Tố
Nghi
Giải
túc cầu thế giới FIFA tổ chức mỗi 4 năm, tại một xứ thành viên FIFA
Xưa
worldcup mang lời hậu hĩnh về cho nước chủ nhà (tổ chức giải). Nhưng rồi...
tình hình kinh tế chánh trị quân sự an ninh di chuyển ngày càng rối rắm, tổ chức
giải trở thành khó khăn, lời hổng còn, lắm khi lỗ chỏng gọng, buộc các nước
trong vùng phải chung lưng đấu cật cùng nhau. Worldcup 2026 hiện đang diễn ra tại
bắc mỹ, do USA, Canada và Mexico đồng tổ chức
Hồi
nẳm bộ môn thể thao chưa nhiều. Bình dân lao động cật lực kiếm sống, thiếu cả
giờ lẫn địa, chỉ lòng vòng quanh mấy trái bóng giải khuây (bóng tròn, bóng chuyền
bóng rổ), và túc cầu đứng đầu bảng.
Túc cầu là chữ đúng nghĩa nhứt, vì banh đá bằng chân, ném bằng tay - từ ngoài lằn biên hay từ vùng cấm địa - đẩy bằng ngực, đội bằng đầu.
Trong nam biểu "coi đá banh" vì đá là chánh, ngoài ngoải nói "coi bóng đá" để phân biệt với các loại bóng không đá khác. Tui đồ chừng vậy thôi chớ hổng chắc lắm - thêm cái đồ nữa cho xôm, đồ ni học được từ Hồ tiên sanh lối xóm, nói trại từ chữ độ, độ chừng, trong nghĩa đoán mò -
Fans
bóng đá hổng ngồi nhà nghe mình ên, mà rủ nhau tụ năm tụ ba ngoài quán cóc, uống
bia lạnh hay cà phê sữa đá, và cá độ chút đỉnh, cho vui thôi. Thiệt sự ăn thua
là mãi sau này, khi mỹ đổ quân vào, và xã hội đổi thay tới chóng mặt.
Khi ấy TV chưa có, đá banh nghe trực tiếp trong la dô, do ký giả Huyền Vũ tường thuật.
Nguyên đám xúm xít quanh chiếc la dô điện vừa nặng vừa to - chỉ dân nhỉnh túi mới sắm nổi - vểnh tai chăm chú nghe rồi la theo cầu trường mần màn tăng "hiệu ứng". Và cầu trường lớn nhứt hẳn là sân vận động Cộng Hoà.
Rồi la dô transitor chào đời và từ từ phổ cập, giúp chiệng nghe đá banh dễ dàng hơn.
Không
như la dô điện, transitor xài pin, gọn nhẹ, dễ di chuyển, hạp túi tiền.
Chỉ phiền cái tiếng nó dễ rè khi có "nhiễu xạ", do sóng phát quá xa tầm với của antenna, đẩy la dô lọt khỏi vùng phủ sóng.
Chủ nhơn chiếc la dô nắm cần ăng ten, kéo lên xuống qua lợi, mần màn "tranh thủ mặt bằng" để nó nhích lợi gần hơn.
Nhưng hổng phải lúc mô cũng đặng. Nên rồi... rè quá khó nghe, lắm khi tuột luôn sóng.
Chiệng nghe kết thúc cái rột ngay lúc trái banh đang lăn lộn tiến vô vùng cấm địa.
Fans đá banh đứng phắt lên, ép inh ỏi một chập cho họng bớt ngứa, rồi tiu nghỉu tan hàng, ai về nhà nấy (... và ép tiếp cho hạ hỏa)
Chừ
tui vẫn nhớ như in lối tường thuật của Huyền Vũ.
Cũng đã có những phóng viên thể thao khác, nhưng thiệt là không ai, chưa ai đủ khả năng thay thế.
Âm sắc giọng vừa đủ, không cao chói ráy cũng không thấp mờ mịt thanh âm, lên bổng xuống trầm y chang ca sĩ opera thứ thiệt.
Đặc biệt là kho từ vựng quá sức dồi dào, cả phẩm lẫn lượng. Chữ dùng chánh xác, fantasy tới "gợi cảm, gợi hình" sanh phấn kích vàn trời mây, thính giả tưởng như sân cỏ cầu trường đang ngay trước mặt.
Ông biến lưới của cái gôn thành màng, màng lưới. Sút vô gôn kêu bằng phá lưới, tung lưới, lọt lưới. Cú sút làm bàn đầu tiên dĩ nhiên sẽ "phá thủng màng lưới trinh bạch". "chúng ta đang ở phút thứ 50, và màng luới đôi bên vẫn còn trinh bạch" mang nghĩa tỉ số đang không đều, 0-0.
Nghe Huyền Vũ miết sanh nhập tâm các thuật ngữ tiếng việt của túc cầu, rồi chỉ biết chúng bằng tiếng việt thôi. Hồi ra ngoại quốc, nghe tiếng anh tiếng pháp sanh ấm ớ. Tuần trước tò mò, coi TV một trận banh với "thuyết minh" tiếng việt... cộng. Thuật ngữ túc cầu có khác chút (trọng tài trưởng thay vì chánh, trọng tài biên thay vì giám biên...), xui cái giọng hải phỏng khúc khuỷu gập ghềnh. Lỗ tai ấm ớ với ngôn ngữ đỉnh cao, sanh chia trí chóng mặt nhức đầu, khổ cực biết nhiêu nói!!!
Thỉnh
thoảng có các đội banh khách quốc tế, thường là từ á châu - gần gần có thái lan
miên lèo, xa xa có đài loan nam hàn miến điện - tới VN tranh giải vùng hay đấu
giao hữu. Theo chiếc la dô, thành phố Sài gòn nóng rực cùng trái banh lăn.
Những trận đấu trong nước luôn luôn có Huyền Vũ sốt dẻo tường thuật.
Ngoài xứ còn tùy, ông chỉ theo những trận đặc biệt, như là giải túc cầu đông nam á Seagames hay vài worldcup finals -
Giờ phát sóng của đài phát thanh sài gòn khi ấy còn giới hạn, sáng trưa chỉ vài ba tiếng, chiều tối phát dài hơn chút nẹo. Dịp đá banh, đài phát chương trình đặc biệt, loan báo cả tuần trước đó để thính giả đón nghe.
Sau này, SG có thêm đài phát thanh quân đội, với thời lượng còn giới hạn hơn nữa!
Hồi
chưa đi học, tui đeo theo tía nghe đá banh. Tía mở la dô rà đài, sửa soạn hành
nghiệp.
Vừa ngồi xuống ghế y phép má từ bếp bưng liền ra ly trà nóng và dĩa đồ ngọt giải lao (mè xửng, kẹo đậu phọng, bánh in bánh đậu xanh). Tía uống trà, nhâm nhi bánh kẹo chờ trọng tài ra sân phất cờ khai mạc, có quý nữ ngồi sát bên để được xoa đầu gãi lưng và ăn ké.
Lắm khi trận banh chỉ mới khởi sự mà mắt nó đã nhíp xuống vì chán (nghe mà hổng hiểu gì).
Giây phút hiểm nguy, Huyền Vũ cùng toàn cầu trường la làng (banh lọt lưới, đụng xà ngang, bị phá ra ngoài...) thì nó choàng tỉnh. Rồi lại nghe tiếp đớp tiếp, ngủ tiếp cho tới hết trận.
Hồi lớn dọng dọng, chơi với đám anh em họ, phải nghe đá banh nữa và chán tiếp - do "thiếu ý chí" thành cứ vẫn hiểu hổng ra.
Xui cái... sau còn lập gia đình với một fan soccer thứ thiệt. Hên cái... hổng nghe nữa nhưng coi, coi trên màn ảnh nhỏ.
Coi đỡ chán hơn nghe, coi miết rồi cũng dần dà ngộ ra chút đỉnh, cả trò chơi lẫn luật chơi của bóng đá.
*
Thời
lượng trận banh 90 phút, chia đều thành hai hiệp, chen giữa khoảng 2-3 chục
phút nghỉ giải lao
Sân đấu chia vùng cho hai đội banh, cuối mỗi vùng có khung thành với chình ình cái màng lưới nọ.
Giải lao xong, sang hiệp hai sẽ đổi vùng.
Đội banh nhiều cầu thủ, nhưng xỏ giày ra sân chỉ 11 trự. Đám còn lại ngồi chờ thế chỗ ngay dưới khán đài chánh.
Cầu thủ dĩ nhiên cần đôi chơn vàng, nhưng thủ môn cần hết tứ chi, chơn vàng và tay kim cương.
Thủ môn đứng trước khung thành, đeo găng bắt banh, giữ lưới.
Trong đội banh, nhiệm vụ công thủ phân chia đồng đều.
Công thuộc hàng tiền đạo, lấn đất giành sân để làm bàn, biến màng lưới trinh bạch đối phương thành "xì cúc" - nhiều nhiêu tốt nhiêu - xì cúc là tiếng lóng giang hồ, mang nghĩa... hết gin !
Thủ thuộc hàng phòng ngự (với tiền, trung và hậu vệ) bảo vệ lưới nhà sao cho nguyên vẹn đừng thủng rách tới phút cuối.
Luật
túc cầu cấm chạm tay vào banh trong sân, trừ lúc ném banh, cấm thế việt vị, cấm
xô đẩy chen lấn uýnh lộn, triệt để tôn trọng tinh thần thượng võ.
Cú làm bàn xảy ra trong các tình huống cấm này, đương nhiên sẽ bị hủy, công lao đổ vào sẽ biến thành công cốc - hổng biết lao nhưng biết cốc. Cốc là em họ của cò, đỏm dáng đeo kiềng sát cổ giựt le, chừng nuốt thức ăn sanh... chết nghẹn - Tùy lỗi phạm nặng nhẹ, cầu thủ sẽ được trọng tài tặng thẻ, thẻ vàng cảnh cáo, thẻ đỏ đuổi khỏi sân (không có thay thế).
Huấn
luyện viên là vua không ngai của đội banh, toàn quyền sanh sát, ông (bà chưa
nghe trong túc cầu, lý do hổng rõ) tuyển chọn, hướng dẫn, dạy dỗ thanh sát đội
nhà. Trước khi tranh tài, còn phải trông trước trông sau, "điều
nghiên" kỹ càng ngón nghề riêng của đối phương, mà chọn bày thế trận thích
ứng tình hình. Mục đích sau cùng là bảo toàn màng lưới và màu cờ sắc áo đội nhà
nguyên vẹn.
Trọng tài là vua sân cỏ (thiếu ngai), điều khiển trận banh, áo khác màu để dễ phân biệt. Trọng tài thổi còi phất cờ ra dấu hiệu khởi đầu và kết thúc trận banh, tá thở chạy theo banh suốt trận đấu. Chỉ một trọng tài chánh với 2 giám biên (trọng tài phụ) trông chừng lằn ranh sân cỏ.
Suốt trận đấu, tuyển thủ có thể được huấn luyện viên đưa đồng đội vào thay thế, nhưng tổng cộng số lần thay có giới hạn - bao nhiêu lần tui chưa học tới -
Thời
cộng hoà trong xứ, 2 đội banh nổi tiếng nhứt là AJS (cảnh sát quốc gia) và Tổng
tham mưu (quân đội). Sau có thêm Quan thuế, Điện lực, và các đội khác nữa (tui
quên ráo rồi) -
Tía chấm được vài cầu thủ đá banh, khen lấy khen để một trự, rằng thẳng "xuống sâu xuống lẹ nên làm bàn dễ và ngọt " - sâu lẹ vậy ắt phải là trung phong hở ? Nhưng tên chi, đội chi tui hết nhớ ra - Riêng thủ môn Rạng, nghe bình luận vầy : tay nó bôi keo nên bắt banh dính cứng. Thủ môn nào bắt hụt banh bị chê "tay bôi mỡ nên tuột banh". Qúi nữ suy nghĩ rồi ý kiến ý cò : Keo mỡ mà sức thẳng vô tay, chừng xỏ găng coi như ăn trét. Rồi nghe thở dài, rằng hổng biết chừng mô nó mới vỡ trí khôn !
Lúc
cải lương chi bảo Bạch Tuyết gánh Dạ lý hương cáp duồn, xí lộn, cáp độ Tam Lang
(trung vệ vs hậu vệ), phóng viên báo chí, cả thể thao lẫn kịch trường, mỗi bữa
mỗi đưa tin rồi luận bàn mệt xỉu.
Em H bạn học ngồi chung bàn, noi gương theo, cách nào hổng rõ, cáp liền kép cầu thủ trẻ của một đội banh tiếng tăm.
Mỗi bận muốn đi coi kép tập dượt, em được cái xe van (đã đầy tuyển thủ) tới nhà đón, rồi thẳng đường ra sân vận động
Đám trai gái lối xóm lậm soccer ngó theo lé xẹ mắt luôn. Chúng căn me rình mò, cửa xe vừa mở cho em leo vô, chúng xấn liền tới, dáo dác ngó vào, tìm kiếm "ý trung nhơn xyz" xin chữ ký.
Em H biểu : Sau mỗi trận banh, cầu thủ xuống ký rưỡi - 2 ký trọng lượng là thường, do mất nước là chánh, đừng tưởng bở đá banh dễ chơi dễ sống heng.
Mà... mỗi bận chun vô chiếc van, em H. được mấy anh tuyển thủ lớn đón tiếp vui vẻ, và y phép kèm lời nhờ vả kiếm đào dùm. Thì cũng chỉ nghe kể vậy thôi chớ tui có chơi với em đâu mà biết !
Kép
cầu thủ trẻ nọ được bọn con gái âu yếm tặng liền danh hiệu "hậu vệ cẳng giữa",
giải thích giải trình rằng... do thẳng có đôi chơn vàng (18 hay 24 chi đó).
Chuyện nghĩ ra danh hiệu tinh quái của đám con gái nọ đã chỉ ra một sự thiệt xã hội kinh hoàng và kinh dị: Nhứt quỉ nhì ma, thứ ba tới... nữ !
Thành ngữ nọ ít nghe, bởi nó đã bị một tục ngữ khác quất sụm : Kính nữ đắc đạo.
Đạo đây là đạo thờ bà, đạo của nhửng qúi ông muốn sống vui sống thọ!
TN
Túc cầu là chữ đúng nghĩa nhứt, vì banh đá bằng chân, ném bằng tay - từ ngoài lằn biên hay từ vùng cấm địa - đẩy bằng ngực, đội bằng đầu.
Trong nam biểu "coi đá banh" vì đá là chánh, ngoài ngoải nói "coi bóng đá" để phân biệt với các loại bóng không đá khác. Tui đồ chừng vậy thôi chớ hổng chắc lắm - thêm cái đồ nữa cho xôm, đồ ni học được từ Hồ tiên sanh lối xóm, nói trại từ chữ độ, độ chừng, trong nghĩa đoán mò -
Khi ấy TV chưa có, đá banh nghe trực tiếp trong la dô, do ký giả Huyền Vũ tường thuật.
Nguyên đám xúm xít quanh chiếc la dô điện vừa nặng vừa to - chỉ dân nhỉnh túi mới sắm nổi - vểnh tai chăm chú nghe rồi la theo cầu trường mần màn tăng "hiệu ứng". Và cầu trường lớn nhứt hẳn là sân vận động Cộng Hoà.
Rồi la dô transitor chào đời và từ từ phổ cập, giúp chiệng nghe đá banh dễ dàng hơn.
Chỉ phiền cái tiếng nó dễ rè khi có "nhiễu xạ", do sóng phát quá xa tầm với của antenna, đẩy la dô lọt khỏi vùng phủ sóng.
Chủ nhơn chiếc la dô nắm cần ăng ten, kéo lên xuống qua lợi, mần màn "tranh thủ mặt bằng" để nó nhích lợi gần hơn.
Nhưng hổng phải lúc mô cũng đặng. Nên rồi... rè quá khó nghe, lắm khi tuột luôn sóng.
Chiệng nghe kết thúc cái rột ngay lúc trái banh đang lăn lộn tiến vô vùng cấm địa.
Fans đá banh đứng phắt lên, ép inh ỏi một chập cho họng bớt ngứa, rồi tiu nghỉu tan hàng, ai về nhà nấy (... và ép tiếp cho hạ hỏa)
Cũng đã có những phóng viên thể thao khác, nhưng thiệt là không ai, chưa ai đủ khả năng thay thế.
Âm sắc giọng vừa đủ, không cao chói ráy cũng không thấp mờ mịt thanh âm, lên bổng xuống trầm y chang ca sĩ opera thứ thiệt.
Đặc biệt là kho từ vựng quá sức dồi dào, cả phẩm lẫn lượng. Chữ dùng chánh xác, fantasy tới "gợi cảm, gợi hình" sanh phấn kích vàn trời mây, thính giả tưởng như sân cỏ cầu trường đang ngay trước mặt.
Ông biến lưới của cái gôn thành màng, màng lưới. Sút vô gôn kêu bằng phá lưới, tung lưới, lọt lưới. Cú sút làm bàn đầu tiên dĩ nhiên sẽ "phá thủng màng lưới trinh bạch". "chúng ta đang ở phút thứ 50, và màng luới đôi bên vẫn còn trinh bạch" mang nghĩa tỉ số đang không đều, 0-0.
Nghe Huyền Vũ miết sanh nhập tâm các thuật ngữ tiếng việt của túc cầu, rồi chỉ biết chúng bằng tiếng việt thôi. Hồi ra ngoại quốc, nghe tiếng anh tiếng pháp sanh ấm ớ. Tuần trước tò mò, coi TV một trận banh với "thuyết minh" tiếng việt... cộng. Thuật ngữ túc cầu có khác chút (trọng tài trưởng thay vì chánh, trọng tài biên thay vì giám biên...), xui cái giọng hải phỏng khúc khuỷu gập ghềnh. Lỗ tai ấm ớ với ngôn ngữ đỉnh cao, sanh chia trí chóng mặt nhức đầu, khổ cực biết nhiêu nói!!!
Những trận đấu trong nước luôn luôn có Huyền Vũ sốt dẻo tường thuật.
Ngoài xứ còn tùy, ông chỉ theo những trận đặc biệt, như là giải túc cầu đông nam á Seagames hay vài worldcup finals -
Giờ phát sóng của đài phát thanh sài gòn khi ấy còn giới hạn, sáng trưa chỉ vài ba tiếng, chiều tối phát dài hơn chút nẹo. Dịp đá banh, đài phát chương trình đặc biệt, loan báo cả tuần trước đó để thính giả đón nghe.
Sau này, SG có thêm đài phát thanh quân đội, với thời lượng còn giới hạn hơn nữa!
Vừa ngồi xuống ghế y phép má từ bếp bưng liền ra ly trà nóng và dĩa đồ ngọt giải lao (mè xửng, kẹo đậu phọng, bánh in bánh đậu xanh). Tía uống trà, nhâm nhi bánh kẹo chờ trọng tài ra sân phất cờ khai mạc, có quý nữ ngồi sát bên để được xoa đầu gãi lưng và ăn ké.
Lắm khi trận banh chỉ mới khởi sự mà mắt nó đã nhíp xuống vì chán (nghe mà hổng hiểu gì).
Giây phút hiểm nguy, Huyền Vũ cùng toàn cầu trường la làng (banh lọt lưới, đụng xà ngang, bị phá ra ngoài...) thì nó choàng tỉnh. Rồi lại nghe tiếp đớp tiếp, ngủ tiếp cho tới hết trận.
Hồi lớn dọng dọng, chơi với đám anh em họ, phải nghe đá banh nữa và chán tiếp - do "thiếu ý chí" thành cứ vẫn hiểu hổng ra.
Xui cái... sau còn lập gia đình với một fan soccer thứ thiệt. Hên cái... hổng nghe nữa nhưng coi, coi trên màn ảnh nhỏ.
Coi đỡ chán hơn nghe, coi miết rồi cũng dần dà ngộ ra chút đỉnh, cả trò chơi lẫn luật chơi của bóng đá.
Sân đấu chia vùng cho hai đội banh, cuối mỗi vùng có khung thành với chình ình cái màng lưới nọ.
Giải lao xong, sang hiệp hai sẽ đổi vùng.
Đội banh nhiều cầu thủ, nhưng xỏ giày ra sân chỉ 11 trự. Đám còn lại ngồi chờ thế chỗ ngay dưới khán đài chánh.
Cầu thủ dĩ nhiên cần đôi chơn vàng, nhưng thủ môn cần hết tứ chi, chơn vàng và tay kim cương.
Thủ môn đứng trước khung thành, đeo găng bắt banh, giữ lưới.
Trong đội banh, nhiệm vụ công thủ phân chia đồng đều.
Công thuộc hàng tiền đạo, lấn đất giành sân để làm bàn, biến màng lưới trinh bạch đối phương thành "xì cúc" - nhiều nhiêu tốt nhiêu - xì cúc là tiếng lóng giang hồ, mang nghĩa... hết gin !
Thủ thuộc hàng phòng ngự (với tiền, trung và hậu vệ) bảo vệ lưới nhà sao cho nguyên vẹn đừng thủng rách tới phút cuối.
Cú làm bàn xảy ra trong các tình huống cấm này, đương nhiên sẽ bị hủy, công lao đổ vào sẽ biến thành công cốc - hổng biết lao nhưng biết cốc. Cốc là em họ của cò, đỏm dáng đeo kiềng sát cổ giựt le, chừng nuốt thức ăn sanh... chết nghẹn - Tùy lỗi phạm nặng nhẹ, cầu thủ sẽ được trọng tài tặng thẻ, thẻ vàng cảnh cáo, thẻ đỏ đuổi khỏi sân (không có thay thế).
Trọng tài là vua sân cỏ (thiếu ngai), điều khiển trận banh, áo khác màu để dễ phân biệt. Trọng tài thổi còi phất cờ ra dấu hiệu khởi đầu và kết thúc trận banh, tá thở chạy theo banh suốt trận đấu. Chỉ một trọng tài chánh với 2 giám biên (trọng tài phụ) trông chừng lằn ranh sân cỏ.
Suốt trận đấu, tuyển thủ có thể được huấn luyện viên đưa đồng đội vào thay thế, nhưng tổng cộng số lần thay có giới hạn - bao nhiêu lần tui chưa học tới -
Tía chấm được vài cầu thủ đá banh, khen lấy khen để một trự, rằng thẳng "xuống sâu xuống lẹ nên làm bàn dễ và ngọt " - sâu lẹ vậy ắt phải là trung phong hở ? Nhưng tên chi, đội chi tui hết nhớ ra - Riêng thủ môn Rạng, nghe bình luận vầy : tay nó bôi keo nên bắt banh dính cứng. Thủ môn nào bắt hụt banh bị chê "tay bôi mỡ nên tuột banh". Qúi nữ suy nghĩ rồi ý kiến ý cò : Keo mỡ mà sức thẳng vô tay, chừng xỏ găng coi như ăn trét. Rồi nghe thở dài, rằng hổng biết chừng mô nó mới vỡ trí khôn !
Em H bạn học ngồi chung bàn, noi gương theo, cách nào hổng rõ, cáp liền kép cầu thủ trẻ của một đội banh tiếng tăm.
Mỗi bận muốn đi coi kép tập dượt, em được cái xe van (đã đầy tuyển thủ) tới nhà đón, rồi thẳng đường ra sân vận động
Đám trai gái lối xóm lậm soccer ngó theo lé xẹ mắt luôn. Chúng căn me rình mò, cửa xe vừa mở cho em leo vô, chúng xấn liền tới, dáo dác ngó vào, tìm kiếm "ý trung nhơn xyz" xin chữ ký.
Em H biểu : Sau mỗi trận banh, cầu thủ xuống ký rưỡi - 2 ký trọng lượng là thường, do mất nước là chánh, đừng tưởng bở đá banh dễ chơi dễ sống heng.
Mà... mỗi bận chun vô chiếc van, em H. được mấy anh tuyển thủ lớn đón tiếp vui vẻ, và y phép kèm lời nhờ vả kiếm đào dùm. Thì cũng chỉ nghe kể vậy thôi chớ tui có chơi với em đâu mà biết !
Chuyện nghĩ ra danh hiệu tinh quái của đám con gái nọ đã chỉ ra một sự thiệt xã hội kinh hoàng và kinh dị: Nhứt quỉ nhì ma, thứ ba tới... nữ !
Thành ngữ nọ ít nghe, bởi nó đã bị một tục ngữ khác quất sụm : Kính nữ đắc đạo.
Đạo đây là đạo thờ bà, đạo của nhửng qúi ông muốn sống vui sống thọ!
TN
