Dường như tôi nhảy ra ngoài khung của ngôn
ngữ
SAN PHI
1. Phút Mong Manh Giữa Những Từ
“Tôi nhảy ra ngoài khung tranh đẹp đẽ” câu thơ làm tôi liên tưởng đến tác giả đã vượt qua giới hạn của những chuẩn mực quen thuộc hoặc thậm chí là sự công nhận mà người nghệ sĩ (hay chính mỗi chúng ta) đã đạt được. Khi chọn “nhảy ra ngoài” cái khung là hành động can đảm cực lớn: vì dám từ bỏ vùng an toàn để tìm kiếm những chân trời mới. Câu thơ đã ở lại trong đầu tôi rất lâu! Khi tôi chạm vào và dừng, có lẽ nhà thơ Nguyễn Thị Khánh Minh muốn mở cánh cửa tư duy sáng tạo? Nối liền mạch với các câu trước đó “Lỡ một ngày tôi khác đi / Với bức tranh thường thấy”. Chị ý thức được cái bẫy của sự “thủy chung cũ kỹ” trong phong cách. Đối với nghệ thuật và cuộc sống, sự lặp lại chính là cái chết của sự sáng tạo. Vế sau của hành động đó lập tức chạm như một cú hích mạnh về tinh thần, khuyến khích con người ta hãy phá bỏ mọi định kiến, rào cản.
Với bức tranh thường thấy
Hoặc cho rằng tôi hay nói thế này
Cách của tôi là như vậy
Đến nỗi tôi sợ
Sự thủy chung cũ kỹ của lời
Có thể trong niềm vui không nhận ra mình
Tôi nhảy ra ngoài khung tranh đẹp đẽ
Thấy thế giới vô cùng khác lạ
Và bắt đầu những cuộc phiêu lưu
Xóa tôi đi dưới những cái nhìn quen thuộc”
(Trích: phút mong manh giữa những từ)
Và tiếp:
“Tôi rơi. Đơn độc. Hạnh phúc
Nơi bài thơ tôi viết.
Nơi bài thơ tôi đọc
Tôi giấu mình. Vui sướng
Trong lẻ loi tiếng khóc...”
Chị chọn buông trong cõi chữ, chọn thả mình trôi trong sự đơn độc, Tôi nghe được tiếng khóc lẻ loi cũng như niềm vui sướng dịu dàng. Khi chọn cuộn mình trong thế giới riêng của thơ, nỗi cô đơn là chọn lựa, thì nỗi buồn cũng rực rỡ, dịu dàng, và trong xanh hơn.
“Có khi Nó cõng tôi qua cơn phiền muộn
Cho tôi giấc mơ bình yên”
...
“Chỉ riêng nỗi đau từ chính Nó gây ra
Nó lại không làm gì cả
Chỉ thản nhiên bóc ra từ tôi những hạt lệ…”
(Trích: Thơ)
“Tôi luôn bối rối, hồi hộp
Trước kho tàng ấy
Tham lam. Hối hả
Sợ mình không kịp lấy về bao của bá
…
“Hưởng thụ. Từng của chữ
Bằng cái thong dong của con bò đang nhai lại
Mùi cỏ xanh của phút trước…”
Đoạn đứng trước
kho tàng chữ nghĩa, lòng bỗng hối hả sợ, sợ không kịp cất giấu những báu vật. Sợ
khi đã ôm trọn vào ngực thả mình chìm đắm hương ngọt của từng con chữ. “ con
bò đang nhai lại / Mùi cỏ xanh của phút trước…”: câu thơ mang sức gợi cảm kỳ
lạ. Rất trí tuệ, không nuốt vội, không hời hợt, để cho từng tầng nghĩa, từng dư
vị, từng ký ức, từng cảm xúc thấm đẫm qua từng giác quan, ngấm vào máu thịt. “Mùi
cỏ xanh” của thanh xuân tươi lần về nguyên sơ của cảm xúc, vừa trong tâm tưởng.
“Tôi đang viết giấc mơ
Bằng lời tôi khát
Bằng hết sức có thể, một gạch nối ấm áp
Che chở tôi
Nơi tôi có thể sống với phút giây chưa từng tới
Nơi tôi có quyền mơ mộng
Nơi tôi có quyền được quên
Nơi cảm xúc tôi được chọn lựa một bình yên”
(Trích: Lời Khát)
Gió lạnh ngoài kia, ai lần tìm nương náu! Những khát khao, ai vá víu mảnh hồn đau, ấm áp mong manh dệt nên trời thơ nhỏ. Để được mơ, được quên, và được bình yên nép vào… tiếng thơ, tôi nghe như một lời cầu nguyện trước những biến động của thế sự ngoài kia (gió quái Santa Ana, những ngày đen tối, những khốn cùng nước mắt). Cùng điệp từ “Nơi” vang lên giữa khoảng lặng đầy suy tư. Chị tự đan cài những câu chữ “gạch nối” để chở che phần hồn. Đòi lại quyền được mơ, quyền được lãng quên, và quyền chọn lựa một chỗ chốn cho riêng mình.
Ngoài khung cửa gió vẫn lướt trên ngọn cây khô, tôi lần theo nỗi cô đơn. Nhảy ra khỏi vùng an toàn, ai vừa rơi giữa cõi chữ? Có nỗi đau đang tủa ra từ trang sách dịu dàng, và cái khép mi … để vài giọt sương vừa rụng. Thoảng nghe hương cỏ xanh của mảnh hồn khi nhìn sâu vào hành trình. Chị chọn xé vỏ bọc, tự đan cho mình chiếc kén, khát vọng mơ yên bình của cõi thơ, quay về với nguyên sơ tầng sâu nhất của tâm hồn.
Và rồi, từ cõi tĩnh lặng ấy, cánh cửa của “Ký Ức Xanh” hé mở…
2. Ký Ức Xanh
Được thở nghĩa là được sống, và màu xanh lại mở ra chạm đến tận chân trời...ở phần hai “Ký Ức Xanh” điều ấn tượng tôi nhất khi đọc đến những trải nghiệm của tản-thi-văn diễm lệ, sức hút khó cưỡng của phần này nằm ở sự dung hợp lạ, mới giữa văn xuôi và thơ. Tản-thi-văn của chị làm tôi mê say, và nghiện không lối thoát. Có cái sắc bén, có trần trụi của tự sự, có độ ngân, hư ảo của nhạc tính.
Trong bài thơ “Tỉnh Dậy Sau Cuộc Mổ”chị viết về sự hồi sinh. Nằm giữa lằn ranh sinh tử, từ cõi mê để trôi về cõi thực, chị níu giữ vào ấm áp mong manh: tượng Phật Bà san hô đỏ, tiếng con vỗ về, và câu kinh cầu an. Nơi tình yêu dung dị nguyên sơ khâu vá lại cõi hồn vừa thức dậy sau giông bão...
“Và tôi biết. Tôi đã trôi qua vết cắt bằng sự chờ đợi của những trái tim
Tôi đi qua con đường mê bằng lời kinh thắp sáng
Tôi nhận ra hơi thở mình lồng lộng
Như gió mở toang hết những chân trời. Mầu xanh rộng như mơ
Ôi hơi thở, người bạn đường nhắc nhớ
Nơi đây. Tôi vừa thức dậy…”
(Trích: Tỉnh Dậy Sau Cơn Mổ)
“Nắng tháng 4 rót ánh nhìn ngọt rượu
Cho em thấy anh. Trưa sóng sánh
Cho em nghe anh. Những cánh hoa chạm nhau tình tự
Chúng ta nói về một mùa đông đã qua
về một con bệnh còn ở lại
về mùa xuân đã ấm trên những mái nhà”
(Trích: Nơi Bóng Tử Uyên Ương)
Dưới bóng hoa tím rót tràn mật ngọt tháng Tư, uống từng nụ cười để vá víu lại những muộn phiền đã cũ. Nhưng trớ trêu thay, trong tột cùng tan chảy lại mọc lên chiếc mầm vô thường nhức nhối? lá sẽ úa trước khi kịp nhìn hoa kết trái. Ngày rơi xuống im lìm như mi mắt khép, trong bóng tối mênh mông, khoảng cách gần nhất lại là vực thẳm im lặng chẳng thể chạm tới nhau...
“những chiếc lá nhỏ như mắt em”. Cùng những chi tiết mộc mạc hay chi lạ, tiếng thìa buông trên mặt gương, tiếng nói đậu trên miệng tách cà phê, cách ví von tình yêu giữa đời sống thường nhật qua những hình ảnh đẹp dịu dàng. Và rồi “Tất cả sẽ ở lại…” phản ứng tự nhiên của một trái tim lo sợ thời gian sẽ cướp mất hạnh phúc hiện tại. Đoạn cuối trượt dần…vào khoảng lặng.”Chúng ta sẽ chẳng nhìn được nhau / Khi khoảng cách gần như thế”. Khi hai người đứng thật gần nhưng chẳng thể thấu tận đáy lòng nhau, nỗi cô đơn lại trở nên mênh mông hơn bao giờ hết.
Ở nơi khác: Xanh... Sáng... Sâu… những sắc xanh, sắc sáng và chiều sâu nguyên thủy của một thời xuân thì bùng vỡ trong lồng ngực. Ngụp trong cơn say hoan lạc của đất trời và tình yêu, rồi khi bừng tỉnh đón nhận hơi thở mặn mòi gió sớm, nghe văng vẳng lời tiễn biệt mong manh. Giông bão nào rồi cũng khép lại, nhường chỗ cho một dải ký ức xanh biếc ngự trị muôn đời trong cõi hồn người đàn bà đã đi qua giông tố…
“Tôi thức giấc
Kéo tung chiếc màn cửa. Như thể vừa quệt ngang một vạt xanh. Biển. No căng. Tách nở. Phút giây mặt trời bung lên khỏi mặt nước. Mới tinh. Như bờ cát sung mãn
nắng. Như những bước chân vừa khởi vòng chạy. Hàng cây trúc đào lướt tới với chiếc mũ xuân rực đỏ. Phủ trên môi tôi mặn mùi gió sớm… Và dường như ai đó vừa nói
với tôi, lời tiễn biệt…
Từ ấy. Ký ức xanh…”
(Trích: Ký Ức Xanh)
Vẫn là cú rẽ bất ngờ…Từ cõi mộng ảo hoan ca, chị đột ngột “thức giấc” kéo tung chiếc màn cửa để đối diện với thực tại: mặt trời bừng lên, bờ cát sung mãn nắng, hàng cây trúc đào rực đỏ và hương gió sớm. Nhưng ngay giữa sự sống căng tràn ấy, một dự cảm mỏng manh lại vang lên: “Và dường như ai đó vừa nói với tôi, lời tiễn biệt…” nhìn chung chị chọn sống rực rỡ nhưng cũng vô cùng tỉnh táo trước sự vô thường của thời gian.
Lướt qua ký ức xanh, tôi bước chân vào chặng đường thứ ba, “Ngôn Ngữ Xanh”. Cũng là tiêu đề của tập thơ. Từ “Xanh” được lặp đi lặp lại như một câu chú niệm, vượt qua tính từ miêu tả để trở thành một thực thể, ôm trọn biển cả, bình minh và bản thể trong cuộc luân vũ của ánh sáng.
3. Ngôn Ngữ Xanh
Dừng lại ở “Lạ Lẫm Xứ Người” vì Tôi thích khả năng chị dựng hình vô cùng sống động. Trước mắt tôi một bức tranh xúc động, chân thực và đầy tinh tế về hành trình tha hương. Mở đầu bài thơ là nhịp điệu chậm rãi, ngắt nhịp đều đặn, với sợ bỡ ngỡ ban đầu của hành trình mới:
“Lạ lẫm xứ người
Học ăn. Học nói
Học gói tâm tư
Học mở nụ cười”
Câu thơ gợi nhắc đến câu thành ngữ quen thuộc trong văn hóa Việt Nam: “Học ăn, học nói, học gói, học mở”. Nhưng ở đây, việc “học” là sự thích nghi sinh tồn ở một vùng đất mới. không chỉ là phép tắc giao tiếp thông thường. Càng sống ở xứ người, cái “lạ” ngấm sâu vào cả các giác quan và cảm xúc cá nhân, không chỉ nằm ở ngoại cảnh:
“Lạ lẫm xứ người
Nước mắt mình khóc
Dường mặn hơn xưa
Tiếng cười mình vừa
Thốt ra, bỗng lặng…”
Giọt nước mắt tha hương dường như mặn đắng hơn bởi nó hòa lẫn với nỗi cô đơn, tủi thân “Lạc hai con mắt / Nghe tin nghe ngờ / Đôi khi thẫn thờ / Hai tai điếc đặc” từ ngữ rất giàu hình ảnh và trạng thái tâm lý (lạc hai con mắt, điếc đặc, thẫn thờ) để diễn tả cảm giác ngợp trước nhịp sống xa lạ. hoặc quá tải trước những thông tin, âm thanh từ thế giới không thuộc về mình. Và khổ thơ cuối chính là cao trào cảm xúc, đoạn thơ đẹp nhất, xúc động nhất của tác phẩm:
“Mẹ đi líu ríu
Theo con tới trường
Con dẫn qua đường
Dặn dặn dò dò
… mẹ ơi mẹ nhớ
đèn trắng đèn đỏ…”
…
“Lại nhớ ngày
xưa
Đưa con đi học
Lần đầu, mẹ dỗ
hoài con vẫn khóc
Giờ con dẫn mẹ
đi học. Con cười.
(Làm) mẹ buồn muốn khóc
Ô hay!”
Mẹ từng chút một
như ngày xưa mẹ từng dạy con thơ. Đoạn hoán đổi vị trí, gợi lên sự xót xa người
mẹ bước đi “líu ríu” bỡ ngỡ nơi xứ người. Giờ đây, người con buộc phải mạnh
mẽ, phải từng trải hơn làm người “dẫn đường”. Ngày xưa con khóc bờ vai mẹ,
ngày nay con mỉm cười làm chỗ dựa cho mẹ… Tôi thừa nước mắt nhất khi chạm vào
đoạn, “mẹ buồn muốn khóc”. có lẽ nỗi buồn của mẹ không sợ già đi, mà nỗi
sợ bỡ ngỡ của tuổi già nơi đất khách, nỗi chạnh lòng khi thấy con mình đã phải
lớn hơn, phải chịu đựng nhiều từng trải nhọc nhằn hơn để trở thành chỗ dựa. Đó
là xót xa rất thật của bài thơ.
Nhưng dẫu qua bao dâu bể, nhà thơ Nguyễn Thị Khánh Minh vẫn giữ cho mình một tâm thế tự tại, Đoạn thơ tràn đầy lòng cảm tạ ở tuổi sáu mươi “Sinh Nhật” cùng bạn đời…
“Một ngọn nến. Thổi 60 năm xa
Tôi đi qua đi qua...”
Con số “60 năm” đánh dấu một vòng hoa giáp, chị vẽ “Tôi đi qua đi qua...” câu thơ làm tôi cảm được chị vừa nhìn lại, như lặp lại từng nhịp bước chân, nhìn chặng đường dài của mình đã bước qua và chiêm nghiệm.
“Mừng trong tay ngày tháng vẫn đầy. Đong
Cụng hai vai đường dài gió biếc
Tôi đi qua đi qua…”
Chỉ vỏn vẹn hai mươi bảy chữ mà thu trọn cả một cõi người: có bồi hồi tuổi trẻ, có ấm áp tình yêu, có nỗi chạnh lòng trước tuổi tác; nhưng trên hết là niềm hân hoan được sống, được yêu, để cùng người bạn đời tri kỷ đi đến tận cùng đường dài, lời thơ êm nhẹ tựa gió bay...
Nắng non, lá thơm, trời xanh, hoa trắng. Điều ấn tượng tôi nhìn thấy ở bài thơ “Bóng Đôi”. Điểm đắt giá và nghệ thuật nhất của bài thơ nằm ở cách chị chơi đùa với các khái niệm “bóng tối” “bóng” và “ánh sáng”: “Bóng sáng” một kết hợp từ ngữ nghịch lý nhưng vô cùng tuyệt vời, sự giao thoa kỳ diệu giữa ánh sáng và bóng tối. Không có ánh sáng thì không có bóng, và bóng chính là bằng chứng cho sự tồn tại. “Bóng Đôi” của hai tâm hồn, hai bản thể quấn quýt bên nhau không còn mang màu đen đơn độc, mà đã được thắp sáng rực rỡ bởi ánh nắng tình yêu. “Bóng tối” tuy là sự vắng mặt của ánh sáng, nhưng trong không gian tâm tưởng, nó mang tính chất của một thực thể: đại diện cho những khoảng trống trong tâm hồn, những ký ức lắng sâu và những tổn thương chưa lành. Đây chính là vẻ đẹp thi vị của ngôn từ, các khái niệm đối lập không loại trừ mà tựa vào nhau để tôn vinh sự sống và tình yêu.
“Bóng tối ấy là đêm. Đã xa
Vườn cũ dấu chân vùi cỏ mục
Ai đi như mùa đông qua
Nắng tới. Uống
tràn nhau. Nắng non
Buông mình rơi. Vòng tay lá thơm
Ôm thân thể mùa xuân rạo rực
Mắt ngước lên.
Ánh nhìn cúi xuống
Hồng vừa nghe chín tới đôi môi
Che đầy nhau mảnh trời xanh mướt
Dưới ban mai và
nắng. Mình đi.
Dưới tàn cây hoa trắng. Hoa bay.
Bóng đổ xuống. Ô bóng đôi. Bóng sáng”
(trich: bóng đôi)
Cụm từ ngắn
“Mình đi” là nhịp dứt bước khỏi cô đơn, khẳng định sự đồng hành thảnh thơi
giữa cuộc đời. Và điệp từ “Dưới” kết hợp với hình ảnh nắng ấm, hoa bay tạo
thành một mái vòm che chở. Cấu trúc dồn nén “Bóng đổ xuống. Ô bóng đôi. Bóng
sáng” lật ngược hoàn toàn khái niệm bóng tối ở đầu bài. “Bóng Đôi” biểu tượng
cho sự hòa quyện tuyệt đối. Đêm vùi sâu. Nắng chợt thức tràn. Mắt nhìn khép lại
một khoảng trời mướt xanh. Hoa trắng rơi nhẹ vào hư không, chạm gót chân bước
sóng đôi. Ranh giới giữa tối và sáng bị xóa nhòa dưới bóng chung đôi, chiếc
bóng rạng ngời chẳng còn mang sắc đen. Yêu, là cùng nhau tự thắp sáng bóng
mình. Chỉ khi hai cái bóng hòa làm một dưới vòm hoa trắng, ngôn ngữ bỗng nhường
chỗ cho sự thăng hoa của bản thể. Đến đây tôi không còn đọc chữ bằng mắt, mà
nhìn vào tầng sâu nhất của rung cảm.
Ngôn từ mềm mại, tinh tế, chạm vào thị giác, thính giác và nhịp thở. Màu xanh ẩn dụ xuyên suốt cho sự sống, hy vọng và chốn bình yên sau giông bão. Nhà thơ Nguyễn Thị Khánh Minh có sự can đảm tháo cởi, khát vọng “nhảy ra ngoài khung tranh” an toàn để phiêu lưu, chấp nhận cái cô đơn và cái đau bóc tách của sáng tạo trong phần một. Đến phần hai là sự say đắm, thả lỏng và tái sinh qua nhịp tản-thi-văn ngân vang, đắm mình trong nắng, hoa và tình yêu sau những dự cảm vô thường. Và ở phần ba, sự tịnh hóa, trở về chiều sâu nhân sinh nơi mọi tổn thương và “bóng tối” đi trong “bóng sáng” tự tại…
Với cái nhìn của riêng tôi. Đọc và chạm vào chữ là một hành trình tự chữa lành và thanh lọc tâm hồn. “Ngôn Ngữ Xanh” có sự trần trụi đớn đau nhưng cũng đầy dịu dàng tha thiết, mới và lạ trong hình thức trải nghiệm ngôn ngữ.
Nhà thơ Nguyễn Thị Khánh Minh đã đi một vòng tròn lớn: từ việc tự đan kén, dứt áo khỏi “bức tranh đẹp đẽ” an toàn, vượt qua dòng tản-thi-văn trong biến động của thân xác và ký ức, cuối cùng dừng trong cõi "bóng sáng" tự tại.
Tôi nghĩ khi thơ ca chạm tới biên độ tận cùng của sự giải thoát, ngôn ngữ không còn chịu nằm im trên giấy nữa.
Gấp trang sách, hương cỏ xanh và bóng sáng quấn quýt, điều gì đã qua và còn ở lại? Tôi bỗng thấy bất lực với ngôn từ…
Dường như tôi nhảy ra ngoài khung của ngôn ngữ.
SAN PHI
061026
Ghi chú:
Những dòng Tôi viết không mang dụng ý giải mã hay mổ xẻ tác phẩm. Đọc và ghi lại với mong muốn lưu giữ cảm xúc chân thật khi tôi trôi cùng “Ngôn Ngữ Xanh”. Người đọc thơ không phải để tìm kiếm một chân lý, có lẽ … đọc để chạm vào phần sâu nhất của chính mình đã bị lãng quên. Thơ vốn là một vùng mở vô tận. Viết xong, tôi đứng trước một khoảng lặng, ngôn ngữ lùi lại nhường chỗ cho sắc xanh đi tiếp. Tôi nghĩ khi bạn bước vào không gian giữa những sắc xanh, cũng như tôi sẽ bắt gặp một phần quen thuộc nơi phần đời của bạn, từng đi qua…
Tác phẩm Ngôn Ngữ
Xanh
“Tôi nhảy ra ngoài khung tranh đẹp đẽ” câu thơ làm tôi liên tưởng đến tác giả đã vượt qua giới hạn của những chuẩn mực quen thuộc hoặc thậm chí là sự công nhận mà người nghệ sĩ (hay chính mỗi chúng ta) đã đạt được. Khi chọn “nhảy ra ngoài” cái khung là hành động can đảm cực lớn: vì dám từ bỏ vùng an toàn để tìm kiếm những chân trời mới. Câu thơ đã ở lại trong đầu tôi rất lâu! Khi tôi chạm vào và dừng, có lẽ nhà thơ Nguyễn Thị Khánh Minh muốn mở cánh cửa tư duy sáng tạo? Nối liền mạch với các câu trước đó “Lỡ một ngày tôi khác đi / Với bức tranh thường thấy”. Chị ý thức được cái bẫy của sự “thủy chung cũ kỹ” trong phong cách. Đối với nghệ thuật và cuộc sống, sự lặp lại chính là cái chết của sự sáng tạo. Vế sau của hành động đó lập tức chạm như một cú hích mạnh về tinh thần, khuyến khích con người ta hãy phá bỏ mọi định kiến, rào cản.
Với bức tranh thường thấy
Hoặc cho rằng tôi hay nói thế này
Cách của tôi là như vậy
Đến nỗi tôi sợ
Sự thủy chung cũ kỹ của lời
Có thể trong niềm vui không nhận ra mình
Tôi nhảy ra ngoài khung tranh đẹp đẽ
Thấy thế giới vô cùng khác lạ
Và bắt đầu những cuộc phiêu lưu
Xóa tôi đi dưới những cái nhìn quen thuộc”
(Trích: phút mong manh giữa những từ)
Và tiếp:
“Tôi rơi. Đơn độc. Hạnh phúc
Nơi bài thơ tôi viết.
Nơi bài thơ tôi đọc
Tôi giấu mình. Vui sướng
Trong lẻ loi tiếng khóc...”
Chị chọn buông trong cõi chữ, chọn thả mình trôi trong sự đơn độc, Tôi nghe được tiếng khóc lẻ loi cũng như niềm vui sướng dịu dàng. Khi chọn cuộn mình trong thế giới riêng của thơ, nỗi cô đơn là chọn lựa, thì nỗi buồn cũng rực rỡ, dịu dàng, và trong xanh hơn.
“Có khi Nó cõng tôi qua cơn phiền muộn
Cho tôi giấc mơ bình yên”
...
“Chỉ riêng nỗi đau từ chính Nó gây ra
Nó lại không làm gì cả
Chỉ thản nhiên bóc ra từ tôi những hạt lệ…”
(Trích: Thơ)
“Tôi luôn bối rối, hồi hộp
Trước kho tàng ấy
Tham lam. Hối hả
Sợ mình không kịp lấy về bao của bá
…
“Hưởng thụ. Từng của chữ
Bằng cái thong dong của con bò đang nhai lại
Mùi cỏ xanh của phút trước…”
“Tôi đang viết giấc mơ
Bằng lời tôi khát
Bằng hết sức có thể, một gạch nối ấm áp
Che chở tôi
Nơi tôi có thể sống với phút giây chưa từng tới
Nơi tôi có quyền mơ mộng
Nơi tôi có quyền được quên
Nơi cảm xúc tôi được chọn lựa một bình yên”
(Trích: Lời Khát)
Gió lạnh ngoài kia, ai lần tìm nương náu! Những khát khao, ai vá víu mảnh hồn đau, ấm áp mong manh dệt nên trời thơ nhỏ. Để được mơ, được quên, và được bình yên nép vào… tiếng thơ, tôi nghe như một lời cầu nguyện trước những biến động của thế sự ngoài kia (gió quái Santa Ana, những ngày đen tối, những khốn cùng nước mắt). Cùng điệp từ “Nơi” vang lên giữa khoảng lặng đầy suy tư. Chị tự đan cài những câu chữ “gạch nối” để chở che phần hồn. Đòi lại quyền được mơ, quyền được lãng quên, và quyền chọn lựa một chỗ chốn cho riêng mình.
Ngoài khung cửa gió vẫn lướt trên ngọn cây khô, tôi lần theo nỗi cô đơn. Nhảy ra khỏi vùng an toàn, ai vừa rơi giữa cõi chữ? Có nỗi đau đang tủa ra từ trang sách dịu dàng, và cái khép mi … để vài giọt sương vừa rụng. Thoảng nghe hương cỏ xanh của mảnh hồn khi nhìn sâu vào hành trình. Chị chọn xé vỏ bọc, tự đan cho mình chiếc kén, khát vọng mơ yên bình của cõi thơ, quay về với nguyên sơ tầng sâu nhất của tâm hồn.
Và rồi, từ cõi tĩnh lặng ấy, cánh cửa của “Ký Ức Xanh” hé mở…
Được thở nghĩa là được sống, và màu xanh lại mở ra chạm đến tận chân trời...ở phần hai “Ký Ức Xanh” điều ấn tượng tôi nhất khi đọc đến những trải nghiệm của tản-thi-văn diễm lệ, sức hút khó cưỡng của phần này nằm ở sự dung hợp lạ, mới giữa văn xuôi và thơ. Tản-thi-văn của chị làm tôi mê say, và nghiện không lối thoát. Có cái sắc bén, có trần trụi của tự sự, có độ ngân, hư ảo của nhạc tính.
Trong bài thơ “Tỉnh Dậy Sau Cuộc Mổ”chị viết về sự hồi sinh. Nằm giữa lằn ranh sinh tử, từ cõi mê để trôi về cõi thực, chị níu giữ vào ấm áp mong manh: tượng Phật Bà san hô đỏ, tiếng con vỗ về, và câu kinh cầu an. Nơi tình yêu dung dị nguyên sơ khâu vá lại cõi hồn vừa thức dậy sau giông bão...
“Và tôi biết. Tôi đã trôi qua vết cắt bằng sự chờ đợi của những trái tim
Tôi đi qua con đường mê bằng lời kinh thắp sáng
Tôi nhận ra hơi thở mình lồng lộng
Như gió mở toang hết những chân trời. Mầu xanh rộng như mơ
Ôi hơi thở, người bạn đường nhắc nhớ
Nơi đây. Tôi vừa thức dậy…”
(Trích: Tỉnh Dậy Sau Cơn Mổ)
“Nắng tháng 4 rót ánh nhìn ngọt rượu
Cho em thấy anh. Trưa sóng sánh
Cho em nghe anh. Những cánh hoa chạm nhau tình tự
Chúng ta nói về một mùa đông đã qua
về một con bệnh còn ở lại
về mùa xuân đã ấm trên những mái nhà”
(Trích: Nơi Bóng Tử Uyên Ương)
Dưới bóng hoa tím rót tràn mật ngọt tháng Tư, uống từng nụ cười để vá víu lại những muộn phiền đã cũ. Nhưng trớ trêu thay, trong tột cùng tan chảy lại mọc lên chiếc mầm vô thường nhức nhối? lá sẽ úa trước khi kịp nhìn hoa kết trái. Ngày rơi xuống im lìm như mi mắt khép, trong bóng tối mênh mông, khoảng cách gần nhất lại là vực thẳm im lặng chẳng thể chạm tới nhau...
“những chiếc lá nhỏ như mắt em”. Cùng những chi tiết mộc mạc hay chi lạ, tiếng thìa buông trên mặt gương, tiếng nói đậu trên miệng tách cà phê, cách ví von tình yêu giữa đời sống thường nhật qua những hình ảnh đẹp dịu dàng. Và rồi “Tất cả sẽ ở lại…” phản ứng tự nhiên của một trái tim lo sợ thời gian sẽ cướp mất hạnh phúc hiện tại. Đoạn cuối trượt dần…vào khoảng lặng.”Chúng ta sẽ chẳng nhìn được nhau / Khi khoảng cách gần như thế”. Khi hai người đứng thật gần nhưng chẳng thể thấu tận đáy lòng nhau, nỗi cô đơn lại trở nên mênh mông hơn bao giờ hết.
Ở nơi khác: Xanh... Sáng... Sâu… những sắc xanh, sắc sáng và chiều sâu nguyên thủy của một thời xuân thì bùng vỡ trong lồng ngực. Ngụp trong cơn say hoan lạc của đất trời và tình yêu, rồi khi bừng tỉnh đón nhận hơi thở mặn mòi gió sớm, nghe văng vẳng lời tiễn biệt mong manh. Giông bão nào rồi cũng khép lại, nhường chỗ cho một dải ký ức xanh biếc ngự trị muôn đời trong cõi hồn người đàn bà đã đi qua giông tố…
“Tôi thức giấc
Kéo tung chiếc màn cửa. Như thể vừa quệt ngang một vạt xanh. Biển. No căng. Tách nở. Phút giây mặt trời bung lên khỏi mặt nước. Mới tinh. Như bờ cát sung mãn
nắng. Như những bước chân vừa khởi vòng chạy. Hàng cây trúc đào lướt tới với chiếc mũ xuân rực đỏ. Phủ trên môi tôi mặn mùi gió sớm… Và dường như ai đó vừa nói
với tôi, lời tiễn biệt…
Từ ấy. Ký ức xanh…”
(Trích: Ký Ức Xanh)
Vẫn là cú rẽ bất ngờ…Từ cõi mộng ảo hoan ca, chị đột ngột “thức giấc” kéo tung chiếc màn cửa để đối diện với thực tại: mặt trời bừng lên, bờ cát sung mãn nắng, hàng cây trúc đào rực đỏ và hương gió sớm. Nhưng ngay giữa sự sống căng tràn ấy, một dự cảm mỏng manh lại vang lên: “Và dường như ai đó vừa nói với tôi, lời tiễn biệt…” nhìn chung chị chọn sống rực rỡ nhưng cũng vô cùng tỉnh táo trước sự vô thường của thời gian.
Lướt qua ký ức xanh, tôi bước chân vào chặng đường thứ ba, “Ngôn Ngữ Xanh”. Cũng là tiêu đề của tập thơ. Từ “Xanh” được lặp đi lặp lại như một câu chú niệm, vượt qua tính từ miêu tả để trở thành một thực thể, ôm trọn biển cả, bình minh và bản thể trong cuộc luân vũ của ánh sáng.
Dừng lại ở “Lạ Lẫm Xứ Người” vì Tôi thích khả năng chị dựng hình vô cùng sống động. Trước mắt tôi một bức tranh xúc động, chân thực và đầy tinh tế về hành trình tha hương. Mở đầu bài thơ là nhịp điệu chậm rãi, ngắt nhịp đều đặn, với sợ bỡ ngỡ ban đầu của hành trình mới:
“Lạ lẫm xứ người
Học ăn. Học nói
Học gói tâm tư
Học mở nụ cười”
Câu thơ gợi nhắc đến câu thành ngữ quen thuộc trong văn hóa Việt Nam: “Học ăn, học nói, học gói, học mở”. Nhưng ở đây, việc “học” là sự thích nghi sinh tồn ở một vùng đất mới. không chỉ là phép tắc giao tiếp thông thường. Càng sống ở xứ người, cái “lạ” ngấm sâu vào cả các giác quan và cảm xúc cá nhân, không chỉ nằm ở ngoại cảnh:
“Lạ lẫm xứ người
Nước mắt mình khóc
Dường mặn hơn xưa
Tiếng cười mình vừa
Thốt ra, bỗng lặng…”
Giọt nước mắt tha hương dường như mặn đắng hơn bởi nó hòa lẫn với nỗi cô đơn, tủi thân “Lạc hai con mắt / Nghe tin nghe ngờ / Đôi khi thẫn thờ / Hai tai điếc đặc” từ ngữ rất giàu hình ảnh và trạng thái tâm lý (lạc hai con mắt, điếc đặc, thẫn thờ) để diễn tả cảm giác ngợp trước nhịp sống xa lạ. hoặc quá tải trước những thông tin, âm thanh từ thế giới không thuộc về mình. Và khổ thơ cuối chính là cao trào cảm xúc, đoạn thơ đẹp nhất, xúc động nhất của tác phẩm:
“Mẹ đi líu ríu
Theo con tới trường
Con dẫn qua đường
Dặn dặn dò dò
… mẹ ơi mẹ nhớ
đèn trắng đèn đỏ…”
Đưa con đi học
Lần đầu, mẹ dỗ
hoài con vẫn khóc
Giờ con dẫn mẹ
đi học. Con cười.
(Làm) mẹ buồn muốn khóc
Ô hay!”
Nhưng dẫu qua bao dâu bể, nhà thơ Nguyễn Thị Khánh Minh vẫn giữ cho mình một tâm thế tự tại, Đoạn thơ tràn đầy lòng cảm tạ ở tuổi sáu mươi “Sinh Nhật” cùng bạn đời…
“Một ngọn nến. Thổi 60 năm xa
Tôi đi qua đi qua...”
Con số “60 năm” đánh dấu một vòng hoa giáp, chị vẽ “Tôi đi qua đi qua...” câu thơ làm tôi cảm được chị vừa nhìn lại, như lặp lại từng nhịp bước chân, nhìn chặng đường dài của mình đã bước qua và chiêm nghiệm.
“Mừng trong tay ngày tháng vẫn đầy. Đong
Cụng hai vai đường dài gió biếc
Tôi đi qua đi qua…”
Chỉ vỏn vẹn hai mươi bảy chữ mà thu trọn cả một cõi người: có bồi hồi tuổi trẻ, có ấm áp tình yêu, có nỗi chạnh lòng trước tuổi tác; nhưng trên hết là niềm hân hoan được sống, được yêu, để cùng người bạn đời tri kỷ đi đến tận cùng đường dài, lời thơ êm nhẹ tựa gió bay...
Nắng non, lá thơm, trời xanh, hoa trắng. Điều ấn tượng tôi nhìn thấy ở bài thơ “Bóng Đôi”. Điểm đắt giá và nghệ thuật nhất của bài thơ nằm ở cách chị chơi đùa với các khái niệm “bóng tối” “bóng” và “ánh sáng”: “Bóng sáng” một kết hợp từ ngữ nghịch lý nhưng vô cùng tuyệt vời, sự giao thoa kỳ diệu giữa ánh sáng và bóng tối. Không có ánh sáng thì không có bóng, và bóng chính là bằng chứng cho sự tồn tại. “Bóng Đôi” của hai tâm hồn, hai bản thể quấn quýt bên nhau không còn mang màu đen đơn độc, mà đã được thắp sáng rực rỡ bởi ánh nắng tình yêu. “Bóng tối” tuy là sự vắng mặt của ánh sáng, nhưng trong không gian tâm tưởng, nó mang tính chất của một thực thể: đại diện cho những khoảng trống trong tâm hồn, những ký ức lắng sâu và những tổn thương chưa lành. Đây chính là vẻ đẹp thi vị của ngôn từ, các khái niệm đối lập không loại trừ mà tựa vào nhau để tôn vinh sự sống và tình yêu.
“Bóng tối ấy là đêm. Đã xa
Vườn cũ dấu chân vùi cỏ mục
Ai đi như mùa đông qua
Buông mình rơi. Vòng tay lá thơm
Ôm thân thể mùa xuân rạo rực
Hồng vừa nghe chín tới đôi môi
Che đầy nhau mảnh trời xanh mướt
Dưới tàn cây hoa trắng. Hoa bay.
Bóng đổ xuống. Ô bóng đôi. Bóng sáng”
(trich: bóng đôi)
Ngôn từ mềm mại, tinh tế, chạm vào thị giác, thính giác và nhịp thở. Màu xanh ẩn dụ xuyên suốt cho sự sống, hy vọng và chốn bình yên sau giông bão. Nhà thơ Nguyễn Thị Khánh Minh có sự can đảm tháo cởi, khát vọng “nhảy ra ngoài khung tranh” an toàn để phiêu lưu, chấp nhận cái cô đơn và cái đau bóc tách của sáng tạo trong phần một. Đến phần hai là sự say đắm, thả lỏng và tái sinh qua nhịp tản-thi-văn ngân vang, đắm mình trong nắng, hoa và tình yêu sau những dự cảm vô thường. Và ở phần ba, sự tịnh hóa, trở về chiều sâu nhân sinh nơi mọi tổn thương và “bóng tối” đi trong “bóng sáng” tự tại…
Với cái nhìn của riêng tôi. Đọc và chạm vào chữ là một hành trình tự chữa lành và thanh lọc tâm hồn. “Ngôn Ngữ Xanh” có sự trần trụi đớn đau nhưng cũng đầy dịu dàng tha thiết, mới và lạ trong hình thức trải nghiệm ngôn ngữ.
Nhà thơ Nguyễn Thị Khánh Minh đã đi một vòng tròn lớn: từ việc tự đan kén, dứt áo khỏi “bức tranh đẹp đẽ” an toàn, vượt qua dòng tản-thi-văn trong biến động của thân xác và ký ức, cuối cùng dừng trong cõi "bóng sáng" tự tại.
Tôi nghĩ khi thơ ca chạm tới biên độ tận cùng của sự giải thoát, ngôn ngữ không còn chịu nằm im trên giấy nữa.
Gấp trang sách, hương cỏ xanh và bóng sáng quấn quýt, điều gì đã qua và còn ở lại? Tôi bỗng thấy bất lực với ngôn từ…
Dường như tôi nhảy ra ngoài khung của ngôn ngữ.
SAN PHI
061026
Những dòng Tôi viết không mang dụng ý giải mã hay mổ xẻ tác phẩm. Đọc và ghi lại với mong muốn lưu giữ cảm xúc chân thật khi tôi trôi cùng “Ngôn Ngữ Xanh”. Người đọc thơ không phải để tìm kiếm một chân lý, có lẽ … đọc để chạm vào phần sâu nhất của chính mình đã bị lãng quên. Thơ vốn là một vùng mở vô tận. Viết xong, tôi đứng trước một khoảng lặng, ngôn ngữ lùi lại nhường chỗ cho sắc xanh đi tiếp. Tôi nghĩ khi bạn bước vào không gian giữa những sắc xanh, cũng như tôi sẽ bắt gặp một phần quen thuộc nơi phần đời của bạn, từng đi qua…
