Sunday, November 15, 2026

GIỚI THIỆU SÁCH MỚI


 VĂN HỌC PRESS
22 Agostino, Irvine, CA 92614 USA. Vmail: +1-949-981-3978
email: vanhocpress@gmail.com - Facebook: Van Hoc Press
 
Trân trọng giới thiệu:
 
 
NHỮNG MẢNH
HỒN HÀ NỘI
Ký sự
 
PHẠM ĐÌNH TRỌNG
 
VĂN HỌC PRESS xuất bản, 2026
 
 
Hai ký sự về những điều nhỏ nhặt thường ngày trong cuộc sống của một người lính mà mang dấu ấn lịch sử về một thời người dân Hà Nội và người dân cả nước phải trải qua những năm tháng đầy biến động can qua của cách mạng vô sản và nội chiến ý thức hệ. Cảm xúc trữ tình về những con người bình dị, về những sự việc nhỏ nhặt mà độc đáo chỉ có ở thời lịch sử đau thương, chỉ có ở cuộc nội chiến tương tàn trong lòng dân tộc Việt Nam giữa thế kỷ hai mươi.
– Phạm Đình Trọng (Trích Lời Mở Sách)
 
Những ký ức chiến tranh đau đớn đến nỗi hơn nửa thế kỷ trôi qua mà vẫn tưởng như vừa mới xảy ra ngày hôm qua. Những kẻ bị bánh xe Lịch sử nghiền nát, những người dân, người lính bé nhỏ, không chút tiếng nói, ở phía bên này hay bên kia chiến tuyến, luôn là nạn nhân, và nếu thể xác sống sót thì tâm tư họ cũng chẳng thể nào bình yên, không bị quấy nhiễu cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay trở về cát bụi. Nhà văn-người lính Phạm Đình Trọng là một người như thế.
– Trịnh Y Thư
 
@@@
 
Sách có bán trên BARNES & NOBLE
298 trang, bìa mềm, 6” x 9”, giá bán: US$25.00
Xin bấm vào đường dẫn sau:
 
Nhung Manh Hon Ha Noi | Barnes & Noble®
 
Từ tìm kiếm: pham dinh trong, nhung manh hon ha noi
 Hoặc liên lạc với NXB qua địa chỉ email sau để mua sách:
 
vanhocpress@gmail.com
 

 

Saturday, November 14, 2026

12 BÀI HAIKU

Nguyễn Đức Nhân
 
Tranh thơ Haiku
 
1.
Bạn muốn nhìn tôi khóc
tôi khóc trong mắt dân tộc Ukraina
hoa hướng dương  ngẫng cao đầu
 
2.
Cúi nhặt trái thông khô
nhìn sâu vào hình thù gai góc
thế giới nầy kỳ diệu biết bao
 
3.
Gió rừng thông vi vu
thổi nghiêng lời thầm thì phố núi.
giọt cà phê rơi  chiều thu
 
4.
Ngắt hoa dại bên đường
bạn bỏ lại con đường xưa ấy
nắng rơi chiều đại ngàn
 
5.
Nắng chiều đang đảo mắt
tìm  lại cánh hoa dã quỳ rơi
rơi  một thời xưa cũ
 
6.
Trong chờ đợi không màu
thời gian sẽ tiết ra  vị ngọt 
ngay  hiện tại đương là
 
7.
Nhớ nhà xưa, quay về
con chó ngớ ngẩn không nhận ra
sủa văng nắng trưa hè
 
8.
Mưa, cá rô mừng nước
nhảy lên bờ, tìm nơi sinh nở
nằm chết trong thế giới hiện tựợng nầy
 
10.
Trong gió mưa mùa hạ
đám trúc tơ mọc thẳng, thương hại
đám trúc già khòm lưng
 
11.
Chiều nhợt nhạt tà huy
bóng tối loang ra từ gốc cỏ
nghe lá cây thầm thì
 
12.
Niềm vui thật nhỏ nhoi
ồ, dạ lan chiết cành vừa nhú lá
đang thở  trong thế giới nầy
 
11/2026
NĐN
 

 

 

THƠ HUY TƯỎNG

 

 


Huy Tưởng và Tác Phẩm. Tưởng niệm Huy Tưởng. nhớ ngày nào ở
Quán Lục Huyền Cầm Đà Lạt, Cà phê Bà Lê Chân
và Quán Phố Hoài Sài Gòn

Cao xanh
Ồ cao và xanh
Cớ sao mãi đứng trên cành lắt lay?
Xuống đây
Cùng với heo may
Chiều thôi hắt bóng sẽ quay về trời…
Cao xanh
Và cao xanh ơi
Gặp nhau ta sẽ trao lời. Cố nhiên
Mây vàng hoặc chốn thần tiên
Cũng không giữ được ai trên đời này.
Sao ta lại phải về ngay
Khi chưa thả hết thơ đầy thế gian?
Nơi đây
           Khổ lụy nồng nàn!
HT
 

 


Friday, November 13, 2026

‘LANG THANG’ CÙNG KHÁNH MINH.

Đỗ Hồng Ngọc

 

Hạnh phúc thì không có ở cuối con đường nào cả. Bởi hạnh phúc chính là con đường. Nhưng phải lang thang trên con đường đó may ra mới bắt được hạnh phúc. Bởi nó huyễn ảo. Nó có mà không. Nó huyễn mà ảo nhiều khi khiến ta tưởng thiệt. Có khi phải nhìn bằng năm thứ con mắt (Ngũ nhãn) mới thấy, bởi nhìn bằng con mắt trần gian (nhục nhãn) thì thường thấy vậy mà không phải vậy. Phải nhìn bằng con mắt tuệ (tuệ nhãn) may ra. Một chàng thi sĩ, ngày ngày vội vã bước qua khu vườn mà không hề để ý một bông hoa thược dược bình thường bên bờ giậu cho đến một hôm thảnh thơi từng bước lang thang, thì mới chợt nhìn thấy cánh hoa thược dược bên hàng giậu kia đang mỉm một nụ cười như trêu chọc chàng và nó bỗng hát lên một lời thiên thâu kỳ diệu, chàng thi sĩ sửng sốt, chỉ còn biết sụp lạy cúi đầu. Bởi chàng đã vừa nhận ra Như Lai.
Đứng im ngoài hàng giậu/ Em mỉm nụ nhiệm mầu/ Lặng nhìn em kinh ngạc/ Vừa thoáng nghe em hát/ Lời ca em thiên thâu/ Ta sụp lạy cúi đầu. (Quách Thoại).
Cho nên Lang thang là hạnh phúc. Hay có thể khẳng định, con đường hạnh phúc là con đường lang thang, trong thời đại mải miết marathon hôm nay.
Khánh Minh lang thang vào trang Trịnh Y Thư thấy một bác sĩ phân tâm học, phá bung tiềm thức, để lộ ra những dặm đường tan tác… Và kịp nghĩ rằng chỉ cần ươm lấy một cành sen để có một cánh đồng sen bát ngát từ những bùn đất đã nghìn năm. Cho nên nhà thơ họ Trịnh đã không quên đặt một câu của thi sĩ Charles Baudelaire ở đầu tập thơ. “Hoài niệm chỉ là hình thức khổ đau mới…”
Khánh Minh lang thang vào những dòng chữ của Đặng Mai Lan để như thấy được tiền kiếp của mình, rồi với Đặng Thơ Thơ để nghe ra cái “phong khí” như một thứ hương bay cao, bay xa, thăm thẳm về một chốn nào.
 “Và tôi hối hả đi tìm tiền kiếp của mình. Sự tìm kiếm này có khác nào một giấc ngủ ngắn với cơn mơ dài cả một đời. Phải chăng mộng-thực đã làm nên đời sống tôi, nhưng đâu là ranh giới? Nhưng kiếp trước đâu phải trăm năm, ngàn năm. Chỉ một giờ đổi thay đã là kiếp trước.
Không biết đó có phải là Nghiệp không. Bởi một hẹn thề, một mong mỏi dằng dặc sẽ theo ta mãi, bất cứ ở dạng sống nào”.
Tuệ Sỹ viết trong Tổng quan về Nghiệp: “Thời gian đến, chúng sinh chín muồi; thời gian đi, chúng sinh bị hối thúc. Thời gian thức tỉnh chúng sinh…”.
Rồi khép lại hàng mi về cõi mộng
Như sương mai, như bóng chớp, mây chiều. (Tuệ Sỹ).
 
Tuệ Sỹ nói về Thơ: “đạt tới cõi thượng thừa của Thơ, như người học Thiền chứng chỗ Không tịch của Đạo; cái đó vừa khó vừa dễ. Học Thiền ba mươi năm, ba mươi năm đày đọa thân tâm, mà không thành. Phẫn chí, bỏ đi; bất chợt thấy một cánh hoa rơi, cõi Không tịch cũng hoát nhiên, đột ngột mở ra. Muốn cho lời thơ tuyệt diệu, thì phải là đừng gò ép, vừa Không và vừa Tĩnh. Tĩnh cho nên thâu tóm hết mọi vọng động. Không cho nên bao hàm vạn cảnh... (Tô Đông Pha, những phương trời viễn mộng, Tuệ Sỹ).
Từ núi lạnh đến biển im muôn thuở
Đỉnh đá này và hạt muối đó chưa tan...
 
Đỉnh Hymalaya cao vút kia giờ vẫn còn đọng nhiều hạt muối, và cả vỏ sò, vỏ ốc…  Còn dưới đáy Atlantic Ocean thăm thẳm nọ là những thành quách lâu đài bám đầy rêu rong!
Một hôm kia, Khánh Minh có dịp lang thang cùng bạn vào chùa Già Lam. “Chúng tôi được nghe và thấy Sư ngồi đàn, một Thiền Sư gõ trên phím những nốt nhạc âm vang lời kinh hồi hướng, một Nhà Thơ gõ trên phím những nốt nhạc của tâm hồn, Sư ngồi đó, Sư đang ở đó, như vừa mới đến, như vừa ra đi trong âm ba tiếng nhạc. Ôi, Như Lai đâu có đi có đến… Không gian thời gian như nhập lại một dòng trôi vi diệu…”
Buổi trưa ngồi nghe sư đàn
Trăm con lá rớt. Tình tang cõi ngoài
Mùa đâu hốt đã thu phai
Một phương viễn mộng. Đọa đày. Bao thu
(…)
Áo tỳ khưu. Dặm mỏi mòn
Trùng khơi. Hạt muối đó còn chưa tan
(NTKM)
ĐHN
(Sg 10.11.2026)

  

Wednesday, November 11, 2026

ĐỂ GIÓ CUỐN ĐI VÀ BAY TRONG GIÓ

Blowin’ in the wind
 
Tranh Đinh Trường Chinh

Blowing in the wind. Bob Dylan
 
How many roads must a man walk down
Before you call him a man?
How many seas must a white dove sail
Before she sleeps in this sand?
Yes, ‘n’ how many times must the cannon balls fly
Before theýre forever banned?
 
The answer, my friend, is blowin’ in the wind
The answer is blowin’ in the wind
 
How many years can a mountain exist
Before it is washed to the sea?
Yes, ‘n’ how many years can some people exist
Before they’re allowed to be free?
Yes, ‘n’ how many times must a man turn his head
Pretending that he just doesn’t see?
 
The answer, my friend, it is blowin’ in the wind
‘N’ the answer is blowin’ in the wind
 
How many times must a man look up
Before he can see the sky?
Yes, ‘n’ how many ears must one man have
Before he can hear people cry?
Yes, ‘n’ how many deaths will it take until he knows
That too many people have died?
 
The answer, my friend, is blowin’ in the wind
The answer is blowin’ in the wind...
 
Có bao nhiêu con đường một người phải đi qua
trước khi bạn gọi người ấy là người
Có bao nhiêu biển khơi một con bồ câu trắng phải bay qua
trước khi nó có thể ngủ yên trong cát
Vâng. Và bao nhiêu lần quả đạn pháo bay đi
trước khi nó bị cấm truyệt
 
Câu trả lời bạn ơi thả bay trong gió
Câu trả lời gió cuốn bay đi
 
Phải bao nhiêu năm cho một quả núi tồn tại
trước khi nó bị cuốn ra biển
và phải bao nhiêu năm cho những con người sống sót
trước khi họ được tự do
 
Vâng. và đã bao nhiêu lần một người quay mặt đi
giả vờ không nhìn thấy
 
Câu trả lời bạn ơi thả bay trong gió
Câu trả lời gió cuốn bay đi
 
Phải bao nhiêu lần con người ngước mặt nhìn lên
trước khi y thấy được bầu trời
Vâng. và đã bao nhiêu lần tai người phải lắng nghe
trước khi hắn nghe được tiếng khóc than
Vâng. và phải bao nhiêu cái chết xảy ra
trước khi con người thấy được bao nhiêu đồng loại đã chết
 
Câu trả lời bạn ơi thả bay trong gió
Câu trả lời gió cuốn bay đi
NXT
 
Về ca khúc Blowin’ In The Wind
Blowin’ in the Wind, được Bob Dylan viết trong vỏn vẹn vài chục phút tại quán cà-phê The Commons vào thời điểm bùng nổ Chiến tranh lạnh và chiến tranh Việt Nam, được xem như ca khúc phản chiến và tuyên ngôn nhân quyền hay nhất từng có. Nữ danh ca Joan Baez và Bob Dylan đã hát Blowin’ in the Wind trước hàng trăm nghìn người, tại sự kiện March on Washington for Jobs and Freedom -Diễu hành Washington cho việc làm và tự do vào ngày 28-8-1963. Ngày mà Mục sư Martin Luther King đọc bài diễn văn nổi tiếng I have a dream (Tôi có một giấc mơ), đánh dấu một bước tiến dài trong cuộc đấu tranh đòi quyền dân sự cho người da màu.
 
Bài hát có sức ảnh hưởng khủng khiếp, tạo ra một phong trào xuống đường lan tỏa khắp nước Mỹ. Song, Bob Dylan phủ nhận điều đó. Ông tuyên bố mình không có ý định gán ghép ý nghĩa phản kháng nào cho Blowin’ in the wind.
 
Vậy nhưng hơn một nửa thế kỷ đã trôi qua, những câu hỏi ông đặt ra vẫn nhức nhối cho đến tận bây giờ. Và người ta cũng giật mình nhận ra rằng: Bob Dylan hiếm khi đưa ra những phát ngôn, hay là cố gắng trả lời bất kỳ điều gì. Ông chỉ đặt ra những câu hỏi, khơi những mạch nguồn trong sâu thẳm con người bằng một thứ ca từ mê hoặc, vừa gần gũi lại vừa xa cách. Âm nhạc của Bob Dylan giống như mặt trời, đủ để chiếu sáng cả những tâm hồn tăm tối nhất. Có điều, để vươn lên thành một cây cổ thụ dưới ánh sáng ấy, cần phải là một tâm hồn có chiều sâu đủ để rung cảm trước nhân sinh muôn vàn biến hóa. Như Bob Dylan.
 
Viện Hàn lâm Thụy Điển, khi trao cho Bob Dylan giải Nobel... Văn học, đã nhận xét thế này: “Bob Dylan đã tạo nên những cách biểu đạt thi ca mới trong truyền thống âm nhạc vĩ đại của nước Mỹ”. Lời giải thích ấy giống như “đổ dầu vào lửa”. Một cách không chủ ý, Bob Dylan đã châm ngòi cho một cuộc tranh luận khủng khiếp về ranh giới của nghệ thuật. Phía ủng hộ cho rằng với lời của những bài hát đầy chất thơ như Blowin’ in the wind, Mr. Tambourine Man, The Times They are A-Changin’... Dylan hoàn toàn xứng đáng với Nobel văn chương. Phía phản đối vạch ra một ranh giới, và đứng trên đó mỉa mai ông. Nhà văn G. Pi-cun (Jodi Picoult) bình luận: “Chúc mừng Bob Dylan, thế là từ nay tôi cũng có thể thắng giải Grammy”. Tạp chí âm nhạc Slate viết: “Bạn không đến cửa hàng điện mua cam, cũng như không hỏi Bob Dylan khi tìm kiếm thi ca”.
 
Bob Dylan, như thường lệ, không cố gắng trả lời những thắc mắc của người đời. Ông không từ chối, nhưng cũng không đến gala để nhận giải. Trong bài diễn từ được đọc hộ tại lễ trao giải Nobel Văn Học, Dylan cũng chỉ viết đầy ẩn ý: “Nhưng, cũng như Sếch-xpia (Shakespeare), tôi thường xuyên phải bận rộn với việc đeo đuổi các nỗ lực sáng tạo, đồng thời đối phó với các vấn đề vụn vặt trần tục của đời sống: Nhạc sĩ nào là tốt nhất để sáng tác những bài hát này? Tôi có đang chọn đúng studio để ghi âm không? Bài này đã chọn đúng tông chưa? Một số thứ không bao giờ thay đổi, trong 400 năm qua.
 
Không một lần nào tôi có thời gian để tự hỏi “Các bài hát của tôi có phải là văn chương?”.
 
Vì thế, tôi cảm ơn Viện Hàn lâm Thụy Điển, vì đã dành thời gian để cân nhắc câu hỏi đó, và sau cùng, đưa ra một câu trả lời tuyệt vời đến vậy”.
 
Bob Dylan không từ chối một vinh dự mà người đời thèm khát, nhưng ông cũng tỏ thái độ rằng mình không quan tâm đến chuyện đó nhiều lắm. Và câu hỏi nhiều người đang cố giải đáp đồng thời tranh cãi quanh nó chưa bao giờ là câu hỏi cuộc đời của Bob Dylan.
 
Câu hỏi kiếp người 
Thực tế thì trong hơn 60 năm sự nghiệp lẫy lừng của mình, Bob Dylan có rất ít thời gian để nói về mình. 60 năm về trước, Dylan như thể bước ra từ hư vô, với một bài hát như thể được viết ra từ tiếng vọng của tâm thức. Ngay lập tức, ông trở thành biểu tượng mới, dù chỉ hơn 20 tuổi. Từ đó đến giờ, ông hầu như từ chối mọi cuộc phỏng vấn, không tiết lộ đời tư, xuất hiện trên sân khấu lúc nào cũng giản dị, với chất giọng khàn đục không bao giờ thay đổi. Bản thân Bob Dylan là một câu hỏi nhìn qua tưởng chừng đơn giản, nhưng để trả lời là điều không thể.
 
Thời gian trôi qua tưởng như đã vùi lấp tất cả, nhưng không. Gần đây, cùng với Joan Baez, Bob Dylan xuất hiện trở lại và Blowin’ In The Wind cùng nhiều ca khúc khác của ông lại được đón nhận nồng nhiệt. Trong đó có vang hưởng của Lời Bay Trong Gió.
NXT

BÀI THƠ MƯA

nguyễnxuânthiệp
 
Melanie Safka. Candles in the rain
 
mưa
những cuộc tình mù
trong thơ tôi
thoảng mùi hương. bão tố
 
chợt nhớ lại
những ngọn nến trong mưa
ở woodstock ngày nào
cách nay đã năm mươi năm
khi melanie safka
hát
candles in the rain
chúng ta quá gần nhau
không khoảng cách
máu chúng ta, cùng hòa chung. trong một vết thương
hãy đưa cao. những ngọn nến. trong mưa
hippie. ma túy. bùn lầy. tự do. hơi thở. và hòa bình
bức tranh siêu thực
 
và mưa
hạnh ơi
em có cùng tôi. đi trong mưa
cuộc tình mù. không ngọn nến
NXT

 

 


TIỄN ĐƯA LÂM CHƯƠNG & NHỮNG HỒI ỨC


Nhà văn Lâm Chương
 
Nhận được tin nhà văn Lâm Chương qua đời tại Boston hôm 4/11/2026.
Xin chia buồn. Mong hương hồn nhà văn Lâm Chương sớm an nghỉ nơi cõi vĩnh hằng.
 
Lâm Chương sinh năm 1942 tại Gò Dầu Hạ, Tây Ninh. Thuở nhỏ ông đi học muộn. Học xong trung học, ông một mình ra miền Trung, vừa học vừa làm nhiều nghề, rồi nhập ngũ khóa 24 trường sĩ quan Thủ Đức. Sau khi ra trường ông là sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng Hòa, phục vụ trong binh chủng Biệt động quân. Sau 1975 ông bị đi tù 10 năm. Đến năm 1987 vượt biên sang Hoa Kỳ, định cư tại Boston, tiểu bang Massachusetts.
 
Người ta thường chỉ biết Lâm Chương là một nhà văn, tác giả những tập truyện ngắn đặc sắc như Đoạn Đường Hốt Tất Liệt, Lò Cừ, Đi Giữa Bầy Thú Dữ…Ít ai biết ông còn là một nhà thơ, tác giả thi tập Loài Cây Nhớ Gió. Những bài thơ viết buổi khởi đầu văn nghiệp của Lâm Chương mang không khí chiến tranh và thoảng hương vị tình yêu. Ngôn ngữ thơ và hình ảnh trong sáng, dễ đi vào lòng người đọc.
Có thể nói thơ Lâm Chương cũng để lại dấu ấn của một thời kỳ văn học khi Miền Nam rơi vào chiến tranh với một lớp người trẻ đi vào lửa khói mang theo cả hồn thơ.”
 
Sau 1975, nhà văn Lâm Chương cũng đi tù cải tạo và bị giam ở trại Cẩm Nhân Yên Bái, cùng với Tô Thùy Yên, Nguyễn Xuân Thiệp, Huy Phương…
Lâm Chương có viết về những ngày ở trại tù Cẩm Nhân Yên Bái và bài thơ Đốt Lửa Nghe Sư Đàn
Ở đây có một sự đan xen thú vị giữa hai tác giả miền Nam. Thực tế, bài thơ "Đốt Lửa Nghe Sư Đàn" là tác phẩm của nhà thơ Nguyễn Xuân Thiệp, còn nhà văn Lâm Chương là người đã viết bài tùy bút hồi ức mang tên "Con suối và chiếc cầu treo" kể lại những kỷ niệm tại trại tù cải tạo Cẩm Nhân (Yên Bái).
Dưới đây là thông tin chi tiết về mối liên hệ này:
 
1. Bối cảnh chung tại trại tù Cẩm Nhân (Yên Bái)
    Sau năm 1975, một thế hệ văn nghệ sĩ miền Nam đã bị đưa ra các trại cải tạo ở miền Bắc. Tại trại tù cải tạo xã Cẩm Nhân (vùng Thác Bà, tỉnh Yên Bái), có một nhóm bạn văn nghệ sĩ cùng bị giam giữ chung gồm có: Nguyễn Xuân Thiệp, Lâm Chương, Tô Thùy Yên và Huy Phương.
Nơi đây là một vùng miền cao hẻo lánh, khí hậu mùa đông rét mướt cắt da cắt thịt, xung quanh là núi cao, suối sâu và rừng rậm.
 
2. Bài thơ "Đốt Lửa Nghe Sư Đàn" của Nguyễn Xuân Thiệp
    Vào một đêm mùa đông lạnh giá trong lán trại lợp bằng nứa tại Cẩm Nhân, ban quản giáo cho phép tù nhân đốt những đống lửa bên trong lán để sưởi ấm. Trong ánh lửa bập bùng, tiếng đàn thùng của một người bạn tù vốn là một nhà sư cất lên. Cảm xúc trước khung cảnh trần trụi và lạnh giá đó, nhà thơ Nguyễn Xuân Thiệp đã sáng tác bài thơ "Đốt Lửa Nghe Sư Đàn".
• Bài thơ mang bầu không khí u uẩn, rờn rợn của chốn rừng thiêng nước độc.
• Câu kết thúc nổi tiếng của bài thơ: “trăng lên rồi. hổ xuống cẩm khê” (Cẩm Khê là một địa danh thuộc xã Cẩm Nhân).
• Thời điểm đó, bài thơ này được coi là vô cùng "nguy hiểm", nếu bị quản giáo phát hiện thì tác giả có thể phải gánh chịu những hình phạt rất nặng.
 
3. Hồi ức của nhà văn Lâm Chương qua "Con suối và chiếc cầu treo"
 
Sau này khi định cư tại hải ngoại, nhà văn Lâm Chương khi đọc lại bài thơ của bạn mình đã viết bài tùy bút "Con suối và chiếc cầu treo".
• Trong bài viết, Lâm Chương chia sẻ rằng mỗi lần đọc "Đốt Lửa Nghe Sư Đàn", ông lại cảm thấy rờn rợn và như run lên vì cái lạnh của mùa đông Yên Bái năm nào.
• Ông hồi tưởng lại hình ảnh những người tù áo quần không đủ che thân, ngồi co quắp hơ tay bên đống lửa, thì thầm trò chuyện như hơi gió.
• Lâm Chương cũng nhắc nhiều về con suối mà Nguyễn Xuân Thiệp đưa vào thơ — con suối thiết thân, gần gũi chảy cạnh lán trại mà họ phải đi qua hàng ngày trong những năm tháng gian khổ đó.
Tóm lại, bài thơ mang tính biểu tượng về tình nghĩa đồng tù của Nguyễn Xuân Thiệp đã trở thành mảnh ghép ký ức sâu đậm, được nhà văn Lâm Chương lưu giữ và soi rọi lại qua lăng kính văn xuôi của mình nhiều năm sau đó.
 
Phân tích nội dung chi tiết bài thơ
1. Khung cảnh trần trụi và khốc liệt của trại tù miền Bắc
Bài thơ mở ra bằng nhịp điệu ngắt quãng, khô khốc với những hình ảnh thực tế đến tàn nhẫn: đốt lửa, lán suối, củi ướt, mưa trên đường núi. Từ ngữ bị bẻ vụn ra nhằm đặc tả cái đói, cái rét lạnh thấu xương và nỗi sầu miên man. Đêm mùa đông lán trại hẻo lánh hiện lên như một cõi âm u, nơi những người tù ngồi co quắp, xúm lại quanh đống lửa sưởi ấm, thì thầm những câu chuyện như hơi gió.
2. Tiếng đàn của vị sư — Điểm tựa tâm linh và nghệ thuật
Giữa không gian "thơ quỷ đọc lán sâu" (mô tả cuộc sống tù đày tối tăm, lay lắt), sự xuất hiện của tiếng đàn thùng từ một người bạn tù vốn là nhà sư đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện bài thơ.
• Tiếng đàn cất lên xua tan cái tù hãm, mở ra không gian bay bổng: có hương lá xanh, cánh chim soi trên đầm và mùa hoa mơ nở trắng non ngàn.
• Âm nhạc lúc này là phương thuốc cứu rỗi linh hồn, đưa những con người đang bị đày đọa tạm quên đi thực tại nghiệt ngã để tìm về cõi thanh cao, tự do của tâm tưởng.
3. Cái kết rợn ngợp đầy ám ảnh
Khi tiếng đàn dứt, thực tại lập tức ập về một cách lạnh lùng: bếp rụi. lửa riu. âm đàn dứt. Điểm đắt giá nhất nằm ở câu kết: "trăng lên rồi. hổ xuống cẩm khê."
• Ý nghĩa tả thực: Vùng Cẩm Nhân, Yên Bái thời ấy còn hoang sơ, rừng rậm bao quanh, việc đêm tối có thú dữ như hổ xuống suối (Cẩm Khê) tìm nước hay săn mồi là một nỗi sợ có thật.
• Ý nghĩa tượng trưng: Hình ảnh "hổ xuống" mang không khí rờn rợn, u uẩn, đại diện cho những hiểm nguy rình rập, sự khắc nghiệt của số phận và bóng tối của hoàn cảnh có thể nuốt chửng con người bất cứ lúc nào khi ngọn lửa vừa tắt.
Bài thơ dùng thể thơ tự do với các dấu chấm phá cách, tạo ra một cấu trúc hội họa bằng ngôn từ — vừa có cái lạnh lạnh của đá núi, vừa có cái ấm nóng của bếp lửa, và kết thúc bằng cái lạnh lẽo của ánh trăng và bóng vuốt cọp hoang. Đó là lý do nhà văn Lâm Chương chia sẻ rằng, mỗi lần đọc lại tác phẩm này của Nguyễn Xuân Thiệp, ông lại thấy xương tủy mình run lên vì những ký ức sống động năm xưa. NGUYỄN & BẠN HỮU
 
Con suối và chiếc cầu treo
LÂM CHƯƠNG
 
(trích đoạn)
Nhà thơ Nguyễn Xuân Thiệp có bài Đốt Lửa Nghe Sư Đàn. Đọc lên cứ nghe rờn rợn. Nó gợi lại trong tôi một nơi chốn quen thuộc. Không gian, thời gian của những mùa đông rét mướt, áo quần không đủ che thân. Đêm đông trong lán trại lợp bằng nứa, lạnh quá không ngủ được, tù ngồi hơ tay bên đống lửa. Tiếng nói chuyện thầm thì như hơi gió. Tâm sự tràn trong đêm khuya. Thỉnh thoảng nghe tiếng mang mển "béc" ngoài đồi tranh cô quạnh, tiếng kêu buồn héo cả ruột gan.
 
đốt lửa. chừng như người qua khe
mùa đông tím những nương mưa
đốt lửa bên trong lán suối
mưa. mưa trên con đường núi
có ai tìm vầng trăng mọc khuya
rét. đói. sầu miên. đất. đá. gỗ
đầm sấu hoang. lau thắp. bến chờ
 
lửa đã cháy. cháy trên củi ướt
tù ngồi hơ tay nghe cổ tích
chuyện Đường Huyền Trang đi thỉnh kinh
bỗng trong đêm rộ tiếng ai đàn
lửa củi soi nhà sư mặt ốm
kể từ sư rũ áo đi đày
cái tâm mây nổi. trăng thiền đạo
cuộn cuộn trường giang sóng lục đầu
đầm cỏ nước in thân cò vạc
bắt cua. vồ nhái. ngày qua ngày
đêm đêm ôm đàn trong xó tối
 
năm ngón tay gầy. tiếng thổ cầm
sư ngồi đàn như cây trăm năm
lửa cháy xèo xèo mùi nhựa ngái
khói tỏa mù khe. màu cỏ rối
dạo đàn. mưa thu rơi trong trăng
tiếng mau. chim bay qua mùa đông
đàn ánh thép xanh. gươm phạt trúc
gỗ nổi. đá lăn. trâu bứt gốc
hồn u. mả tối. đây là đây
rạng tiếng Ngư Dương thơ quỷ đọc
lán sâu. bếp ảo. lửa đào lay
 
cây đàn gỗ xưa như mặt trăng
năm ngón tay gầy như chim ưng
bật dây. rỏ máu hoàng hôn rừng
gọi những mùa đi không trở lại
đàn qua. tiếng buồn trong lau sậy
gió thu đưa võng. ai chờ ai
đêm cẩm khê. đàn trong u độc
 
người nghe đàn khơi đỏ lửa khuya
tóc râu tiền kiếp đầm hơi mưa
bỗng thấy sân nhà cây sứ gãy
năm cửa ô quan ngấn lệ mờ
những nẻo chiều sương người rách rưới
những mái nhà mưa xoi nắng rọi
lọ rơi. sành vỡ. lục cục âm
khuya rồi. ai đẽo gỗ huỳnh đàn
ửng sắc hoa gầy trên áo quan
 
sư bỗng ngừng đàn. nhìn đống lửa
gốc cây cháy như đầu thiên cổ
huyễn huyễn củi tàn màu kinh xưa
mặt đất chừng qua cơn mộng dữ
nên ngón tay gầy như ngó sen
hơi đàn trôi trong hương lá xanh
đàn ngân. cánh chim soi trên đầm
mùa hoa mơ nở trắng non ngàn
từ trong động ấy giờ trăng mọc
ánh trăng chảy vàng trăm cửa song
 
bếp rụi. lửa riu. âm đàn dứt
trăng lên rồi. hổ xuống cẩm khê
 
Nguyễn Xuân Thiệp thai ghén và làm bài thơ này từ năm 1977 đến năm 1988. Mười một năm ròng rã, dốc hết tâm huyết cho một bài thơ đầy nội lực. Hèn nào đọc lên, tôi thấy như mình đang sống trong căn lán ẩm thấp vào một mùa đông lạnh ướt xưa kia. Anh Thiệp cho biết, đã từng ở trong cái trại có con suối chảy sát ngoài hàng rào. Trước cổng trại, chếch về phía bên trái, sát chân núi có một ngôi nhà sàn. Nhà núp trong cây.
 
Những buổi sáng lành lạnh trời còn mù sương, đến thật gần mới thấy ngôi nhà hiện ra trong làn sương đục. Cảnh đẹp như tranh, mơ hồ như ngôi nhà trong cổ tích. Hóa ra, cái trại Nguyễn Xuân Thiêp mô tả, chính là trại Tô Thùy Yên và tôi từng ở đó. Vậy mà không ai biết ai. Trên cõi nhân gian có lúc người ta đi thật gần nhau, cùng sinh hoạt như nhau, nhưng người nào cũng giấu mình bằng chiếc mặt nạ. Một lúc nào đó, vất chiếc mặt nạ đi, nhìn nhau cười xòa.
 
Trong Đốt Lửa Nghe Sư Đàn, Nguyễn Xuân Thiệp có nhắc đến con suối, đốt lửa bên trong lán suối. Cuối bài, kết thúc bằng trăng lên rồi. hổ xuống cẩm khê. Cẩm Khê là một địa danh thuộc xã Cẩm Nhân. Xã ở miền cao, có nhiều suối mùa. Nhưng con suối thiết thân gần gũi với chúng tôi ngày ấy là con suối Nguyễn Xuân Thiệp nói trong thơ. Bây giờ, đọc thơ anh, tôi cảm giác như cái lạnh còn thấm tới xương, và còn mường tượng được cái không khí u uất trùm lên lán trại vào những đêm khuya nghe cú rúc. Tiếng cú như tiếng ma kêu sầu thảm, báo điềm có kẻ tử vong…
LÂM CHƯƠNG