Vũ
Hoàng Thư
tản mạn
Al Hirt. Theme from a
dream
Xế
trưa và cơn buồn ngủ, chập chờn tình xa mộng mị trong giọng khàn khánh ly làm
sao em biết đời sống buồn tênh... ngày tháng nào đã ra đi khi ta còn ngồi lại,
như gọi từng phiến buồn rơi rất đều...
Tiếng
trumpet của Al Hirt “Theme from a Dream” vọng lại một trưa tháng 5, mơ màng như
một giấc mơ đang tan. Cái gì đọng lại sau một cơn mơ nhỉ? Một chốn cũ, một thời
đã qua? Tiếng kèn cất lên mồn một, đưa dẫn những bước chân vô định trở về quá
khứ. Bản nhạc không lời nên không có câu chuyện kể. Chỉ âm nhạc dập dồn luống
nhớ. Như một luồng gió thổi qua, hồi tưởng ngất ngây rồi bay mất. Chớp nhoáng
như một ánh mắt, như vệt nắng đậu hờ bờ tóc đã không còn. Như tiếng guốc cuối
hành lang và hương tóc ngậm hờn gió biển. Có phải giai điệu từ cơn mơ là những
khoảnh khắc ấy? Theme from a Dream?
Thế
nào là Theme from a dream? Có thật giấc mơ diễn biến theo một sắp đặt từ đời sống?
Rất có thể. Cuối cùng những hoạt cảnh trong đời sống của chúng ta là gì? Những
giấc mơ tiếp tục từ phóng cảnh này sang góc thấy khác. Có chăng ta trở thành
người quan sát trong giấc mơ. Mọi sự xoay chiều. Có lúc ta làm chủ tình hình,
có lúc ta bị lôi cuốn y hệt như dòng đời trôi nổi lúc mở mắt. Trang Tử thấy con
bướm trong giấc mơ. Có thể là thật sự có một giấc mơ về con bướm. Nhưng khi con
bướm đi ra khỏi giấc mơ nó tạo những mối tư lự. Từ đó có sự so sánh, từ đó có
phân biệt và ta cuốn hút mãi trong thế giới của chính mình. Mọi sự nảy sinh từ
ý niệm. Tôi suy tư nên tôi hiện hữu như là điều tất yếu, Descartes nói thế.
Có
một bài thơ của Hoàng Chân Y (Hwang Jin-yi, 1506-1544) khá thú vị ở chỗ cô nói
về mơ ước ngay trong cơn mơ, mộng trung hữu mộng. Hwang Jin-yi là một gisaeng
(kỹ nữ) nổi tiếng nhất thời vua Trung Tông (Jungjong), triều đại Joseon Đại
Hàn. Nàng còn có kỹ danh là Myeongwol, Minh Nguyệt. Nàng rất đẹp, thông minh và
trí tuệ phi thường. Nói đến Minh Nguyệt không thể không nhớ đến nàng Thúy của
Đoạn Trường Tân Thanh, mai cốt cách tuyết tinh thần.
Gisaeng
là một giai cấp được huấn luyện từ nhỏ về cầm kỳ thi họa để khi lớn lên phục vụ
giai cấp thượng lưu và quan lại thời xưa ở Triều Tiên. Gisaeng tương đương như
geisha ở Nhật. Gần đây Đại Hàn, Nam cũng như Bắc, đều có phim ảnh, phim bộ nổi
tiếng về cuộc đời của bà do nữ tài tử Song Hye Kyo diễn.
Hoàng
Chân Y mộng như thế này,
Tương
tư mộng
Tương
tư tương kiến chỉ bằng mộng
Nông
phỏng hoan thời hoan phỏng nông
Nguyện
sử dao dao tha dạ mộng
Nhất
thời đồng tác lộ trung phùng
Dịch
nghĩa :
Nhớ
nhau gặp nhau chỉ bằng mộng
Ta
bắt chước người yêu cùng một lúc người cũng làm theo giống ta
Ước
cùng nhau chạy nhanh vào mộng
Để
cùng lúc gặp nhau giữa đường trong mộng
Nhớ
người từ mộng
Nhớ
nhau tìm gặp chỉ trong mơ
Ta
ngóng theo người, người cũng chờ
Cùng
bước thênh thang trôi đêm mộng
Mê
lộ trùng phùng giữa bước mơ
(Vũ
Hoàng Thư phỏng dịch)
Đang
nói về mộng lại vừa hay tin nhà thơ Phạm Thiên Thư đã vĩnh viễn ra đi. Không gì
trùng hợp hơn! “Ngày xưa” trong ngày xưa hoàng thị của ông Phạm không phải là mốc
thời gian mà chính là một cõi mộng. Mộng của lá me, sân trường, áo trắng,
chuông chùa, mùa thu, cỏ hoang… Tất cả vừa rất thật vừa rất xa. Thơ Phạm Thiên
Thư nối Tình cùng Đạo. Không nói cao siêu về lẽ đạo nhưng bàng bạc chất vô thường
của trần gian. Hoa vui cùng bướm qua xuân rồi hạ, rụng xuống khi gió heo may về,
em vào nằm trong đất để bướm khua râu. (**) “Hỡi em ơi, mây đã qua cầu”! Như giấc
mộng đấy chứ! Như vòng xích thành, trụ, hoại, không của kiếp nhân sinh. “Rồi từ đây vườn chùa thanh vắng”, người thơ
đã thật sự bước vào cõi mộng hoa vàng. Xin đốt nén trầm, nghiêng mình cùng
hương khói đưa tiễn ông, một tài hoa hiếm hoi, trác tuyệt của thi ca Việt!
Lại
nhớ đến những đêm khuya đối ẩm cùng người bạn Lê Lạc Giao, anh ngồi gục đầu, thỉnh
thoảng ghé ly rượu vào tai. Anh bảo chỉ có thính giác mới nhận biết những lời
trầm lắng của men. Chúng ta, cõi người, anh nói, “là những dạt trôi tìm một bến
bờ vô định”.
Ừ
những cơn mộng, những dạt trôi, vô bờ...
VŨ
HOÀNG THƯ
May
7, 2026.
-----------------------------
(*)
“Theme from a Dream”, Al Hirt, Honey in the Horn, 1963
https://www.youtube.com/watch?v=m7eMMlV5GyI
(**)
“Em lễ chùa này”, thơ Phạm Thiên Thư, nhạc Phạm Duy
