn hành năm 2025 -- để tặng một
số bằng hữu.
Tôi nhìn
bìa tập thơ Vòng Không, một vòng tròn biểu tượng của Thiền Tông, và năm ấn
hành, năm 2022 là năm của cao điểm đại dịch COVID-19, nghĩ ngay tới hình ảnh một
nhà thơ luôn luôn sống cận kề nỗi chết. Bản thân tôi từ đầu năm 2020 tới ba năm
sau vẫn luôn luôn tự thúc giục mình phải viết khẩn cấp điều này hay điều kia,
vì luôn luôn tự ý thức rằng mình có thể sẽ chết trong đại dịch. Có lẽ, theo tôi
nghĩ, có lẽ Lê An Thế làm những bài thơ trong tập Vòng Không cũng trong tâm thức
như thế. Một vòng luân hồi vô tận của cõi này nhưng trong thực tướng là một
vòng của rỗng rang, vô tướng. Không thấy và không sống được với thực tướng là
Không thì sẽ kẹt mãi ở cõi này.
Bài thơ đầu
trong tập Vòng Không là bài Bát Nhã nơi trang 5. Nơi đây, chúng ta sẽ giữ cách
viết của nhà thơ Lê An Thế, dùng chữ hoa cho tựa đề bài thơ, và sẽ giữ khoảng
cách như anh trình bày.
BÁT NHÃ
Nếu đi ngược
lại
tôi sẽ đẩy
mẹ xa bố trong đêm tạo hình
Tôi sẽ
không biết tên những quốc gia những màu cờ
tôi sẽ
không biết tên những dòng sông những ngọn núi
tôi sẽ
không biết người
tôi sẽ
không biết tôi
Nếu đi ngược
lại
tôi có thể
đu trên cành
thèm ăn
trái ngọt
Nếu đi ngược
lại đêm nay
tôi sẽ nghe
dĩa CD tụng
kinh Bát Nhã cho đến sáng.
--
California Jan 10, 2022
Tôi không hiểu hết ý thơ của Lê An Thế. Tôi
chỉ hiểu theo cảm nhận riêng của mình. Tôi cũng không đủ trình độ học thuật để
nói về các trường phái thi ca. Tôi chỉ nhớ rằng chính trong tháng 1/2022 là những
chuyển biến kinh hoàng của đại dịch tại Việt Nam và Hoa Kỳ, khi nhiều người từ
giã cõi này. Tôi chỉ viết theo cảm nhận tự nhiên của một người sống trong làng
văn nhiều thập niên, và trước nhất là từ vị trí của một người đời thường đang
hít thở, vui buồn, đi đứng, viết và đọc, cười và khóc trong cõi này.
Tôi đã đọc
thơ Lê An Thế nhiều thập niên. Anh mấy năm gần đây đã về hưu, chọn về sống ở Việt
Nam và thỉnh thoảng về thăm Hoa Kỳ. Lê An Thế tên thật Hoàng Chính Nghĩa, từng
có bút danh khác như Lê Tôn, Lê Bi... Tiểu sử in sau một thi tập viết về anh:
Sinh hoạt báo chí và văn học từ 1976 tại California. Đã cộng tác trực tiếp các
tạp chí Quê Hương (1976), Việt Nam Hải Ngoại (1977), Người Dân (1989), Hợp Lưu
(1991), Đối Thoại (1992). Chủ trương nhà xuất bản Bố Cái (1977) và Trăm Hoa
(1991).
Các tác phẩm
đã xuất bản:
- Quê Hương
và Lưu Đày, tuyển tập thơ song ngữ Việt Mỹ, in chung với Thục Ngạn, Trần Mộng
Tú, Du Tử Lê (1976).
- Tuyển Tập
Thi Ca Việt Nam 1975-1977, nhiều tác giả.
- Ngẩng Mặt
Nhìn Trăng Sáng (1978), nxb Bố Cái, đoản văn, tùy bút, in chung với Hoàng Khởi
Phong.
- Thơ Tình
Cùng Trời Đất (1980), thơ nxb Bố Cái.
- Thơ
Trích, 1991, thơ nxb Người Dân.
- Địa Chí Của
Một Người, 1996, thơ nxb Tân Thư.
- Thơ Lê An
Thế, 2009, thơ tự xuất bản
- Một Mình,
2015, thơ tự xuất bản
- Vòng
Không, 2022, thơ tự xuất bản.
- Bản Thảo
Từ Những Khoảng Trống, 2025, thơ tự xuất bản.
Thơ của Lê An Thế có nhiều hình ảnh làm độc giả
nghĩ tới Kinh Phật. Thí dụ, chúng ta quen nghe nói tới bể khổ. Và khổ đây là
không riêng một ai. Nơi trang 7 tập Vòng Không (VK), có bài thơ chỉ 4 dòng như
sau.
BIỂN MẶN
Nếu biết
khóc
Nước mắt mỗi
người sẽ tìm ra sông
Cứ yên tâm
Chúng ta
cùng làm biển mặn
--
California Feb 2022
Không chỉ
hình ảnh bể khổ, chúng ta cũng từng đọc thấy rằng toàn bộ ba cõi, sáu đường
cũng là trùng trùng khổ ách. Lê An Thế viết một cách thơ mộng trong bài thơ 3
dòng ở trang 11 của VK. Cũng ngay giữa mùa đại dịch.
CÁCH KHÓC
Tôi dồn chữ
thành chiếc
thuyền giấy
để tiếng
khóc trôi tới chân trời.
--
California Feb 2022
Nơi nào là
tận nguồn của những trận mưa trong cõi này. Có thể nhà thơ muốn nói tận nguồn của
những trận mưa nước mắt? Lê An Thế đã về thăm Việt Nam, đi dọc Nam và Bắc, và
nhiều thập niên anh đã đi nhiều nơi ở Hoa Kỳ, chỉ để tìm chỗ mưa rơi, như bài
thơ 6 dòng nơi trang 22 tập VK.
CHỖ MƯA RƠI
Tôi bỏ Hà Nội
Đà Nẵng Đà Lạt Nha Trang Saigòn
tôi bỏ Việt
Nam
tôi bỏ New
York San Francisco San Diego
tôi bỏ quận
Cam tôi bỏ nước Mỹ
đi ngược lại
chỉ tìm chỗ
mưa rơi.
Tuy nhiên,
Lê An Thế chỉ là một nhà thơ và đôi khi anh uống rượu, khi anh muốn xé ra ngàn
mảnh cả ba thời quá khứ, hiện tại, vị lai rồi đắp vào trang thơ để sẽ là cánh
diều bay. Bạn đọc nào có thể nhớ nơi nào trong Kinh Phật ghi rằng hãy buông bỏ
cả ba thời quá khứ, hiện tại, vị lai để sẽ không còn chút gì dính tới ba cõi,
sáu đường này. Bài thơ 4 dòng nơi trang 35 của tập VK như sau.
ĐÊM NAY UỐNG
CẠN RƯỢU
Xé thời
gian thành ngàn mảnh
ném xuống
trang thơ
tôi sẽ là
cánh diều
không bao
giờ chạm đất.
-- Dec
31st, 2021
Rồi có lúc,
nhà thơ Lê An Thế thấy rằng anh đi loanh quanh rồi cũng không lìa được bể khổ,
kể cảnh khi anh níu lấy Thiền, như bài thơ 11 dòng ở trang 53 của tập VK, chép
lại các khoảng cách:
HÀNH THIỀN
Gánh nặng
những cánh bướm
là Trang Tử
lúc muốn đi tu
tôi trèo lên đứng trên vai mình
vẫn là cái khổ
tôi vào chùa
vai Phật quá cao
sư trụ trì quá khó
Năm đó tôi bỏ Phật ở lại chùa
và đi hành thiền loanh quanh California
vẫn chưa đi
đến đâu.
Dĩ nhiên,
các bạn đều có thể nhớ rằng, khi Thiền tập mà nói rằng đến đâu cũng đều chưa phải,
bởi vì người thực sự Thiền tập đúng sẽ thấy rằng có đang có bước đi Thiền,
nhưng thấy không hề có ai đang Thiền và do cậy cũng không gọi là đi đến đâu,
khi cả hai bờ đều biến mất. Bài thơ hai dòng nơi trang 54 của tập VK ghi như
sau.
VÀ
Bây giờ tôi
đã quên
Phật ở chùa
nào?
--
California Feb 2022
Bây giờ
chúng ta có thể chú ý tới một bài thơ xuôi, dài 6 trang, từ trang 93-98 trong tập
VK, tựa đề "30 THÁNG TƯ 2019" trong này Lê An Thế, một người từng
tham chiến trong quân lực VNCH và ra đi kịp cuối tháng 4/1975, ghi trong bài
thơ dài khi anh nhìn lại, viết tại Sài Gòn vào ngày 30 tháng tư 2019. Nơi đây sẽ
trích như sau.
Trích từ
trang 94:
Có lúc Việt Nam và tháng tư là một. Có lúc
tôi và cơn mưa sớm tháng tư Việt Nam là một.
Tháng tư 2015, tôi quay trở lại những vùng
chiến tranh chúng tôi đã từng sống. Rừng núi Việt Nam vẫn thăm thẳm. Một lần
tôi tới vùng ngã ba biên giới định tìm nơi Đ đã bị một viên B40, chỉ vài tháng
sau khi đến đơn vị. Thân xác cháy đen. Thoát khỏi Huế biến cố Mậu Thân 1968,
tôi, Đ và mấy người bạn về Saigon tình nguyện vào lính cùng ngày, tốt nghiệp
cùng khóa. Chỉ riêng tôi và Đ may mắn cùng một ngày trình diện ở Bộ Tư lệnh
Quân đoàn 2, Pleiku. Nhưng sau đó, không tin tức, không thư từ. Hai đơn vị
chúng tôi có lúc chỉ cách nhau vài chục cây số đường chim bay. Chỉ biết Trung
đoàn 42 Biệt lập của Đ ở Dakto đụng độ nhiều lần ở cuối dãy Trường Sơn, ngã ba
biên giới. Cho đến khi, nửa năm sau, mới biết tin Đ chết qua lá thư của một người
bạn gởi từ Sàigon. Không cơ hội đưa tiễn Đ lần cuối. Chỉ biết Đ thành cố thiếu
úy. Hưởng dương 20 tuổi.
Trích từ
trang 96:
Trời tháng tư. Vẫn xanh.
Tháng tư năm nay rất nóng. Không thấy những
cơn mưa. Tôi nhớ vết đạn trên ngực trái H khi chỉ kịp về thăm chốc lát ở Tổng y
viện Cộng Hòa vào 1971. Cũng là tháng tư. 17 tháng tư. Ngày H mất. Sư đoàn 5 Bộ
Binh. H bị thương tại chiến trường sát biên giới Kampuchia. Không có phương tiện
tải thương. Nhiễm trùng. Cả tuần sau mới mang được về bệnh viện thì đã trễ. Cố
trung úy. Hưởng dương 23 tuổi. Oan khiết. Một phần trong tôi đã chết với Đ. Một
phần trong tôi đã chết với H. Một phần trong tôi đã chết với những đồng ngũ chết
trận. Những cái chết trận, tôi càng về sau tôi càng thấy, dù ở bên này hay bên
kia, dù kết quả trận chiến thế nào, vẫn oan khiết, vẫn là bên thua cuộc.
Trong tận
cùng, Lê An Thế trả lời thế gian này bằng thơ. Anh ném chữ lên bầu trời để chữ
hóa thành những cánh diều bay vô tận, nơi rất cao không có gì để buộc ràng vào
cõi này. Và khi anh cúi đầu nhìn vào trang giấy, đó là những gì anh đã chôn vào
nét mực. Tập thơ Bản Thảo Từ Những Khoảng Trống (BTTNKT) có bài đầu tiên, dài
chỉ 3 dòng, nơi trang 5 như sau.
NGOẠI CẢM
THI
Nhỏ nước mắt
vào thơ
tôi đã tìm
ra, đúng
mộ mình.
Thế rồi vào
những ngày mưa Sài Gòn, khi anh thức dậy nửa khuya và hòi cột điện trước nhà,
anh ghi lại bài thơ 2 dòng nơi trang 16 của tập thơ BTTNKT, như sau.
LÚC MƯA 2
GIỜ SÁNG, LÀM VIỆC VỚI CỘT ĐIỆN TRƯỚC NHÀ
Gác nhà tao
sao mày còn
quá nhiều nước mắt?
Rồi Lê An
Thế có lúc nghĩ về cái chết của anh: khi nhà thơ từ trần, chữ có thể là cái còn
lại duy nhất của anh, nơi đó anh nghĩ rằng sẽ có người đọc thấy mây trời, như
bài thơ 4 dòng ở trang 40 thi tập BTTNKT, như sau.
DI CHÚC, bản
1
Khi tôi chết
hãy chôn
tôi với chữ
đọc thơ tôi
là đọc được
mây trời.
Lê An Thế
không chỉ nhìn thấy chữ của anh sẽ là (hay đang là) mây trời. Anh cũng nhìn thấy
chữ anh không dị biệt với mưa, như bài thơ 4 dòng nơi trang 54 của tập BTTNKT,
như sau.
DỊCH THƠ
Đôi khi tôi
dịch thơ
ra tiếng
mưa rơi
chữ và mưa
như 2 giọt
nước.
Và rồi tận
cùng, Lê An Thế nhìn về thế giới đầy những chiến tranh này, anh nói trong bài
thơ 1 dòng nơi trang 98 của tập BTTNKT như sau.
THẾ GIỚI
CÒN CHIẾN TRANH
Lá cờ tôi
là mây trắng.
Mây trắng
là hình ảnh của tự do, của vô thường, của vô sinh diệt trong cõi sinh diệt, là
hình ảnh xa lìa tất cả các nhãn hiệu. Mây trắng không ai chụp bắt được để đưa
vào chai, vào lọ, vào bình để dán nhãn hiệu. Mây trắng vuột ra khỏi tất cả các
bàn tay muốn nắm bắt lấy. Mây trắng không hề phân biệt cần phải trụ lại nơi đỉnh
núi này hay cần phải xa lìa đỉnh núi kia, bởi vì mây trắng không có bờ này hay
bờ kia... Nhà thơ Lê An Thế nhìn thấy thơ của anh là mây trắng như thế.
Hai tập thơ
của Lê An Thế có thể được các nhà bình luận uyên bác phân tích theo một cách
khác, mà tôi không đủ trình độ để hình dung, thí dụ đối chiếu với thơ haiku của
Nhật Bản hay thơ các thời kỳ hậu chiến của Hoa Kỳ. Tôi chỉ tự thấy mình đang đọc
thơ Lê An Thế, y hệt như người nhìn vào chữ và thấy mây trắng và những cánh diều
hiện ra trên bầu trời, nơi xa lìa tất cả những gì xung đột nơi cõi này giữa các
lá cờ.
