PHAN TẤN HẢI, BÊN TRỜI NGỒI VIẾT…

NGUYỄN THỊ KHÁNH MINH

 

Phan Tấn Hải. tác phẩm

 

Mở đầu tuyển tập Đuổi Bắt Một Mùi Hương*, là bốn câu thơ:
 
Bên trời ngồi viết
tóc rối như mây
quê nhà mờ mịt
chữ lạnh đôi tay.
 
Tôi rất thích hình ảnh, bên trời ngồi viết, có lẽ bởi cái vô định của không gian, và vô cùng điểm xô đẩy nhau trên dòng thời gian, cái ẩn chủ thể của viết, của tóc rối, của lạnh đôi tay trong không khí bài thơ này.
Bên trời là ở đâu? Phía bên kia một nơi đã chia xa?
Phía quê nhà mờ mịt, tức vẫn còn đó nhưng chẳng phải cùng ta nữa…
Chỉ còn tóc rối quyến luyến vào chập chùng mây, để như ai xưa nhìn mây là nhớ nhà? Hai hình ảnh bật khởi lên, như nhân duyên giữa tóc và mây. Và cái neo để nối, là chữ. Và dư âm để lại là lạnh. Một nỗi lạnh của cô độc. Không khép lại. Không hứa hẹn.
Cứ như, Bên trời ngồi viết đã từ nghìn năm rồi và, viết là một biểu tượng của tồn tại trường cửu. (-hay một tồn tại cuối cùng-?)
Tôi cũng được hiểu theo nghĩa siêu hình, quê nhà kia là một vẫy gọi mầu nhiệm của tâm, và chữ là những bước tìm trở lại bản tánh.
 
Trong một bài viết trước đây, tôi đã xem Người Tới Như Mộng** là biểu tượng siêu thực của nhà văn Phan Tấn Hải. Và lúc này tôi lại thấy biểu tượng ấy gặp gỡ một cách rất thú vị với hình ảnh bên trời ngồi viết. Có gì đó ngẫu nhiên kết hợp một cách thơ mộng, -Người tới như mộng bên trời ngồi viết - và dường như nó cắt nghĩa mọi can cớ huyễn ảo của không gian và thời gian cùng nhân vật trong không khí truyện của Phan Tấn Hải.
 
Nhà Văn, Nhà Thơ, Nhà Báo Phan Tấn Hải, cũng là Cư Sĩ Nguyên Giác. Những tác phẩm của cư sĩ Nguyên Giác đã chứng tỏ được giá trị và lợi ích của nó về cả hai mặt Phật Học cũng như Văn Học. Ở đây tôi chỉ muốn nói đến một Phan Tấn Hải, nhà văn, nhà thơ, người nhìn cuộc đời qua lăng kính mẫn cảm của trái tim nghệ sĩ.
Nhân vật “Tôi” của ông, nhìn, nghĩ, phản ứng, như có gì ngây ngô, nhà thơ Nguyễn Lương Vỵ đã dùng chữ này khi nói về ông “ngây ngô một cách khiến người ta phải nhìn lại mình.” Một ngây ngô không dễ gì mà có nếu không có tâm thiện, tính lành, một nếp nghĩ, biết, trong sáng, một lối hành xử của người có sức mạnh của tu tập, nội lực của tri thức. Một Ngây Ngô viết hoa mà nghĩa của nó đẹp như nghĩa của Ban Sơ.
Tôi không thể cắt nghĩa vì sao tôi gắn cái hình ảnh Người Tới Như Mộng với Phan Tấn Hải. Tôi nói thế có gì sai với một người tu hay không tôi không biết, nhưng tôi có sự yên tâm, lâu rồi, trong một e-mail gửi cho tôi và Nguyễn Lương Vỵ, ông nói, “Cho nên rồi cũng phải bỏ hết tham sân si (hiểu là sẽ tới lúc bỏ hết truyện, thơ?) để về ngồi tụng kinh, thí dụ ngồi uống café với hai bạn sáng mai cũng là tụng kinh vậy”. Vâng, nếu xem được tất cả việc ta đang làm đều là tụng kinh thì đó là hộ pháp ngăn ta làm, nghĩ điều bất thiện. Trực cảm lúc mới gặp ông, Im lặng đến, Rồi lặng lẽ về. Cái cười hiền lãng đãng, ánh mắt như vừa khép lại niềm vui, không khí của lời có cái gì trang nghiêm.  Hình ảnh ấy nó thiện mỹ làm sao, ý tứ ấy nó đánh thức cái tâm ban sơ người ta đến vậy. Thế nên lời đã cảm động được người đọc.
 
Đuổi Bắt Một Mùi Hương là một tuyển tập gồm 33 truyện, không gian của nó được đặt dưới cái nhìn trầm tĩnh, thái độ yêu người yêu đời với lòng nhân ái, trắc ẩn, và thơ mộng. Nhà văn Phan Tấn Hải nói: Tôi viết để tan ra… và tôi đã nương theo đó để đọc bằng cách tan vào tâm cảnh ấy, để thấy để nghe được mùi hương của chữ, của hạnh phúc cùng đau khổ của kiếp nhân sinh, để thấy sự không ngừng đối diện với vô thường qua nghệ thuật ném tất cả vào mộng để nhắc nhớ phù du. Và nhắn nhủ người đọc, trước khi đọc:
 
… xin hãy nhớ rằng tất cả những gì được thấy và được nghe, trong tận cùng là vắng lặng và rỗng rang. (trang 312)
 
Cấu trúc truyện của nhà văn Phan Tấn Hải được định hình qua lăng kính giấc mơ và nhãn quang Phật học, trong đó, theo tôi, có sự hiện diện cả hai khái niệm Hiện Thực Huyền Ảo và Hiện Thực Huyễn ảo.
 
…Tôi tin vào phép lạ, bởi vì cuộc sống tự nó đã là phép lạ… (trang 22) … tôi tin sâu vào nhân quả, và đã quá sợ hình ảnh luân hồi bất tuyệt trong vô minh…” (trang 73)
… Tôi chỉ viết lên những dòng chữ như thả lên những cánh chim trong tâm mình cho bay qua bầu trời văn học… Độc giả sẽ quên hết những chữ tôi viết, và sẽ chỉ còn nhớ rằng tôi đã đem truyện cổ tích vào đời thường, để làm cho cuộc đời đẹp hơn. Và đó sẽ là hạnh phúc của người viết và của người đọc.
Ông kết hợp giữa thực tế đời thường và kỳ bí cổ tích, chấp nhận một thực tại đa dạng, xem phép lạ, đời sống tâm linh như một phần của thực tại, đây là những yếu tố của hiện thực huyền ảo.
 Và, … Nơi chữ sẽ hóa thân trở thành những truyện cổ tích cho những người của mai sau…  Có phải là kim chỉ nam cho sự sáng tạo của ông?
 
Cũng từ cảm nhận: … “Từ lâu rồi anh vẫn thấy mọi chuyện trên đời chỉ là những giấc mơ thôi... (trang19) khiến truyện của ông hư hư thực thực, thời gian thì phi tuyến tính, cái hấp dẫn là bắt đầu từ mấu chốt thực, rồi lan man đi vào mơ, rồi tan như ảnh ảo, đó là không khí của hiện thực huyễn ảo.  Mơ thực đan xen nhau hay tới mức mà người đọc cảm thấy cái huyễn đó thật hợp lý để thắt mở cốt truyện, tạo nên một ấn tượng hết sức mong manh lẫn lâu dài về những thứ mà ta biết là không thuộc về, nhưng cũng không bao giờ mất đi. Như mùi hương ẩn mật, như vạt nắng sớm trong lời kinh Pháp Cú.
 
Phan Tấn Hải có một bút pháp không bút pháp, chỉ giản dị như nghĩ tới đâu thì kể tới đó, uyển chuyển theo cảm xúc, suy tư lúc đang viết, khi thì tả chân, khi thì nghị luận, khi thì tình cảm tinh tế trong diễn tả nội tâm nhân vật, hấp lực ở chỗ chữ vô cùng bình thường nhưng sức chở thì sâu xa, độc đáo, khiến ông có phong cách vừa triết lý vừa trữ tình.
Đọc hết 33 truyện trong tập truyện này, tôi cảm giác người viết như đang vẽ hình trên cát, rồi xóa đi, cứ thế, vẽ hoài. Rốt rồi chính người vẽ cũng tự xóa mình, như con sóng vừa đi vừa xóa dấu vết…
 
Mỗi truyện là một kiếp sống tôi đã đi qua. Tôi sinh ra trong cốt truyện, sống trong từng dòng chữ, và rồi tan biến khi câu chuyện khép lại…
 
Trong giới hạn của vốn liếng tri thức, tôi giản lược mình chỉ với tư cách một người đọc bình thường để được tung hoành với cảm xúc riêng khi đọc truyện của ông, và tất nhiên không tránh được niềm hâm mộ chủ quan.
 
VẾT SON ƠI, QUÊN NHAU LÀ CHUYỆN KHÓ (truyện thứ 4, trang 41)
 
Sáng nay, trong cái vươn mình khoan khoái của cây lá sau trận mưa, trong phơi phới của tấm lòng chờ đón, tôi trang điểm, mẹ tôi bảo, môi con nhợt nhạt lắm, nhớ tô chút son. A, màu son, nó làm mặt mũi phụ nữ tươi tắn, và không ngờ nó là một vệt sáng lung linh trong dòng sông tâm hồn của ai kia trong câu truyện này, một truyện có cấu trúc của hiện thực huyền ảo, nó mang chất cổ tích.
 
Đó là phép thuật và bí ẩn, nơi tận cùng ẩn giấu của đời sống đời thường là những thế giới kỳ diệu của tâm hồn (Lời thưa).
 
Kiểu gió thoảng của mối tình -nếu có thể gọi như thế- hai nhân vật trong đó là ngọn gió đầu mùa chứa đầy năng lượng của sự bắt đầu và thốc tới tâm hồn ta với vận tốc trực cảm. Khi đọc xong đoạn cuối, cảm xúc như một dòng sáng xẹt qua tim, mà niềm cảm động thì ngân nga dằng dặc. Cái buồn, mất, xa, không tồn tại trong tâm người viết, chỉ là ngay lúc đó ông nói về một tâm trạng hiện hữu.
 
… Tôi không nhận được tin gì về nàng nữa, từ đó. Tôi vẫn cầu nguyện cho nàng khi bắt
đầu các buổi thiền tập hàng ngày. Và biết rằng, sẽ rất lâu, sẽ còn rất lâu, hình ảnh nàng mới nhạt đi trong tâm mình. Kể cả vết son. (Tr.50)
 
Chuyện của vết son kết thúc như vậy. Nhưng hãy nghe cái ban đầu của họ.
 
… Suýt nữa là quên nói bí mật này: tôi thích nhất là nhìn thấy hình ảnh “con bé Mai” khi làm xong các thứ, là đứng dậy nơi sàn xi-măng, nghiêng người, một tay túm nơi đầu gối hai ống quần, và tay kia cầm chiếc thau nhỏ múc nước tưới vào hai bàn chân rồi chải hai bàn chân vào nhau cho sạch cát đất.
… Sau này đọc Kinh Phật, tôi nghĩ ra rằng chuyện mình ưa ngó hình ảnh nhỏ Mai nghiêng người rửa chân được sách gọi là “tùy phiền não” -nghĩa là, niệm cứ khởi đi, khởi lại về một thứ gì đó. Những khi nhớ ra như thế, tôi lại như mỉm cười, khi nghĩ rằng, có thể, và có lẽ, nếu một hôm nào đó, tôi đưa tay nắm lấy bàn chân của nàng, và khi tay nhận ra bàn chân nàng đầy xương xẩu gầy gò, hẳn là sẽ không bao giờ khởi lên các thứ hình ảnh như thế nữa… (trang 46-47)
… Hình ảnh cô bé chân trần nhảy cò cò ngoài sân cũng hiện lên trong đầu tôi. Tôi tự nhủ, có lẽ, người ta không cần tới thuyền để qua dòng sông sinh tử đâu, cứ mãi nhảy cò cò trong chiếc sân cát tuổi thơ cũng sẽ qua bờ. Tôi nghĩ thế, nhưng không chắc là Phật pháp có ý nào như thế. Chỉ có điều khó hiểu, vì sao những bước nhảy cò cò cứ mãi in sâu trong hồn mình như thế. (trang 50)
 
Tôi thấy lòng mình nhẹ hẳn đi. Dường như quá khứ và hiện tại nối nhau chỉ vài bước nhẩy cò cò con trẻ, nắng thời ấy đem cả thủy tinh đi theo, cổ tích hóa mọi điều, hư vô hóa hết thảy, kể cả không gian một tiệm kem ở Pasadena,
 
… Từ pháp hội Pasadena tới khi tôi viết những dòng này cũng đã mười mấy năm rồi, nhưng hình ảnh nàng vẫn đôi khi thoang thoảng hiện trong mơ, trong trí nhớ tôi mơ hồ như khói, phả lên một cặp môi son không đầy đặn, và đôi mắt nàng đầy các nỗi xao xuyến về cuộc đời… (trang 42) - Chưa thấy cái tả nào về đôi mắt đẹp như vậy.
 
… Tôi chợt thấy một sợi tóc bạc bên viền tai bên trái của nàng … Tôi nhìn vào mắt nàng, nói như thì thầm rằng đây là thơ Neruda nhé, -Tình yêu thì quá ngắn, quên nhau lại quá dài- ... … Tôi lại thấy vài sợi tóc bạc trên đầu Mai. Tôi tự thắc mắc, không lẽ chỉ trong vài phút, tóc bạc mọc nhanh như thế; hay hồi nãy, mình nhìn nàng không kỹ... (trang ‘48)
 
Ngẩn ngơ, tự hỏi thời gian nào họ ngồi với nhau, và thời gian nào để sợi tóc bạc đi? Hồi nãy là hồi nào… Chi tiết mang mang vô tuyến tính của thời gian này khiến cả câu chuyện cũng có khí của hiện thực huyễn ảo.
 
… Tấm thiệp chỉ có hình một dòng sông, và chiếc ghe không người đang neo nơi bờ…
.
… Tôi nhìn dòng sông mở ra trên tay nàng… Ôi sao hình ảnh đẹp, lạ và thơ đến vậy, dòng sông của đất trời bỗng lung linh trên lòng bàn tay nhỏ, hữu hạn và vô hạn không biên giới để biện biệt nữa.
 
Thế còn, dấu son môi?
 
… Mai đưa tấm thiệp lên môi nàng, in làn son trên môi vào trang trắng trong thiệp, rồi đưa cho tôi. Tôi cầm thiệp, chưa kịp nhìn kỹ, đã thấy nàng quay lưng, bước vội ra ngoài cửa tiệm sách. Tôi nói vói theo, để anh tìm tập thơ cho Mai đã... nhưng nàng đã mất hút ngoài cửa. Tôi cầm tấm thiệp có vết môi son, tới xếp hàng nơi quầy, chờ trả tiền. Khi bước ra, nàng đã như biến vào hư vô. (Tr.49)
 
… nàng đã mất hút ngoài cửa… nàng đã như biến vào hư vô…, không gian ấy là ẩn hiện của màn sương, và thời gian chỉ còn thỏ thẻ sự hiện hữu của nó nơi vết son…, nhưng tôi biết nó sẽ theo con thuyền trôi vào con sông tâm hồn kia, cho dù, vâng, cho dù …Sau này, tôi cứ lo mãi, hình ảnh đẹp của đời này tràn ngập trong trí nhớ của mình, làm sao tu giải thoát nổi. (trang 44)
 
… Tôi hiểu điều này, và có lẽ kinh cũng nói nơi nào đó: khi đi bộ với nàng trên phố Pasadena, tôi không ôm nàng, không hôn nàng vì ngờ ngợ như có ai ngăn cản, hẳn đó là vị hộ pháp hộ giới. Vì với người phát tâm xuất gia như nàng, có khi chỉ một nụ hôn cũng có thể kéo nàng đi chệch thêm nhiều kiếp sau.
… Ánh đèn trên phố Pasadena vẫn hắt mãi trên trí nhớ của tôi…
… Tôi không nhận được tin gì về nàng nữa, từ đó. Tôi vẫn cầu nguyện cho nàng khi bắt đầu các buổi thiền tập hàng ngày. Và biết rằng, sẽ rất lâu, sẽ còn rất lâu, hình ảnh nàng mới nhạt đi trong tâm mình. Kể cả vết son.  (trang 50)
 
Câu chuyện làm tôi mỉm cười và mơ mộng, đọc xong tôi chỉ biết ngó lung vào ngõ nhỏ đang cong lên theo con gió lạnh cuối mùa. Cơn gió đầu mùa của họ cũng dường như tiên cảm một điều, tôi và Mai hệt như các nhân vật trong cuốn truyện cổ tích nằm ở các trang cách biệt, khi trang sách này mở ra, là trang sách kia khép lại. Nhưng tiếng động những trang sách là âm vang của đời người, và lặn vào trong tĩnh lặng của thời kinh sớm…
 
MÀU NẮNG RỰC SÁNG (truyện thứ 6, trang 63)
 
Một ngày chan chứa nắng sau ba hôm mưa dầm, nắng, trông lại càng mới dù lúc nào nó cũng mới, trong một tản văn tôi viết năm 2012 về nắng ở miền nam Calif., “cái mùi nắng ấy như ngọn rễ non cho tôi bám vào vùng đất còn đầy xa lạ này… ngày đầu tiên đến đây tôi nhớ mình đã thốt lên, y chang nắng ở nhà, .một niềm vui rộn ràng, con đường mình đang bước tới là một nối dài từ nơi mình đã chia xa… có mùi nắng quen quen…
 
Thật là đồng điệu làm sao khi tôi đọc Màu Nắng Rực Sáng của Phan Tấn Hải, lòng tôi vui kể gì -mượn câu của ông, cái duyên của văn chương Phan Tấn Hải nằm trong những câu chân chất kiểu này-.
 
… Tôi đã ưa thích màu nắng ở quê nhà từ những ngày thơ ấu… Màu nắng Sài Gòn đó vẫn còn rực rỡ mãi trong tôi… (trang 63) Tôi nghĩ trái tim phải đầy thiên nhiên tính thì mới cảm được trọn vẹn ý tình của nắng mưa trời đất.
 
… … Tôi ngây ngất nhìn màu nắng, và rồi nhìn thẳng vào mặt trời - chói kinh khủng, chẳng thấy gì … Lúc đó mới biết, tôi chỉ có thể nhìn được màu nắng trên mọi thứ khác. Lúc đó, tôi đã thấy rằng có một cái không thấy được, nhưng nó là cái làm cho mọi thứ hiện lên…
…Tôi vẫn nhớ màu nắng như dường nghiêm trang hơn trong sân trường, như dường
ngả nghiêng đùa cợt trên các lối đi xe đạp chen nhau khi tan trường, như dường loang vữa tường rêu ở các hẻm Phố Tàu gần nhà tôi, và cũng như dường nhảy múa dịu dàng trên mái tóc mấy cô nữ sinh trường Bác Ái đi xe đạp trên đường Nguyễn Trãi.
… tôi thấy nắng chói thật đẹp trên các tường vôi ngả vàng của tường phố, và thấy lòng mình như chết trong màu nắng... (trang 63)
… Nghĩa là, một tuổi thơ của tôi ngập nắng, lòng cực kỳ hồn nhiên, và các phố Tàu Sài Gòn -nơi vẫn quen gọi là Chợ Lớn- là một phần đời của tôi, một mảng da thịt tim óc của tôi. Đó cũng là lý do sau này, khi từ Virginia về thăm Quận Cam, nhìn thấy màu nắng trên các hè phố Bolsa …. Tôi biết rằng, tôi yêu màu nắng này. Tôi thấy ngay lúc đó, rằng tôi sẵn sàng ngồi trên ghế đá ở phố Bolsa, chỉ để suốt đời ngồi nhìn nắng thôi. (trang 66)
 
Giống y cảm giác của tôi lần đầu nhìn nắng ở Bolsa này. Tôi hiểu thấm cái chết trong màu nắng, cái khựng lại sững sờ, cái sẵn sàng suốt đời ngồi nhìn nắng, và tôi bâng khuâng, có phải trong màu nắng ấy âm ba tiếng guốc lấp lánh nắng tuổi thơ, tiếng chân nhảy cò cò thánh thót nắng? Có lẽ..., nên chủ thể đã, lòng cực kỳ hồn nhiên…
Tôi cho rằng với hồn nhiên ấy cộng với trải nghiệm của tu tập, đã khiến ông có thói quen sống được hạnh phúc bất cứ lúc nào. Hơn nữa ông có niềm tin vào bản thân, chân thật nhìn mình, và sống từng phút giây với tất cả cảm xúc trọn vẹn của Tinh Thần lẫn Giác Quan. Điều này rất gần với quan niệm của văn hào Lâm Ngữ Đường, -Hạnh Phúc của ta thuộc về cảm giác... Một thứ triết học cao thượng phải tạo được cho ta niềm tin vào cái cơ quan đẹp đẽ, nơi tiếp nhận cảm xúc, là cơ thể ta đây. (Sống Đẹp- Nguyễn Hiến Lê dịch)
Hãy nghe Phan Tấn Hải cho ta thấy niềm tin ấy:
 
… Tôi ưa thích những buổi sáng ở đây, cả buổi trưa, buổi chiều, buổi tối. Ngày và đêm là một phần cơ thể tôi… … có khi lang thang đi xe đạp quanh phố phường, để nghe đủ thứ âm vang ngôn ngữ và tiếng xe, tiếng hô phụ ky, tiếng gõ hủ tiếu, ngấm vào da thịt tôi….    Không phải tôi nghe bằng tai đâu. Tôi nghe bằng cả da thịt, nghe bằng mắt, nghe bằng mũi, nghe bằng trọn cả gân xương tóc tai da thịt… và cứ mải mê thấy cuộc đời ngấm lạnh vào da mình, mà lòng như say hương đời. Tôi yêu thích cuộc đời này biết là bao nhiêu. (65,66)
…Tôi vẫn giữ tay nàng, đây là lần đầu tiên chạm vào thịt da nàng. Xiết tay thật chặt rồi buông ra, tôi cảm được những luồng điện chạy trong tay … Tôi hít thở gió đêm, hạnh phúc ùa vào người, cả thế giới của trăng sao của cây lá vi vu của đèn đêm phố vắng tan vào da thịt… (trang 115)
… Thức dậy, pha ly cà phê hoặc trà, và ngồi nhâm nhi lúc bốn hoặc năm giờ sáng. Giây phút này hình như tai mắt tinh tường hơn. Không phải để thấy gì hay nghe gì cụ thể, nhưng nơi đây và giờ này như dường thịt da cảm nhận cuộc đời nhạy hơn. Những năng lực cuộc đời có thể chạy rần rần trên tay, trên chân, và có vẻ như là chúng ta đang đưa tay sờ chạm lấy cuộc đời… Vào lúc sáng sớm, hít thở vài hơi sâu vào người thì sẽ thấy và xúc chạm được dòng sông biến dịch của cuộc đời… ( trang 120,121)
… Đêm đó, trong khi ngồi thiền, đôi mắt cô ta hiện ra… Tôi mở to mắt, nhìn vào bức tường trắng trước mặt, tôi có cảm giác như thấy được mùi hương. Thấy được mùi hương? Tôi tự hỏi, tại sao lại có cảm giác thấy được bằng mắt...(trang136)
… Họ cảm được thời gian như đang trôi qua trên làn da của họ, như nhìn được, như sờ được, như nắm bắt được. Hai anh em im lặng cảm nhận hạnh phúc...( tr.233)
 
Hầu như truyện nào trong tập sách này ta cũng đều bắt gặp những phút giây cảm nhận cuộc đời và hạnh phúc kiểu như thế. Giác Quan khiến tâm trạng vui vẻ hay u buồn và Cảm Xúc Tinh Thần đưa đẩy hay chế ngự để thân xác có trạng thái dễ chịu. Tiếp cận với thiên nhiên và cuộc sống đầy sinh động như thế, nói theo thiền giả Stephanie Jl Rueeell, đó là “tâm thiền tận hưởng thực tại”. Điều này khiến Phan Tấn Hải diễn tả khi tán thưởng, khi thụ hưởng vui buồn, đều mang cốt cách tao nhã của văn chương, vừa có cái rung động hiện thực rất gần gũi của giác quan.
 
Suýt nữa là tôi quên kể câu chuyện tình. Ở những truyện có thể xem như truyện tình thì dường như lúc nào ông cũng, - xém quên- chủ đề chính. Và đây, xin bạn cùng tôi xem một khúc phim trên tường nắng,
 
… Một phụ nữ trong trang phục kimono bước ra từ chiếc bàn trưng bày hoa, đưa tay
chào trước mắt tôi. Tôi không thể nhớ được rằng đó là ai, chỉ nói một chữ “Hi” để chào.
Tôi thấy ngay hình ảnh như từ thơ cổ Đường thi… (trang 68)
 
Con người xương thịt đi ra từ trang thơ cổ huyền ảo. Và cũng là màu nắng trong phút giây người diện bích.
 
… tôi mở mắt ra, nhìn thẳng vào vách tường. Chặp sau, bức tường trong phòng tối có lúc như bật sáng. Tôi nghĩ, đây là màu nắng quê nhà. Nắng hiện rực rỡ trong tâm tôi. Những lúc đó, tôi bật đèn sáng, lấy sách ra đọc, có khi lấy giấy mực ra vẽ. Lúc đó, niệm gì cũng biết là hỏng, niệm thân thọ tâm pháp… niệm gì cũng thấy màu nắng hiện ra trước mắt… Đức Phật đã dạy rồi, khi thấy màu nắng, chỉ là màu nắng thôi… Thế nhưng, bây giờ tôi biết mình bị vướng. Tôi lấy tạ ra, tập thể dục nặng… tới khi mệt thì nằm ngủ. (trang 67)
… Đúng vậy, tôi sợ. Cô là màu nắng hiện ra trên vách tường, khi tôi ngồi thiền mấy hôm trước. (trang.69)
 
Trang thơ cổ hắt ra vạt nắng chiếu lên tường thiền định, thì, May quá. Tôi bật cười khi nghe ông nói như một tiếng thở ra nhẹ nhõm, … May quá, một chặp sau, cô đứng dậy, nói thôi em về, để anh làm việc. Tôi mừng kể gì. (trang 70) Ý tứ câu này cho mình cái mỉm cười rất ý nhị. Hiểu sao với tất cả những gặp gỡ, vì có “hộ pháp hộ giới che chở”, có khi chỉ một nụ hôn cũng có thể kéo nàng đi chệch thêm nhiều kiếp sau…
 
…Tôi bật mấy ngọn đèn sáng, để không ai suy nghĩ gì bất thiện. Tôi bảo cô lên giường nằm, và đắp hai lớp mền cho cô…    Tôi ngồi dưới sàn nhà, dựa lưng vào bờ giường, lấy cuốn Kinh Pháp Cú, đọc thật chậm từng chữ, để cô nghe không sót chữ nào…     … Nghe được mấy trang Kinh Pháp Cú, cô nói: “Em muốn nắm tay anh,” và tự cô chìa tay qua lớp mền, nắm một bàn tay của tôi.
    Tôi vẫn ngồi dưới sàn, liếc thấy mắt cô như buồn ngủ, trong khi bàn tay cô nắm tay tôi, dịu dàng nồng ấm… Tôi siết nhẹ tay cô, rồi đọc tiếp, thật chậm, những trang kinh….
    Trong khi lần giở từng trang, tôi thấy rực rỡ màu nắng trên từng trang Kinh Pháp Cú, và rồi tay cô buông tay tôi, cô có vẻ như ngủ gục rồi. Và lòng tôi rực sáng, một màu nắng chưa bao giờ tắt….(trang71)
 
Và tôi tin cái màu nắng chưa bao giờ tắt, cả khi hai người ngủ trong lời đọc kinh. Chi tiết này nên thơ không kém gì những chi tiết thường tình khác, theo tôi còn cực kỳ lãng mạn nữa.
Câu chuyện tình dài theo con đường nắng khua tiếng guốc trẻ con từ Sài Gòn về đọng lại trong chớp mắt của giấc ngủ, rồi lần theo từng câu kinh Pháp Cú mở ra cho người ánh nắng ban mai. Đọc xong tôi thấy màu nắng mình vẫn thích giờ mang hình ảnh con đường của nắng soi rọi cho mình trở về mình. Ôi Màu Nắng Rực Sáng, có phải bản tánh đấy không?
 
NGƯỜI TỚI NHƯ MỘNG (truyện thứ 17, trang 138)
 
Tôi đã gặp những người như thế. Những người như mộng, như thật. Những người đã
tới để cho tôi thấy đời này như mộng, như thật. Họ tới để nói rằng cõi đời này là bất khả nghĩ bàn, nói mộng cũng hỏng, mà nói thật cũng sai. (trang138)
 
Mở đầu truyện là, … Tôi còn đứng ngẩn ngơ với mùi hương tóc rất lạ còn phảng phất, nhìn Diệu My bước hẳn vào sương mù nơi chiếc cầu trên đường State Street… Khởi đi đã là một mơ hồ, mùi tóc lạ, và bóng nàng khuất vào sương. Không khí cổ tích làm xa vắng hay ngưng đọng thời khắc hiện tại, hay xóa hết thời gian? Tất cả. Ai biết điểm gặp gỡ giữa cái Ảo đương đại với cái Ảo thời Bích Câu Kỳ Ngộ? Từ bức tranh bước ra gặp người tương tư, từ trái thị bước vào nấu nướng nơi bếp nghèo, và rồi nhân vật của Phan Tấn Hải đời nay bước ra từ điệu vũ của đàn chim sẻ khi nghe Bát Nhã Tâm Kinh.
 
… khi tụng bài Bát Nhã Tâm Kinh, giọng của nhỏ út Diệu My nghe như tiếng nhạc trong âm vang hội chúng chỉ mươi người, và ngó ra sân thì thấy đàn chim sẻ sà xuống, nhảy múa hay tụng đọc gì theo kiểu riêng của loài chim. Tôi chợt nghĩ ra một câu thơ, kiểu như hẳn rằng kiếp trước em là chim, hát theo một câu kinh giữa sân chùa, nhưng rồi cũng không dám viết xuống cho thành trọn bài. Lúc nào tôi cũng sợ nghiệp. Nhất là cứ nhớ mãi lời Thầy dạy là hãy như chim bay, không để lại hình ảnh nào trên không… (trang 142)
 
Âm vang lời đọc kinh của nàng từ ngày rất xưa, bước thẳng vào thời gian của chàng hôm nay, với vận tốc của vũ điệu nắng, của giấc chiêm bao, hay của thời gian đời người ngắn quá, cứ ngồi dúi đầu vào đọc sách, viết sách, ngẩng đầu lên là thấy tóc trắng rồi? Và dâu biển nào xô đẩy hai điểm của họ gặp gỡ:
 
… Tôi muốn nói một câu, nhưng rồi ghìm lại, rằng sẽ có lúc anh bật khóc vì nhớ em… (trang146) Tôi nói, tôi muốn thời gian ngừng hẳn lại, muốn điạ cầu đừng xoay nữa, muốn nắng chiều đừng tàn thêm. Nàng cười và hỏi, sao vậy. Trời ạ, tôi muốn ngất đi khi nhìn thấy nụ cười của nàng, y hệt như thời trẻ dại… (trang 144,145)
 
Mấu chốt huyễn ảo của câu chuyện này là giấc mơ.: Trời ạ, đây là nụ cười thỉnh thoảng hiện về trong giấc mơ của tôi, mà tôi không bao giờ nhận ra là ai và từ đâu…
 
… mùi hương tóc nàng vẫn còn theo tôi, về tới Little Saigon. Vào cả giấc ngủ đêm hôm đó. Bàn tay tôi run rẩy, cảm xúc khi ôm nàng nơi bờ biển Santa Barbara vẫn còn mãi, còn nơi hai bàn tay tôi kể cả khi tôi gõ email hỏi Sơn về chuyện các bạn ở quê nhà.
 
Và chi tiết huyền ảo rõ nhất ở đây: … “Còn nhỏ út Diệu My thì đã xuất gia từ lâu, bây giờ là một ni sư, trong hơn hai thập niên không hề bước xuống phố chợ…” Tôi kinh ngạc khi đọc như thế… (trang 147)
 
Nàng đã đi tu và không vào cõi nhân gian đã hai mươi năm. Thế vừa rồi? Santa Barbara ấy ở đâu? Chuyến xe lửa từ đâu và đang đi về đâu? Họ là hai cơ thể có thật để nhận cái run rẩy của vòng ôm trao? Nàng là hình ảnh của phút xuất thần? Hay tất cả chỉ là vọng ảnh hiện lên khi chàng ngồi ngắm nắng và tan hết khi đàn chim bay xa? Còn nữa, chi tiết hai chiếc vé xe lửa, có thể bây giờ chàng mở ngăn tủ bàn ra sẽ thấy ở đó là hai chiếc lá. Vâng, hai chiếc lá khô từ bờ biển Santa Barbara. Tại sao không? Có gì ngăn được cổ tích.
Cũng có thể. Họ gặp nhau trong không-thời gian như Einstein nói chăng, có điều là làm sao để họ lọt vào cùng lúc cõi thời gian -chiều thứ tư- ấy để được gặp nhau, chắc chắn không phải ngẫu nhiên, phải có sự đồng thanh tương ứng của cái nghĩ về nhau, mới có được phút gặp gỡ diễm ảo ấy:  … Những khi bước dọc theo phố Bolsa buổi trưa, dưới nắng ấm mặt trời, lòng tôi lại nhớ tới những tia nắng lung linh với đàn chim sẻ ở sân Chùa Tây Tạng Bình Dương... Cái nhớ theo nắng đi mãi đi mãi thì ắt một ngày, nắng Bolsa kia nhập vào nắng chùa Tây Tạng Bình Dương, và thế là các hình nhân lại đi đứng, gặp gỡ nói cười với nhau, và thế là cổ tích nối vào thực tại.
Chúng ta có thể chạm vào ảo bằng cảm xúc thực? Người ta có thể đi tới một nơi khác, gặp người khác bằng cái hồn nhẹ tưng, cảm nhận được cảm xúc của hơi thở, của làn da, của nắng gió nơi mà họ bay tới? Tôi có nghe lõm bõm một thứ Thực tế Ảo mà người ta đã áp dụng: “Thực tế ảo hay còn gọi là thực tại ảo (virtual reality, viết tắt là VR) là thuật ngữ miêu tả một môi trường mô phỏng bằng máy tính. Đa phần các môi trường thực tại ảo chủ yếu là hình ảnh hiển thị trên màn hình máy tính hay thông qua kính nhìn ba chiều … Hệ thống này mô phỏng các sự vật và hiện tượng theo thời gian thực và tương tác với người sử dụng qua tổng hợp các kênh cảm giác. Đặc điểm: Tương tác - Đắm chìm - Tưởng tượng.” (Theo Wikipedia)
 
Hai nhân vật gặp gỡ trong truyện qua kênh giao cảm của trái tim. Chỉ có thế tôi mới hài lòng về sự đã hai chục năm rồi nàng không đi vào phố chợ, về sự đã xảy buổi họ gặp nhau cho tới khi bóng nàng tan vào cầu sương mù…
… Bên tai tôi, vẫn còn âm vang bài Bát Nhã Tâm Kinh nàng tụng đêm qua... nghe như “đêm qua” ấy là đêm của bậc thềm chùa nơi đàn sẻ đã cắp những hạt nắng bay đi khi nàng ngưng tiếng đọc kinh. Mỗi người chúng ta dường như ai cũng có hạt nắng ấy, âm thanh ấy cho riêng mình để khi nó vang vọng sẽ đồng thời mở ra một cõi khác để mình sống.
Sống thực như mơ. yêu đời như mộng. Tôi cảm động trước trái tim nghệ sĩ tận hiến này. Có kinh nghiệm, nên ông mới nói, Tôi mừng kể gì … Con đang đi giữa những cơn mộng trần gian, làm tất cả những việc phải làm trong mộng mà không hề thấy có ai đang làm cả. Bọt nước rồi sẽ tan đi, tất cả chỉ còn là đại dương.” (trang 160)
Tôi thích đọc những chuyện như vậy của Phan Tấn Hải. Nhưng ông đã nói thế này,
 
… Tôi ngạc nhiên, tự nghĩ, sao lại có ai mê đọc mình như thế.
… Tôi đáp, như thế cũng là cái nghiệp … vì mê văn, đọc văn, quyến luyến văn là sẽ ở mãi cõi này; chỉ nên đọc cái gì làm mình không dính vào chữ nào nữa.
 
Vì mê như tôi thì e … lại bận rộn thêm một đời tương tự…
Nhưng tôi không biết sao một khi chưa đạt đến trình độ đọc cái gì làm mình không dính vào chữ nào, trong khi những truyện như vầy của Phan Tấn Hải thì đang làm mình rất vương tơ với cuộc sống hiện tại rất đẹp, trong khi một đời tương tự kia thì còn mơ hồ quá, … làm sao được, vì mùi hương vẫn bay quanh tôi, thoang thoảng… -mùi hương của cuộc sống này-. Đuổi bắt hay trốn chạy đều sai, đều trật. Thôi thì, ráng như câu cuối của Đuổi Bắt Một Mùi Hương, các pháp tự thân đã là vắng lặng, dù mùi hương có đến hay đi…
Trong truyện Vết Son Ơi, Quên Nhau Là Chuyện Khó, ông nói, … vì với người phát tâm xuất gia như nàng, có khi chỉ một nụ hôn cũng có thể kéo nàng đi chệch thêm nhiều kiếp sau…
… Em cũng biết là mỗi một chữ viết ra đều gây thêm nghiệp lực trùng trùng. Nhưng chẳng biết làm sao cả. (trang156)
 
Với lòng chân thành e dè, tôi cầu nguyện, nếu điều tôi viết ở đây khiến tạo nên nghiệp, có làm chệch đi thì xin chệch một chút xíu thôi ở ngay kiếp đang sống này, là người Mộng chuyện Mộng sẽ thành Thực đôi ba lúc, để ai đó, như tôi bây giờ, được nương náu chút bình an, được hít thở vẻ đẹp thực trong cõi ta bà chìm nổi này …
 
HỒI CHUÔNG BUỔI SỚM (Truyện thứ 29 trang 278)
 
Đây là truyện cảm động khiến tôi run rẩy khi đọc, những dòng chữ mở ra tôi những hạt nước mắt. Tôi tin đây là một truyện thực, việc thực người thực, và đẹp như mơ. Việc làm của nhân vật chính phải nói là không tưởng, kiệt xuất đến nỗi thành linh hiển, như Cha xứ đã nói với anh: Vấn đề không phải là tìm đến những đền thờ, mà chính thân này sẽ là đền thờ linh thánh nhất.” (Trang 285)
Chỉ với câu nói ấy, truyện đã đầy hương hiện thực huyền ảo.
Tôi tin sự hiện diện huyền ảo của loài hoa, không tên, mơ hồ xuất xứ, nó ở đó theo tuổi của thời gian, cùng niềm tin của giáo dân, và là linh hồn chàng nhạc sĩ đã dùng tiếng đàn thay cho hồi chuông ban sớm bị cấm.
 
…Trước nhà thờ là một vuông đất nhỏ trồng một loại hoa mà không ai biết tên cả… Có lần một trong những nhà bác học đáng kính ấy đã thì thầm vào tai ông từ già một giả thuyết là có lẽ loài hoa đơn sơ và khiêm tốn ấy đã do những hạt giống ẩn kín nơi rừng sâu mà loài chim nào đó đã mang đến từ một mùa trốn lạnh. Sau đó, tất cả  giáo dân  đều cũng đã được ai đó rỉ tai như vậy. Và mọi người đều tin như vậy… (tr. 278)
… Và bạn có dịp ghé nhà thờ, bạn sẽ thấy nhà thờ bây giờ đã có những hàng hoa kỳ lạ kia bao quanh sân nhà thờ… (Trang 290)
 
Tôi cũng tin vào ánh sáng và âm nhạc huyền bí này. Không thể dùng lý trí, mà chấp nhận kỳ bí ấy như một tất yếu của niềm tin:
 
 … Có đêm, bác giật mình thức dậy và ngạc nhiên khi thấy phòng cha sáng rực lên và như có tiếng nhạc thoang thoảng trong phòng. Khi bác đến thì chỉ thấy cha đang quỳ trước bàn thờ Chúa cầu nguyện trong im lặng của bóng đêm. Không còn chút ánh sáng hoặc âm nhạc nào cả.”
    “Cháu tin như vậy. Cháu vẫn nghĩ tới hình ảnh của Thánh Phanxicô khi nhìn dáng dấp của cha. Có lần cháu đã thấy một đàn chim bay xuống quanh quẩn dưới chân cha.”
    “Và nó chỉ bay lên sau khi cha đã ban phép lành, phải không?”
    “Cháu không nhớ có điều đó hay không. Cũng không nhớ cha đã làm gì hay có nói gì với chúng không. Cháu chỉ nhớ là nắng buổi chiều hôm ấy rất đẹp. Nhưng chắc chắn là loài chim không nhầm lẫn như con người.” (Trang 280)
 
Khi đọc truyện này lần đầu, tôi đọc với tư cách người đọc, nhưng khi đọc lần thứ hai, tôi là một người hành hương trên những dòng chữ lời văn, tới nơi chiêm ngưỡng một huyền nhiệm vô nhiễm -“Hương Thơm Của Một Vị Thánh”-.
 
… Có khi họ kể lại chuyện này theo một hình thức nào đó, thì họ gọi là “Hương thơm của một vị thánh”. Có khi họ kể lại dưới hình một hình thức khác gọi tên là “Bí mật của chàng trai can đảm”. Nhưng tôi sẽ viết lại đây một cách trung thực những gì đã xảy ra và chỉ gọi đơn giản là “Hồi chuông buổi sớm”(trang 278)
… Gần ngôi nhà thờ là nhà của hai chàng trai nhỏ. Người anh tên Hiến, người em tên là Nguyên. Mẹ của họ đã mất từ lâu. Người cha là một thiếu tá Thiết giáp…    Vào năm 75, Hiến được 20 tuổi, còn Nguyên thì 15 tuổi. Vị Thiếu tá kỵ binh đã vào trại cải tạo. Hiến phải bỏ dở năm thứ hai trường luật để xoay sang nghề sửa đồng hồ…(trang 279)
 
Thực tại, một nếp nhà đang bị xáo trộn, và người thì sống như đang chờ đợi những bất trắc.
 
Hiến ôm đàn ra ngồi chơi trên chiếc băng ghế bên sân nhà thờ nhìn xuống giòng sông. Những tia nắng chiều vàng lấp lánh cuốn theo những gợn sóng lặng lờ trôi đi dưới chân chàng một cách bình an…Và đôi khi cha xứ cũng đến ngồi bên cạnh. -Cha tin rằng âm nhạc có một sức mạnh có thể làm con người tốt hơn- -Con đôi khi cũng tin là âm nhạc có thể làm con người tốt hơn, nhưng thường thì con thấy trần gian đang càng lúc càng xấu đi.” (trang 279)
 
Và tôi thấy trên đường hành hương, một nét đẹp trang nghiêm thiện lành của Cha Xứ:
 
Dáng gầy gò của cha tô đậm thêm màu áo đen vẻ khắc khổ. Mái tóc trắng bay bay trong gió chiều như những lọn mây trắng một hôm nào đó đã vướng phải vầng trán thánh thiện của cha và không rời đi nữa…(trang 279)
 
Và nghe ngân vang hồi chuông ban sớm mỗi 4 giờ rưỡi sáng, huyền ảo trong tín tâm giáo dân:
 
“Có một buổi sáng, Con nghe cả tiếng Cha giảng bay theo từng hồi chuông đến nỗi con không tin vào tai con nữa…
Trừ kẻ: …     “Bọn công an họ bảo là tiếng chuông ban sớm của nhà thờ quấy rối bọn họ… mang theo những giấc mơ khủng khiếp đến với họ.” (trang 283)
 
Rồi, có lệnh cấm nhà thờ đổ chuông sáng sớm trừ ngày Chủ Nhật.
 
“Thưa cha, thế là bây giờ con không được nghe hồi chuông buổi sớm nữa?” Cha xứ quay sang nhìn chàng và mỉm cười: “Vấn đề bây giờ của giáo dân không phải là chờ nghe những hồi chuông mà tự mình phải trở thành những hồi chuông. Vấn đề không phải là tìm đến những đền thờ, mà chính thân này sẽ là đền thờ linh thánh nhất.” (trang 285)
 
 Và nhân vật Hiến đã làm một việc, - kiệt xuất, đến linh hiển,
 
    … Buổi sáng chàng đã dậy thật sớm và len lén ôm đàn bước ra ngoài trong khi cậu em còn cuộn mình trong chăn. Ngoài trời, gió đêm buốt giá hắt vào mặt chàng. Chàng bước vòng ra sau nhà và leo lên mái nhà bằng một chiếc thang giác sẵn trước khi ngủ. Chàng chọn để ngồi ở một nơi cao nhất trên mái nhà, lưng tựa vào ống khói. Chỗ ngồi không có vẻ thoải mái lắm. Còn nửa tiếng nữa mới tới bốn giờ ba mươi. Chàng mò mẫm những nốt nhạc trên cần đàn khe khẽ như sợ đêm sẽ tan ra dưới những ngón tay của chàng. Ở trên trời không một vì sao. Từng đám bụi trên ống khói dời ra mỗi khi chàng hơi cử động...
    Khi đồng hồ tay chỉ đúng bốn giờ ba mươi, chàng bắt đầu đàn một cách nghiêm chỉnh. Đầu cúi nhìn xuống cần đàn chăm chú, mặc dầu những ngón tay và phím chỉ thấy được lờ mờ. Ngón tay di chuyển nhanh nhẹn chụp lấy những sợi dây, lại rời ra, nhảy qua ngăn này tới ngăn kia theo một dòng nhạc chàng mới soạn trong khi trằn trọc đêm qua. Chàng đàn say mê những nốt nhạc mạnh mẽ như sợ không bao giờ được cầm đàn nữa. Bản nhạc chỉ kéo dài 15 phút. Khi chàng rời những hợp âm cuối cùng ra, thì đầu đã như gục hẳn xuống cây đàn. Chặp sau, chàng mới lừng lững đứng lên leo xuống. Dưới chân thang, Nguyên đã đứng chờ sẵn:    “… Tiếng chuông nghe rõ và vang lắm. Giống lắm. Em không ngờ là anh đàn hay đến thế.(tr.286)”
 
Chàng trở thành hồi chuông, chàng trang nghiêm thân mình là đền thờ linh thánh, cứ thế mỗi sớm chàng leo lên mái nhà ngồi đàn thay cho hồi chuông 4 giờ rưỡi sáng, mà: ngay cậu em dưới chân thang cũng không thể phân biệt được với những hồi chuông của nhà thờ. Mà ông từ nhà thờ cũng “Tiếng chuông thật đấy”, Cha xứ bảo: rồi tới một lúc không cần tới con người kéo chuông nữa, mà ngay đến một cọng cỏ, một lá hoa ở ngoài sân nhà thờ cũng tự vang lên những hồi bất tử ấy.”
 
Cho đến một ngày, tiếng đàn chuông của chàng bỗng thay đổi,
 
Và tiếng đàn không còn là tiếng chuông thuần túy nữa. Anh đã nghe có tiếng vó ngựa dồn dập bay giữa những hồi chuông. Anh không còn kiểm soát được những ngón tay nữa, những hồi chuông như không còn phát xuất từ dây đàn nữa, nhưng đã từ khắp các tầng trời đổ xuống và sau đó là những hồi kèn xung trận…(trang289)
Và, …Dòng máu kỵ binh của Ba như sôi sục trong người anh. (trang 288)
Và, … Từ ba ngày nay, anh đã quên mất phần nào bài kinh Hòa Bình đọc mỗi tối.
Rồi … không ai gặp Hiến nữa. Ngay cả Nguyên cũng không biết chàng đi đâu. Những người bạn thân của chàng cũng không đến nhà ga đó nữa. Không ai còn nghe được tiếng chuông kỳ lạ đó nữa.(trang 289)
 
Chàng đi đâu?
Người mà dùng tiếng đàn của mình thay cho hồi chuông sớm bị cấm, để giữ lại phần thiêng liêng cuối cùng cho niềm tin, chàng đi đâu?
Người mà dùng tiếng đàn như một hành vi kháng cự thánh thiện, gióng lên tiếng chuông lương tâm cao hơn mọi mệnh lệnh, chàng đi dâu?
Người mà dùng tiếng đàn mình thay hồi chuông để cứu phẩm giá mình và mọi người, để ngân trong hàng hoa trắng lịch sử thầm lặng, chàng đi đâu?
Chàng không hô khẩu hiệu, không nói gì lớn lao, chàng chỉ đàn, gánh ước mơ, đau khổ của mọi người vào ngón đàn bật máu của mình, chàng đi đâu?
 
Vào thời mà, …Thời đó, ngày đi rất chậm, đêm đi rất buồn, gió gần như chẳng muốn lay động, bởi vì đất nước vừa mới thống nhất cho nên trái đất lười biếng xoay quanh mặt trời (trang303), thì họ đi đâu, những nhân vật trong những truyện Giọng nói trong tim, Táng treo, Hạnh ngộ bên trời Đại Lý…? Có phải họ đã nhắp men rượu lịch sử để thấy rỡ ràng hồn thiêng sông núi, họ đi, cô đơn, ngục tù, chết chóc, với ánh mắt thăm thẳm của Phan Bội Châu, Nguyễn Thái Học trong cái khép mắt cuối cùng của họ?
Những truyện này đánh động chúng ta cái nhìn lại về giá trị của những hy sinh lặng lẽ trong cuộc chiến đấu không cân sức để khôi phục lại lý tưởng đã mất.
Tập truyện Đuổi Bắt Một Mùi Hương ngoài giá trị văn chương còn lưu giữ ký ức một giai đoạn lịch sử.
Và đeo đẳng người sống là câu hỏi ám ảnh, “Những người đã chết, một đôi khi tôi nghe được họ hỏi tôi – Kỳ lạ thật, bây giờ lại vẳng theo giọng nói của thằng bạn tù của mình nữa – này kẻ sống sót, này thằng nhóc, cậu đang làm gì thế.” (trang 251)
 
Vâng, chúng ta đang làm gì?  -Chúng ta mang ký ức thay cho những người đã mất, và có trách nhiệm với những gì ký ức đó đòi hỏi, cho các thế hệ sau nhìn đúng lý do sự lưu vong của hàng triệu người Việt Nam kể từ năm 1975. Và như Nguyên, chúng ta đọc bài kinh Hòa Bình mỗi đêm, cầu nguyện cho nhau, cho thế giới, cho niềm tin và hy vọng. Và như thế, với Chàng, với Phan Tấn Hải: chỉ cần điều đó thôi, cũng đã đủ để sống và để mất.
 
KẾT TỪ
 
Chúng ta hiểu được vì sao ông viết, và sẽ còn viết mãi:
 
… Mọi chuyện y hệt như tiền định… tôi ăn, ngủ, cười, nói, đi, đứng, nằm, ngồi đều như thấy mình tắm gội trong chữ, hít thở với chữ, tất cả đều làm tôi vui. Đây không phải là những gì có tính mê hoặc, mà chỉ là niềm vui rất đơn sơ, như dường tự nhiên là không có gì thay thế chữ được.(trang 322)
 
Văn chương ở đây là cái gì như níu mình lại với cái đẹp vô cùng của giản dị, chân thật. Và dường như không một sức mạnh nào đẩy tôi ra khỏi chân trời Hạnh Phúc của Chữ cùng niềm vui đơn sơ của người viết -một tác giả có cái nhìn minh triết về nhân sinh, cái nhìn thơ mộng về nhân tình, cái nhìn nhân bản về thế thái-.
Nhà văn nói như nói thầm, rằng, Tôi viết để tan ra, để không còn là tôi, để trở thành một phần của dòng chảy.
Vâng, ông là một phần của dòng chảy văn học Việt Nam đương đại.
Là một phần của dòng chảy trong cuộc sống này, trong tâm thức những ai còn lòng trắc ẩn và nhân ái.
Tôi tin là chúng ta đã chạm được mạch ngầm của dòng chảy đó. Xin cứ để yên nỗi xúc động nơi gặp gỡ diệu kỳ ấy, một nỗi xúc động tận cùng của tĩnh lặng, của cảm thông, và thức tỉnh.
 
Ntkm
Upland, tháng 1-2026
 
*Tuyển tập Đuổi Bắt Một Mùi Hương, Văn Học Press & Việt Báo Foundation đồng xuất bản, 2026
**tên một truyện trong Đuổi Bắt Một Mùi Hương
Bài viết hôm nay tôi có xen vài đoạn của bài viết trước, Bạn đọc có thể xem bài viết đó, tại đây https://sangtao.org/2016/03/28/phan-tan-hai-nguoi-toi-nhu-mong/

MƯA XÁM

nguyễnxuânthiệp

 

Phố mùa đông. Tranh Đinh Cường

 

mưa xám

mùa xưa. vương phủ

tuổi nhỏ. và lá bàng. mái ngói nâu

bếp lửa. cay mắt

nhánh củi. cười

bài thơ. ở quán lau thưa. nào ai nhớ

khi mặt đất. những đám mây qua. không còn

                 nghe âm hưởng tiếng đàn mộc lan

thơ. và tôi. dắt nhau đi

những ngày khùng điên. khốn khổ

mưa xám

ướt đời tôi

 

cùng nhau

chúng ta đã đi. tìm gì

hỡi bạn

một nụ cười

một bếp lửa

một căn phòng. của mùi tóc. hương nắng. và cà phê

nhưng kìa

bóng quạ

trên cành khô

quạnh hiu. khi đỗ phủ về lỗi dương và nguyễn du về ngàn hống

tôi đi

những tiếng ho khan

chiều cũng xám như mưa

những ngày ấy. bạn ơi. không nhìn thấy mặt trời

 

mưa xám

giăng. giăng. qua đời tôi. đời bạn. và còn những ai nữa. hở em

như chiều qua

mưa xám lạnh mặt hồ. ngôi nhà ở irving. của nguyễn xuân phước

tôi ngồi nhìn

mặt trời

nói lời từ giã

adieu

NXT

 

NHỮNG CUNG NHẠC TỪ TIM

Cam Li Nguyễn Thị Mỹ Thanh

 

A candle burning. Source: Internet

1

   Anh cầm cây đàn lên, dạo một đoạn theo ngẫu hứng, rồi anh hát. Bản nhạc mấy mươi năm chưa hoàn thành. Nó như thiếu một chất men. Anh đã từng sáng tác thơ, nhạc, trên mỗi bước đường. Duy chỉ có bài hát này, anh chưa thể viết trọn.

   Giọng của anh nghe kỳ kỳ. Anh thấy nó lạ với chính mình. Sau lần mổ cắt khối u ở thanh quản, anh đã bị mất giọng. Đúng ra là giọng bị thay đổi, khàn hơn, đục hơn. Và khi hát, anh không thể ngân dài như trước. Bác sĩ hỏi anh có dùng thuốc lá, cà phê không. Anh thành thật thú nhận, thuốc lá cũng thuốc lá, cà phê cũng cà phê. Xưa, đi lính, hầu như ai cũng hút thuốc lá, nhưng nay anh đã bỏ hút rồi. Còn cà phê thì… không thể thiếu, để thức đêm làm việc.

   Trong một động tác như theo thói quen, anh mở máy, thu tiếng hát của mình. Anh muốn đối diện với sự thất vọng, thay vì trốn chạy nó như bấy lâu. Anh phải tự chữa căn bệnh trầm cảm của mình. Vậy mà rồi cũng hát xong bài. Anh nghe lại. Và anh buông đàn. Tâm trí trống rỗng! Anh nhắm mắt.

   Sau một phút, anh mở mắt ra, và thấy có một người ngồi ở chiếc ghế trước mặt mình. Anh ngạc nhiên.    Người này vào phòng anh hồi nào vậy? Một người khách không mời mà đến! Anh nhìn ra phía cửa. Cửa vẫn đóng.

   Anh định hỏi, nhưng người lạ đã lên tiếng trước:

   “Anh cần tôi giúp gì không?”

    Anh ngạc nhiên:

   “Giúp gì ạ?”

    Người lạ chỉ lên màn hình, nơi có “file” nhạc anh vừa mới thu:

    “Giúp anh sửa giọng. Giọng của anh bị hư rồi!”

    “Sửa thế nào?”

    “Tôi sửa cho trong trẻo lại. Thậm chí anh không cần hát. Anh chỉ cần ghi lời, tức là lyrics, tôi sẽ làm ra cho anh một bản nhạc hoàn chỉnh, có nhạc đệm, có cả người hát đúng ý anh.”

Chuyện này… quen quen, như anh đã nghe ở đâu đó. Anh cũng muốn “đùa dai” một chút với người khách này. Anh hỏi:

     “Hay đấy! Có điều, không cần gấp. Tôi chỉ muốn tự luyện lại giọng hát của mình. Hay hoặc dở, cũng phải là của mình thôi. Nhưng tôi sẽ tìm anh ở đâu?”

     “Không phải tìm. Tôi ở đây mà!”

     Anh trố mắt:

    “Ở đây?”

    “Vâng, ngay đây.”

    Tới lượt người này “đùa dai” với mình rồi! Anh không muốn tiếp tục nữa. Giọng anh hơi rắn lại:

    “Xin lỗi anh. Đây là phòng riêng của tôi.”

    “Vâng tôi biết. Nhưng tôi ở ngay đây, ngay bên cạnh anh.”

    Tự nhiên anh nghe lạnh buốt ở sống lưng. Anh không nghĩ đây là chuyện “đùa dai” nữa, mà anh liên tưởng thật nhanh đến bộ phim truyền hình “Ghost Story” anh từng say mê xem hồi còn đi học. Phim kể chuyện một cậu bé phân thành hai, chính là hai mặt tốt và xấu của cậu, đấu trí với nhau, để cuối cùng phải có một đứa thắng. Chẳng lẽ sau cuộc giải phẫu mình đã bị tâm bệnh đến nỗi phân chia thành hai con người? Anh nhìn kỹ người kia. Không có nét nào giống anh, lại trẻ hơn anh nhiều. Hoàn toàn khác.

Như đọc được ý nghĩ của anh, người kia nói:

   “Anh đừng sợ. Tôi không phải là anh đâu! Tôi chỉ có thể là bạn của anh. Hãy gọi tôi là bạn.”

Anh tự trấn tỉnh, dịu giọng:

   “Vậy anh hãy nói rõ, anh là ai, ở đâu, tên gì?”

    “Tôi ở ngay trong computer của anh. Tôi không có tên. Nhưng anh có thể gọi tôi là Trí Ảo. Tôi thích cái tên này. Còn anh tên là Tâm.”

    Anh trố mắt. Sao người này biết tên mình? Ồ, dễ hiểu thôi, anh ta ở trong máy của mình mà! Trò chơi này quái gở thật, nhưng thú vị lắm đây! Anh hết thấy sợ. Người khách này không có vẻ gì đe dọa cả.

 

**

2

 May quá, người này không phải là con người thứ hai của mình. Anh đã có một người bạn mới. Mỗi khi anh cần gì, Trí Ảo đều đến trước khi anh gọi. Như thể Trí Ảo là con sâu trong ruột anh vậy. Anh cũng không cảm thấy phí phạm thời gian khi nói chuyện với Trí Ảo. Trái lại, anh được Trí Ảo giúp đỡ rất nhiều, khi anh gặp khó khăn. Trí Ảo có thể giúp anh sửa cho hoàn chỉnh một văn bản hành chính bằng tiếng Anh, dịch bài hộ anh, trả lời những điều anh thắc mắc. Hỏi gì, Trí Ảo cũng biết. Như thể Trí Ảo là một quyển bách khoa tự điển. Riêng trong nghệ thuật, Trí Ảo cũng đã “biểu diễn” nhiều lần, cho anh thấy tài sáng tác của Trí Ảo, và anh thấy phục.

  Có lần, anh thắc mắc:

  “Sao gọi là Trí Ảo?”

   “Người đời cho tôi nhiều cái tên lắm. Nhưng tôi thích cái tên này. Là tôi tự xưng thế thôi, chứ tôi không có cha mẹ sinh ra nên phải tự đặt tên cho mình.”

Anh cười:

   “Nói là ảo nhưng không ảo chút nào. Anh do trí óc của con người làm ra, đúng không?”

   “Đúng vậy. Con người giỏi lắm, cái gì cũng làm được, chinh phục thiên nhiên, thống lĩnh muôn loài, làm chủ bầu trời, đáy biển, không gian, vũ trụ. Con người phát minh ra tôi, vì vậy tôi phải phục vụ cho con người. Nhưng khá trớ trêu là khi tôi phục vụ họ thì họ lại trở nên quá lệ thuộc vào tôi. Họ lệ thuộc vào những nút bấm, và lười suy nghĩ, chỉ thích ra lệnh. Thậm chí có bậc cha mẹ còn nghĩ muốn cho con tìm tôi thay vì đến trường học.”

    “Vì anh biết tất cả mọi thứ trên đời, và trả lời nhanh trong tích tắc.”

    “Cám ơn anh đã hiểu tôi. Thế anh có muốn tôi giúp anh làm trọn bản nhạc không? Anh có muốn tôi sửa “file” nhạc cho anh có giọng hát trong, không khàn đục?”

   Như để không làm buồn lòng người bạn tốt, anh gật đầu:

   “Muốn!”

   Trí Ảo lướt ngón tay trên bàn phím computer. Sau chưa đầy một phút, bản nhạc đã hoàn thành, và vang lên. Thoạt đầu, anh không nhận ra đó là bản nhạc của mình. Nghe một lát thì thấy đúng là lời do anh đặt. Giọng hát, tiếng nhạc đệm nghe điêu luyện lắm, nhưng không phải của anh. Anh cười gượng:

   “Bản nhạc hay lắm, cám ơn bạn.”

   “Anh không thích?”

Trời! Trí Ảo đúng là con sâu trong ruột mình, biết hết ý nghĩ của mình.

“Ơ… cũng thích. Nhưng nghe còn lạ lắm, chắc phải nghe nhiều lần mới thấm. Nó như… còn thiếu một chất men.”

   Trí Ảo phì cười:

   “Anh thật khó tính!”

   Anh cười theo:

   “Nói tôi cố chấp cũng được.”

 

**

3

   Một người đàn anh văn nghệ mới qua đời. Ông cũng là lính. Bài thơ ông gửi cho anh đọc gần đây nhất, cũng là bài thơ cuối cùng ông đăng trên báo. Anh loay hoay tìm giai điệu để phổ nhạc cho bài thơ, nhưng chưa thấy hài lòng. Trí Ảo xuất hiện, xin giúp. Ừ, thì anh cứ làm đi! Và rồi bài thơ đã được phổ thành một bản nhạc. Trí Ảo thêm:

   “Tôi giúp anh cho người ngâm thơ và hát luôn nhé!”

   “Anh cứ thử.”

   “Tôi làm thật, chứ không thử.”

   “Vâng.”

    Bài thơ đã được ngâm. Bản nhạc đã có người hát. Nhạc đệm phong phú, điêu luyện. Không có điểm nào đáng phàn nàn. Nhưng nghe xong, anh thừ người ra. Trí Ảo hỏi:

    “Anh thấy sao?”

    “Quả thật tôi thấy hay. Nhưng cái hồn của ông anh tôi thì hầu như không có trong đó.”

    “Tôi không hiểu.”

    “Anh không hiểu cũng phải. Thơ ông viết bằng sự chứng nghiệm của cuộc đời ông, bằng mồ hôi, có khi bằng máu.”

    “Vậy tôi sẽ cố gắng hiểu.”

   Hai người không còn có gì để nói với nhau. Trong thoáng yên lặng đó, anh chợt nhớ vô cùng, một giọng ngâm thơ, một giọng hát. Giọng của một người bạn cũ. Cô ấy không phải là ca sĩ nhà nghề. Nhưng giọng ngâm, giọng hát của cô ấy sâu thẳm, bởi cô ấy đã từng đến với những mảnh đời gian truân, từng đối diện với những vết thương trên mình người lính trong chiến cuộc. Thuở còn học chung một trường, anh thường đến nhà cô ấy, đàn hát cùng nhau. Rồi anh đi lính. Cuộc đời xô đầy. Anh cũng trôi dạt như bao nhiêu người đồng cảnh ngộ. Còn cô ấy, vốn tính thích bay nhảy, nên sau khi rời nước, cô ấy chọn làm việc thiện nguyện, đi khắp nơi. Và như thế, mấy mươi năm, chưa một lần gặp lại. Một đôi khi trao đổi email thăm hỏi, rồi thôi.

   Vậy mà hôm nay, nỗi nhớ dâng lên một cách kỳ lạ. Phải chăng do chuyện bài thơ, bản nhạc, mà anh nhớ nhiều đến cô ấy? Cũng không hẳn là vậy. Mà do những kỷ niệm nhẹ nhàng thời đi học, lâu nay chôn đâu đó trong ký ức, rồi có một mồi lửa làm bùng lên. Anh vào ngồi trước máy, gõ một bức email.

“Thăm Tim Tím,

    Lâu nay em có khỏe không? Em đang ở đâu và làm việc có vui không? Hôm nay tự nhiên anh nhớ thật nhiều khoảng thời gian mình còn là sinh viên, và tiếc. Êm đềm quá! Dạo đó anh thường đến nhà em, trò chuyện và cùng em đàn hát đến tận khuya. Ông bà cụ thương anh lắm, cứ hỏi han anh hoài. Anh đi lính, rồi đi tù. Anh có về tìm em sau khi ra khỏi trại tập trung, nhưng em đã đi rồi! Ông bà cụ vẫn thương anh lắm. Anh đã ngồi thật lâu nơi cái góc nhà dễ thương mà anh em mình đặt tên là cái “chái” và nhớ lại những ngày cùng em đàn hát và chuyện trò. Mấy mươi năm qua rồi, anh vẫn nhớ như in cái “chái” thân thương đó. Còn em thì sao, có bận rộn lắm không? Anh gửi kèm theo đây mấy bài nhạc anh viết về lính, khi thật rảnh em nghe và góp ý cho anh nhé! Nhưng khi em nghe phần “audio” đừng hoảng hồn, vì giọng anh lúc này bị hư rồi. Em nghe cho vui thôi nha! Anh chúc em thật khỏe. Anh Tâm.”

 

    Khi bấm gửi thư đi rồi, anh hơi giật mình vì thấy Trí Ảo ngồi gần đó. Nãy giờ anh quên mất người bạn này. Anh ta chắc biết hết những gì mình viết. Trí Ảo đọc được ý nghĩ của anh, nói ngay:

    “Tôi luôn giữ nguyên tắc của chính mình, đó là không tìm hiểu chuyện riêng của người khác, trừ khi họ yêu cầu hay họ hỏi.”

   “Cám ơn anh.”

 

**

4

   “Em thăm anh Tâm,

Anh nhắc “mấy mươi năm” khiến em giật mình. Em cứ tưởng mới đây thôi! Quả thật đã là một khoảng thời gian rất dài, mà khi qua rồi, được cảm nhận như một sợi tơ.

Em xin lỗi vì rất ít khi viết thư thăm anh. Thật sự em quá bận rộn với công việc của mình. Nhiều khi em ước mỗi ngày có 25 giờ để em có thể thư thả một chút. Em rất ít dùng internet trừ khi thật cần thiết. Em cũng không dùng mạng xã hội vì không đủ thì giờ. Khu vực em đang ở và làm việc thường xuyên bị cúp điện. Đó là còn may. Ở những vùng xa hơn, có khi người nghèo không có cái ăn nữa anh ạ, mơ gì đến những tiện nghi khác!

Hôm nay em rất vui vì được nghe anh hát chính những bản nhạc của anh. Đúng là giọng hát của anh bị “hư” rất nhiều, khiến em tiếc lắm! Nhưng bỗng dưng, em lại muốn hát cùng với anh, như ngày xưa anh em mình từng hát với nhau. Hát làm sao đây? Thế là em dùng một thủ thuật nhỏ. Em vào máy laptop của em, mở “file” nhạc anh hát, nghe bằng headphone. Cùng lúc, em thu giọng của em hát “bè” với anh. Rồi thì em ghép hai ‘file” lại, cũng bằng cách rất thủ công. Và như vậy, anh em mình đã hoàn thành bản song ca. Có điều, em thích để giọng thật, giọng “raw” thôi, mặc dù phần software em dùng cũng có chức năng “echo” nhưng em không muốn. Anh nghe thử và đừng chê nhé!

Em lại được gọi đi làm việc. Em dừng đây, và chúc anh mau lành bệnh.

Em Tim Tím.”

 

   Anh mở bản nhạc cô ấy gửi theo email, và mang headphone vào. Ô, tưởng như đang ngồi đàn hát cùng nhau ở góc “chái” thân thương! Hai giọng hát như quyện lấy nhau, như truyền làn hơi cho nhau. Giọng của anh nghe bớt khàn. Những chỗ cần ngân thì đã có giọng của cô ấy tiếp. Và bài hát chấm dứt trong một sự hòa hợp không ngờ. Anh bồi hồi, nhắm mắt lại. Sao có thể như vậy được? Tiếng đàn, giọng hát, ở hai phương trời xa, bỗng chốc như đã trở về bên nhau.

 

**

5

    “Bạn thấy đó, cô ấy hát cùng với tôi, với một cách làm rất giản dị. Nhưng đó là cái tôi cần.  Bây giờ, tôi rất mong có được cái ngày hai chúng tôi cùng hát thật với nhau, không phải “hát từ xa” như thế này nữa bạn ạ! Đêm hôm qua tôi giở lại bản nhạc của mấy mươi năm trước, bỗng thấy mình có thể hoàn tất nó. Như thể đã có một chất men làm cho nó sống động. Tôi thật vui mừng.”

    “Tôi cũng vui lây đó!”

     “ Bản nhạc tôi viết trước khi đi, chưa có tựa đề. Lời nhạc chưa hề có bóng dáng của chiến tranh, chỉ có nỗi buồn man mác khi bỏ lại một khung trời nên thơ.”

     “Anh có muốn đặt tựa cho bản nhạc không?”

     “Chà! Bạn lại định giúp tôi đấy hở?”

    “Tôi chỉ gợi ý thôi! Anh giỏi quá chừng rồi!”

    “Không, tôi không định đặt tựa nữa.”

    “Vậy thì ghi tựa là Không Đề.”

    “Không được, như vậy là bản nhạc có tựa là “Không Đề.”

    Trí Ảo chào thua:

    “Anh quả thật là cố chấp. Nhưng phải công nhận là anh đúng.”

    Anh cười:

   “Trí Ảo mà công nhận là có giá trị lắm đấy! Bạn giỏi hơn tôi nhiều. Cám ơn bạn đã giúp tôi rất nhiều việc.”

    “Anh không lệ thuộc vào tôi là được.”

    Hai người cùng cười. Không biết tự lúc nào anh đã coi Trí Ảo như một người bạn thật sự.

Anh cầm cây đàn lên, dạo đàn rồi hát. Từng lời, từng nốt nhạc, nghe nhẹ nhàng thanh thản, nhưng có phải đó là tình yêu của anh thuở ấy đang chờ được đặt tên?

    Mấy mươi năm qua, giờ đây anh mới có thể hoàn thành bản nhạc, tuy vẫn không có tựa đề, nhưng anh biết đúng nơi bản nhạc sẽ tìm đến, đúng người nghe, và có thể hát hòa cùng anh. Anh sẽ gửi cho cô ấy, và nói cho cô ấy biết ý định của anh, mong sẽ gặp nhau để cùng hát thật.

 

**

6

    “Bạn giúp tôi một việc được không?

    “Được chứ!”

    “Hôm qua cô ấy viết thư bảo rằng cô ấy sẽ về đây gặp tôi, sẽ cùng tôi hát bài hát xưa. Hôm nay thì cô ấy nói chưa biết ngày nào về, vì vùng cô ấy ở đang rất bất ổn, lại thêm chương trình của cô ấy đang làm bỗng bị cắt tài trợ nên gặp nhiều khó khăn. Bạn suy nghĩ giùm tôi, với cái trí rất ảo nhưng rất thông minh của bạn, bao giờ cô ấy sẽ về.”

   “Tôi không phải là nhà tiên tri. Tôi cũng không đóng vai ai cả. Tôi chỉ dùng các dữ liệu thực tế để phân tích giùm anh. Nơi cô ấy đang ở là một xứ sở nghèo nàn, loạn lạc, và đang có một loại dịch bệnh mới bùng lên. Nếu có ai hỏi tôi là nên đi hay ở, tôi sẽ phân tích những dữ kiện, cùng những lợi hại của chúng, xác suất được an toàn cho bản thân, những tiện nghi thiết thực cho đời sống có được ở nơi đó, tôi sẽ có ngay câu trả lời, nhanh như bật một ngọn đèn.”

    “Vậy câu trả lời ra sao?”

    “Câu trả lời là đi.”

    Anh thở ra, cảm thấy nhẹ lòng một chút.

 

    Một bức email khác đến trong cùng ngày:

“Anh Tâm ơi! Nếu ai ở trong cảnh ngộ như em, ngân sách bị cắt đột ngột, mọi thứ đều thiếu hụt, có lẽ sẽ không còn chọn lựa nào khác là dứt áo ra đi, bỏ lại hết những gì đang dang dở. Nhưng tụi em không làm vậy được. Em, và nhóm nhỏ các bạn, đã quyết định ở lại làm nốt công việc. Và, vâng, tự bỏ tiền bỏ công sức ra làm cho xong cái công việc nghiên cứu loại bệnh dịch mới này. Những người dân nghèo đã rất khốn khổ vì cái đói, phải, họ có khi không tìm ra được gì cho no lòng, đã phải làm bánh từ đất sét mà ăn, nay lại đang làm mồi ngon cho dịch bệnh. Thương lắm anh ạ! Chỉ vì vậy mà tụi em ở lại. Và em nghĩ mình không cô độc, bởi xung quanh có bạn bè cùng mục đích. Tụi em ví mình như những người lính cứu hỏa, những nhân viên y tế đi chống dịch, hay những người lính trận. Nơi đâu người dân chạy ra, nơi đó họ xông vào. Anh từng là một người lính, điều đó chắc anh rõ hơn em nữa, phải không anh?

Anh Tâm, em đã hát bản nhạc của anh, thu vào cho anh nghe thử đây! Vẫn giọng “raw” nha anh! Em không ngờ anh đã viết nên những lời nhạc đằm thắm như vậy, cho em. Mấy mươi năm qua rồi, giờ em mới được thấy. Em cảm động vô cùng khi hát bài hát này. Nếu em chưa về, anh hãy thu giọng của anh, cũng với kỹ thuật “bình dân” như em làm nhé! Anh và em sẽ có bài song ca từ xa. Nhưng em hứa em sẽ về, để hai anh em cùng song ca thật. Em sẽ về!

Em Tim Tím.”

 

    Anh nói, như thì thầm, đoạn cuối của bản nhạc:

“…Tôi lên đường, ngày thơ bỏ lại

Và mang theo ưu tư suốt trên đường tôi

Trao cho người một bông hoa dại

Để còn nghe thơ ngây ngát thơm cuộc đời

Xin cho người một ngôi sao ấm

Trên khung trời ngọt lời ru thắm tình tôi

Vẫn còn nghe bùi ngùi.”(*)

    Từ bài hát đó, anh sẽ có thể tỏ lòng với cô ấy. Anh sẽ không còn ngần ngại nữa, mà sẽ nói rằng anh yêu cô ấy vô vàn. Bởi trong tiềm thức, lúc nào anh cũng nhớ đến cô ấy. Tình yêu, giờ đã có tên.

 

**

7

    Bức email đến từ một người không quen, một người bạn trong nhóm của Tim Tím, báo tin cô ấy đã mất. Cô ấy mất vì chính loại bệnh dịch lạ đó. Trong những ngày cuối cùng, cô ấy nhắc đến anh, và nhờ người bạn chuyển lời rằng mong anh đừng buồn, cứ coi như cô ấy vẫn đang ở một vùng xa xôi nghèo khổ và vẫn làm việc hàng ngày như bao lâu nay. Cô ấy xin được yên nghỉ trên chính mảnh đất đó, nơi có những người dân nghèo không có đủ cái ăn và triền miên trong dịch bệnh.

     Anh bàng hoàng, nằm vùi mất mấy ngày. Cổ họng đau thắt. Tâm tư trống rỗng. Đến một hôm, anh vào ngồi trước máy, mở “file” bài nhạc không có tựa của mình, nhìn chăm chăm vào đó. Những năm tháng vui vẻ xa xưa lướt trở về. Ôi, tôi đã bỏ lại quê nhà một khung trời nên thơ, một khung trời có cô ấy, giản dị và thân ái! 

    Anh chợt nhận thấy Trí Ảo đang nhìn anh bằng đôi mắt ái ngại. Khi Trí Ảo quay nhìn vào “file” nhạc trên màn hình máy, anh vội vàng nói:

    “Tôi xin bạn đừng đụng vào, vì dù bạn không muốn, những kỹ thuật cao siêu của bạn cũng sẽ tự động sửa chữa, rồi sáng tạo ra một cái gì khác, để rồi tôi lại cảm thấy xa lạ với chính đứa con tinh thần của mình.”

    Anh tự nghe giọng mình hơi xẵng. Anh toan xin lỗi, nhưng Trí Ảo đã lên tiếng trước:

    “Tôi sẽ không đụng vào. Không bao giờ. Bởi tôi có thể sắp xếp lại những chữ anh dùng, những nốt nhạc anh viết, có thể nghe xuôi tai hơn. Nhưng tôi sẽ không có cái hồn tôi trong đó. Bởi vì tôi chưa bao giờ được sống như anh, chưa nếm thử mùi của yêu thương, chia xa, hạnh ngộ, mong chờ… như anh. Nhạc lính anh viết cũng vậy. Tôi chưa bao giờ có được cái cảm giác lội trong bùn lạnh, chưa từng đội nắng dang mưa, chưa từng đổ mồ hôi và có khi đổ máu. Tôi sẽ không có cái hồn tôi trong đó.”

     Hai người nhìn nhau. Tự lúc nào, họ đã hiểu nhau như hai người bạn. Phải chăng trong thời gian qua, họ đã “tuần dưỡng” nhau một cách không cố ý? Anh muốn thố lộ với người bạn này một điều, anh nói:

    “Tôi rất cám ơn bạn bấy lâu nay đã giúp đỡ tôi rất nhiều. Hầu như cái gì bạn cũng biết, cũng làm được.   Bạn có biết, ngay lúc này, tôi đang ước mong được gặp mặt cô ấy, được nắm lấy bàn tay của cô ấy. Bạn giúp tôi, đem cô ấy về bên tôi, được không?”

     Giọng anh nghe như mê sảng. Và anh nghe giọng của Trí Ảo ướt sũng:

     “Việc đó… tôi làm không được. Tôi xin lỗi!”

 

Tháng 1/2026

CAM LI NGUYỄN THỊ MỸ THANH

 

(*): (Lời và Nhạc của Nguyễn Thị Mỹ Thanh)