ĐỌC THƠ NGUYỄN XUÂN THIỆP

Việt Phương

 

NXT & Việt Phương

 

Nhà thơ Nguyễn Xuân Thiệp

Quê quán ở Huế

Làm thơ đăng báo từ trước năm 1954

Học ở Huế và Sài Gòn

Dạy học ở Mỹ Tho, nhập ngũ 1963, làm phát thanh

Quân đội ở Pleiku, Đà Lạt, Sài Gòn.

Tháng 5, 1975 đi tù chế độ cộng sản tới 1982

1995 sang Mỹ - in thơ ở văn học, Thế kỷ 21, Hợp Lưu, Văn…

Chủ biên tạp chí Phố Văn từ 2000-2008

Hiện định cư cùng gia đình ở Dallas, Texas, làm việc với báo Trẻ.

 

Đó là tiểu sử ông cho in rất ngắn gọn sau bìa sách. Tác phẩm của ông gồm:

Tôi cùng gió mùa, (nhà Văn Học, Cali, 1998))

Thơ Nguyễn Xuân Thiệp,  (phố Văn, 2012)

Tản mạn bên tách cà phê, (tạp bút, Trẻ , 2012)

 

Thơ Nguyễn Xuân Thiệp như những bức tranh siêu thực với màu sắc táo bạo. Trong những bức tranh (thơ) đó, đa số, ông dùng màu nóng (đỏ, vàng, vàng nâu).

Mỗi lời thơ là một nhát cọ mạnh, gọn và dứt khoát trên canvas, để lại ấn tượng sâu sắc:

“bạn vẽ

mảnh trăng

như chim

chết treo đầu ngọn khô

những bóng người. những vệt màu vàng

cầm đèn. đi trong mưa”

(Trong Garage Đinh Cường, tr. 103)

 

Hoặc

“rạng đông. mặt trời bị treo cổ. trên bức tường nhà

hát lớn”

(Chiều Qua Ngõ Blues, tr.152)

 

Những câu thơ gẫy gọn, mang đầy hình ảnh, làm ta liên tưởng đến những bài thơ Haiku của Masaoka Shiki (1867-1902).

“Hanging a lantern

On a blossoming bough, -

What pains I took!”

(Treo lồng đèn

Trên cành cây trổ hoa,-

Nỗi đau này tôi hái!)

Việt Phương dịch từ bản tiếng Anh trong cuốn “Silent Flowers” (Dorothy Price, Hallmark Card. Inc. xuất bản tại Hoa Kỳ 1967).

 

Thơ ông, với lối ngắt câu và không khí trong thơ có lúc mang hơi hướm của nhà thơ người Chile, Pablo Neruda (1904-1973), Nobel văn chương năm 1971:

“Pure wisdom

of someone who knows nothing,

and suddenly I saw

the heavens

unfastened

anh open”

(Memorial de Isla Negra, 1964)

Trans. Alastair Reid

(Trong trí tinh khôi

của một người không biết gì hết,

và Tôi bất ngờ thấy

thiên đàng

buông xả

và rộng mở)

Việt Phương dịch

Thơ ông còn nhuốm màu triết lý hiện sinh mà theo Jean-Paul Sartre trong bài viết “L’existentialisme est un humanisme”

(Thuyết hiện sinh là một thuyết nhân bản)

Thuyết hiện sinh đã tràn vào miền Nam Việt Nam trước 1975, với những cuốn sách của Albert Camus (1913-1960, Nobel văn chương 1957), được dịch ra tiếng Việt, thấm vào tư tưởng của những người trí thức miền Nam mà trong đó có ông. (Thi sĩ Bùi Giáng là người đã dịch nhiều nhất tác phẩm của Albert Camus thời gian đó, 7 cuốn):

“cơn bão một thời. thổi qua đất nước. thổi qua

thanh xuân. cũng đã ngừng im

mừng chúng ta còn sống sót “

(Bài Ngợi Ca

Trước Bình Minh, tr. 53)

Không một lời than van. Nhưng đọc những câu thơ trên, chúng ta bỗng thấy buồn. Nó như một tiếng thở dài. Rất khẽ.

“ôi. măng đầu mùa. như trăng. sao chẳng ngọt

mà đường về. hoa ác. đong đưa

thế kỷ. người cày những cánh đồng chết

người đuổi người. đi về biển xa”

(Tâm Khúc Cho Một Nhà Văn, tr. 58-59)

Ông viết về những người Việt, bạn bè lưu vong như những người Pilgrims từ England trên chiếc tàu Mayflower đi tìm Tân Thế Giới, tấp vào Cape Cod, Massachusetts năm 1620, nhân một chuyến viếng thăm bạn bè ở thành phố Boston, thuộc tiểu bang này:

“này anh em. bạn bè

chúng ta đã đi hết biển

qua các đại dương. và châu lục

không về lại mái đình xưa

bá ngọ

thời của quỷ

ngói lở. cột xiêu. sen tàn. mùa hạ chết

để gặp nhau đây. điểm hẹn boston

con tàu may flower . bắc qua thế kỷ. ký ức của

tiếng sóng bờ xa”

(Chào Boston. Chào Bạn Bè. Tr. 61)

Thơ ông chuyên chở một màu vàng rực rỡ dưới ánh hoàng hôn. Hoa dã quỳ vàng được ông dùng rất nhiều lần trong thơ. Ông vẽ lại bức tranh của danh họa Van Gogh với những nét chấm phá siêu thực:

 “bỗng gặp. bức tranh. van gogh

crows over the wheatfield

những cánh quạ trên đồng lúa

vàng dã quỳ

màu nắng. điên

em. làm sao tìm lại được giấc mơ. trong mắt loài

chim dữ”

(Crows Over The Wheatfield, tr. 187)

 

Thỉnh thoảng, ông có xen vào vài bài thơ ngũ ngôn phá cách đầy tính sáng tạo:

“anh đi trên mái nhà

anh đi. lá thông khô

đã đầy trong màu nắng

anh chết tự bao giờ

mà hồn bay vàng phố

mà về theo gió đưa

dấu chân in lá cỏ

của những mùa hè qua

anh chết. hồn dã quỳ

chắc bây giờ thấy nhớ”

(Nhặt Trái Thông Khô, tr. 33)

Thơ ông, với những dấu chấm. Thảng thốt. Đôi khi như ánh mặt trời chìm trong mặt hồ tĩnh lặng. Tạo ra tiếng vô âm. Tiếng lòng. Nhưng khẽ khàng. Khoáy động trong tim.

“em đứng. giữa rừng hoa dã quỳ. đỏ

tưởng niệm tôi

xin đừng khóc

ngày đã tàn. và ngày sắp rơi

cô bé đi vớt mặt trời

không về nữa…”

(Dã Quỳ Đỏ, tr.69)

Thơ ông như một cuốn phim noir với quá khứ và hiện tại lẫn lộn. Nhiều flashback tạo nên một ấn tượng mạnh mẽ:

“gọi em dậy

từ chiêm bao

rạng rỡ

con bướm. đậu trên đầu cán cuốc

của người tù

đã bay đi về cõi không màu

và. vầng trăng đã đi qua bãi mía “

(Gọi Em Dậy. Tr. 72-73)

Hoặc:

“chiều nay

tôi đi

những cây myrtle vật vã trong mưa

bên kia con lạch. dòng xe cộ vẫn nối đuôi nhau

một chiếc xe buýt vừa dừng lại

dường như chiếc buýt đã chạy không ngừng. từ thanh xuân tôi ở ngã tư phú nhuận”

(Ngày Cây Xuống Tóc. Tà Huy, tr.164)

Thấp thoáng trong thơ ông những địa danh tôi từng đi qua. Những nhân danh tôi từng biết đến. Nó đưa tôi về những lối xưa, với những bước chân quen, tạo một sự cộng hưởng. Một sự rung động. Của một bản giao hưởng mà cường độ âm thanh đã hòa vào nhau, với cùng một thẩm âm.

Thơ ông cũng dắt tôi về lại những cánh đồng dã quỳ vàng và bầu trời rạng vỡ, với những cánh chim đã bay đi. Bằn bặt.

VIỆT PHƯƠNG

Nửa đêm thức giấc

8/21/2025